This is the Araling Panlipunan 9 self-learning module for Quarter 1 (Unang Markahan), Module 6: “Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili” (rights and responsibilities as a consumer). It was prepared by DepEd Region IX as part of the Alternative Delivery Mode, First Edition 2020, for Grade 9 learners studying at home or in class. After working through it, learners should be able to defend their rights and carry out their duties as consumers.
The module builds on the previous lesson on consumption. It explains that advertising alone can put consumers at risk. For this reason, the government recognizes the rights of consumers and the responsibilities they must carry out.
On this page 9 sections
What learners will learn
The module states one learning competency:
- Naipagtatanggol ang mga karapatan at nagagampanan ang mga tungkulin bilang isang mamimili (defends one’s rights and carries out one’s duties as a consumer). AP9MKE-Ih-18
It supports these standards:
- Content standard: Learners understand the basic concepts of economics as a basis for wise and progressive daily living.
- Performance standard: Learners apply their understanding of the basic concepts of economics as a basis for wise and progressive daily living.
Topics in this module
The module has one lesson, Aralin 6, with three parts:
- Walong Karapatan ng Mamimili (the eight rights of the consumer)
- Limang Pananagutan ng mga Mamimili (the five responsibilities of consumers)
- Consumer Protection Agencies (government agencies that protect consumers)
The law that protects consumers
The module starts with Republic Act 7394, the Consumer Act of the Philippines. This law sets the rules that protect consumers’ interests and the standards that businesses and industries must follow. It focuses on:
- Protecting consumers from dangers to health and safety
- Protecting consumers from deceptive and unfair business practices
- Giving consumers a chance to have their complaints heard
- Including representatives of consumer groups when economic and social policies are made
The eight rights of the consumer
According to the module, the Department of Trade and Industry (DTI) issued eight consumer rights to guide people when they buy goods and services.
- Karapatan sa mga Pangunahing Pangangailangan (right to basic needs): enough food, clothing, shelter, health care, education, and sanitation to live.
- Karapatan sa Kaligtasan (right to safety): protection from products that are harmful or dangerous to health. The module’s example is Maria, whose lips swelled after she used a lipstick bought at a mall.
- Karapatan sa Patalastasan (right to information): protection from misleading or dishonest advertisements, labels, and practices.
- Karapatang Pumili (right to choose): the right to choose among products and services at prices you can afford, with assurance of fair quality and price even from a monopoly.
- Karapatang Dinggin (right to be heard): the assurance that consumers’ welfare is fully considered when government policies are made and carried out.
- Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan (right to redress): the right to be compensated for harm caused by a product, or for false or poor-quality goods and services, including free legal help in pursuing a claim.
- Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili (right to consumer education): the right to the knowledge needed to make wise buying decisions.
- Karapatan sa Isang Malinis na Kapaligiran (right to a healthy environment): the right to living conditions that allow a dignified life, together with the duty to protect the environment for future generations.
The five responsibilities of consumers
The DTI also promotes five consumer responsibilities:
- Mapanuring Kamalayan (critical awareness): being alert and curious about the use, price, and quality of goods and services.
- Pagkilos (action): speaking up and acting to make sure you are treated fairly. The module warns that staying indifferent lets dishonest sellers keep taking advantage.
- Pagmamalasakit na Panlipunan (social concern): knowing how your consumption affects others, especially the poor and powerless. Saving water and electricity so prices do not rise for others is one example.
- Kamalayan sa Kapaligiran (environmental awareness): understanding how wrong consumption harms the environment and caring for natural resources.
- Pagkakaisa (solidarity): forming consumer groups to gain the strength to protect consumers’ welfare. In the module’s example, Nena joins a consumer organization in her barangay.
Consumer protection agencies
The module lists these government agencies and the complaints they handle:
| Agency | What it handles |
|---|---|
| Bureau of Food and Drugs (BFAD) | Adulterated, banned, or mislabeled drugs, food, perfume, and make-up |
| City/Provincial/Municipal Treasurer | Weights and measures, tampered scales, deceptive measuring |
| Department of Trade and Industry (DTI) | Violations of trade laws, mislabeled products, deceptive sellers |
| Energy Regulatory Commission (ERC) | Wrong measures or weights at gasoline stations and LPG dealers |
| Environmental Management Bureau (DENR-EMB) | Environmental protection, such as air and water pollution |
| Fertilizer and Pesticide Authority (FPA) | Adulterated, banned, or mislabeled insecticides and pesticides |
| Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) | Buyers of houses, lots, and subdivisions |
| Insurance Commission | Unpaid insurance claims |
| Philippine Overseas Employment Administration (POEA) | Illegal recruitment |
| Professional Regulatory Commission (PRC) | Dishonest practice by professionals such as accountants, doctors, and engineers |
| Securities and Exchange Commission (SEC) | Violations of the Securities Act, such as pyramiding |
The module’s key reminders (Isaisip) also stress reading the warnings printed on products, paying the right price, setting your own needs and wants, and supporting Filipino-made products.
How to use this module
The module follows the usual self-learning module parts: Alamin, Subukin, Balikan, Tuklasin, Suriin, Pagyamanin, Isaisip, Isagawa, Tayahin, and Karagdagang Gawain.
- Start with the pretest (Subukin). It has 15 multiple-choice items that show what you already know.
- Do the activities in order. Gawain 1 asks you to complete sentences about rights and duties. Gawain 2 asks your opinion on the saying “customer is always right.” Gawain 3 to 5 are a word map of the eight rights, an idea web of the agencies, and a tree of the five responsibilities. Gawain 6 asks what you would do to defend your rights as a consumer.
- Take the final test (Tayahin). It has 15 multiple-choice items covering the same ideas as the pretest.
- Finish the additional activities. Gawain 7 asks you to write a letter of complaint to the right agency about one situation, such as a defective cellphone or the wrong weight of sugar, scored with a 100-point rubric. Gawain 8 asks for a slogan on protecting consumer rights, scored with a rubric.
For learners: Do not write on the module. Use a separate answer sheet, and check your work honestly with the answer key (Susi sa Pagwawasto) at the end.
For parents and guardians: The module comes with a teacher’s or facilitator’s guide with tips for supporting your child at home. Encourage your child to contact the teacher when a lesson is hard to understand.
For teachers: The pretest shows which learners need extra help, and the rubrics for the letter of complaint and the slogan make grading the performance tasks easier.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 9 Araling Panlipunan, Quarter 1 (Unang Markahan), Module 6. It was produced by DepEd Region IX, First Edition 2020.
What are the eight rights of the consumer in this module?
They are the rights to basic needs, safety, information, choice, being heard, redress for damages, consumer education, and a healthy environment. The module says these were issued by the Department of Trade and Industry.
What law protects consumers in the Philippines according to the module?
Republic Act 7394, the Consumer Act of the Philippines. It protects consumers from health and safety hazards and deceptive business practices, and gives them a chance to be heard.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end has the answers to the pretest, the final test, and Gawain 3 to 5.
What is the competency code for this module?
The module lists AP9MKE-Ih-18: defending one’s rights and carrying out one’s duties as a consumer.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan – Unang Markahan – Modyul 6: Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili
9
Araling Panlipunan
Unang Markahan – Modyul 6: Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili
[illustration: students studying under a tree, a teacher at a desk, and a student holding a globe, with a lamp and a student writing on a mat]
CO_Q1_AP9_ Module6
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Araling Panlipunan – Ikasiyam na Baitang Alternative Delivery Mode Unang Markahan – Modyul 6: Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Dorisa S. Cunting, Noeme S. Santillan, Precious Ann A. Breva Editor: Mohamar D. Rindo, Ryan G. Tulod, Jeneliza C. Panes Tagasuri: Alma L. Carbonilla, Nelson S. Lasagas Tagaguhit: Mervin I. Musil Tagalapat: Rowena J. Cortez, Leizel C. Caballero Tagapamahala: Isabelita M. Borres Eugenio B. Penales Sonia D. Gonzales Majarani M. Jacinto Juliet A. Magallanes Florencio R. Caballero Alma D. Belarmino
Inilimbag sa Pilipinas ng _____
Department of Education – Region IX Office Address: Regional Center, Balintawak, Pagadian City E-mail Address: region9@deped.gov.ph
Araling Panlipunan
Unang Markahan – Modyul 6: Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili
Dorisa S. Cunting, et. al.
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
| Pamantayang Pangnilalaman | Pamantayan sa Pagganap |
|---|---|
| Ang mga mag-aaral ay may pag-unawa sa mga pangunahing konsepto ng ekonomiks bilang batayan ng matalino at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay. | Ang mga mag-aaral ay naisasabuhay ang pag-unawa sa mga pangunahing konsepto ng ekonomiks bilang batayan ng matalino at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay. |
Mga Nilalaman (Paksa/ Aralin)
- Mga Karapatan at Tungkulin Bilang Isang Mamimili
1.1 Walong Karapatan Ng Mamimili
1.2 Limang Pananagutan Ng Mga Mamimili
1.3 Consumer Protection Agencies
Mga Pamantayan sa Pagkatuto
Pagkatapos mapag-aralan ang modyul na ito, ang mag-aaral ay inaasahang:
- Naipagtatanggol ang mga karapatan at nagagampanan ang mga tungkulin bilang isang mamimili. AP9MKE-Ih-18
Sa nakaraang aralin, natutunan ang tungkol sa konsepto ng pagkonsumo. Dito nasusuri na sa isang ekonomiyang walang matutugunan na pangangailangan at kagustuhan ng tao kung hindi gagamit o lilikha ng produkto.
Sa modyul na ito ay mapag-aaralan ang tungkol sa karapatan at tungkulin ng mamimili. Sa usapin pa lamang ng pag-aanunsiyo, masusuri na may potensiyal na panganib na maibubunga nito sa pagkonsumo ng mamimili. Dahil dito kinikilala ng pamahalaan ang mga karapatan ng mga mamimili at maging ang mga responsibilidad na dapat gampanan ng isang mamimili.
Subukin
Panimulang Gawain: Pagtataya
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat pangungusap. Piliin ang titik ng tamang sagot at isulat sa sagutang papel.
Alin sa mga sumusunod ang nagpalabas ng karapatan ng mga mamimili upang maging gabay sa kanilang transaksiyon sa pamilihan?
A. Department of Labor and Employment
B. Department of Trade and Industry
C. Energy Regulatory Commission
D. Securities and Exchange CommissionSa paanong paraan mo maitataguyod ang karapatan sa tamang impormasyon?
A. Pag-aralan ang nakatatak sa etiketa ukol sa sangkap, dami at komposisyon sa produkto
B. Pahalagahan ang kalidad at hindi ang tatak ng produkto o serbisyong bibilhin
C. Palaging gumamit ng recycled na produkto upang mapangalagaan ang kapaligiran
D. Palagiang pumunta sa timbangan ng bayan upang matiyak na husto ang bibilhing produktoBumili si Maria ng lipstick sa mall ngunit nang ito ay kanyang ginamit naging sanhi ito ng pamamaga ng kanyang labi. Anong karapatan ang dapat ipaglaban dito?
A. Karapatang Dinggin
B. Karapatan sa Kaligtasan
C. Karapatang Pumili
D. Karapatan sa mga Pangunahing PangangailanganIto ay nagtataglay ng karapatan sa katalinuhan at kaalaman na kinakailangan upang makagawa ng hakbanging makatutulong sa mga desisyong pangmamimili.
A. Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili
B. Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan
C. Karapatan sa Palatastasan
D. Karapatan sa Isang Malinis na KapaligiranAling batas ang nangangalaga sa kapakanan ng mamimili?
A. Republic Act 10368
B. Republic Act 7160
C. Republic Act 7394
D. Republic Act 9003Tumutukoy sa karapatang maipahayag ang interes ng mga mamimili sa paggawa at pagsakatuparan ng mga patakaran at batas ng pamahalaan.
A. Karapatang Dinggin
B. Karapatang Pumili
C. Karapatan sa Kaligtasan
D. Karapatan sa PatalastasanAng mga sumusunod ay tungkulin ng mamimili MALIBAN sa isa.
A. Maipapahayag ang sarili at kumilos upang makatiyak sa makatarungang pakikitungo
B. Mabatid ang kahihinatnan ng ating kapaligiran bunga ng hindi wastong pagkonsumo
C. Magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon ng lakas at kapangyarihang maitaguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan
D. Makatiyak na ang kapakanan ng mamimili ay lubusang isaalang-alang sa paggawa at pagpapatupad ng anumang patakaran ng pamahalaanAlin sa mga sumusunod ang tumutukoy sa pagiging listo at mausisa tungkol sa kung ano ang gamit, halaga, at kalidad ng mga paninda at paglilingkod na ating ginagamit?
A. Kamalayan sa Kapaligiran
B. May Alternatibo o Pamalit
C. Mapanuring Kamalayan
D. Pagmamalasakit na PanlipunanBakit mahalaga ang batas na nangangalaga sa karapatan ng mamimili?
A. Madali lamang matutunton ng pamahalaan ang mga negosyanteng lumalabag sa patakaran ng pagkonsumo
B. Nagbibigay-proteksiyon ito sa mga mamimili laban sa mga panganib sa pagkonsumo
C. Napapadali nito ang pamimili ng mga konsyumer sa mga tindahan
D. Pinangangalagaan nito ang mga nagmamay-ari ng tindahan o negosyoNagtitipid ka sa paggamit ng tubig at kuryente dahil batid mong ang pag-aaksaya nito ay magdulot ng kakulangan sa suplay at pagtaas sa presyo kung saan maraming mga konsyumer ang lalong mahihirapan sa buhay. Anong pananagutan ang iyong nagampanan?
A. Pagkilos
B. Kamalayan sa Kapaligiran
C. Mapanuring Kamalayan
D. Pagmamalasakit PanlipunanIto ay tumutugon sa reklamo laban sa pagbebenta ng di-wastong sukat o timbang ng mga gasolinahan at mga mangangalakal ng Liquified Petroleum Gas.
A. Energy Regulatory Commission
B. Department of Environment and Natural Resources
C. Fertilizer and Pesticide Authority
D. Securities and Exchange CommissionAlin sa sumusunod ang tumutukoy sa pagiging makatuwiran?
A. hindi nagpapadala sa popularidad ng produkto na may mataas na presyo
B. laging handa, alerto at mapagmasid sa mga maling gawain lalo na sa pagsusukli at paggamit ng timbangan
C. marunong humanap ng pamalit o panghalili na makatutugon din sa pangangailangang tinutugunan ng produktong dating binibili
D. sa pagpili ng isang produkto ay isinaalang-alang ang presyo at kalidad nitoIto ay may tungkuling magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon ng lakas at kapangyarihang maitaguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan.
A. Kamalayang Kapaligiran
B. Mapanuring Kamalayan
C. Pagkilos
D. PagkakaisaAling karapatan ng mamimili ang tumutukoy sa karapatang mapangalagaan laban sa mapanlinlang, madaya na patalastas, mga etiketa at iba pang hindi wasto at hindi matapat na gawain?
A. Karapatang Dinggin
B. Karapatan sa Kaligtasan
C. Karapatan sa Patalastasan
D. Karapatang PumiliSumali si Nena sa isang organisasyon ng mga mamimili sa kanilang barangay upang magkaroong ng boses ang kanyang pangkat ukol sa mga usapin sa karapatan ng mamimili. Anong tungkulin ang ipinakita sa sitwasyong ito?
A. Pagkilos
B. Pagkakaisa
C. Pagmamalasakit Panlipunan
D. Pagmamalasakit Pangkapaligiran
Aralin 6: Mga Karapatan at Tungkulin bilang Isang Mamimili
Balikan Natin
Gawain 1: Kumpletuhin Mo!
Panuto: Ipahayag ang nalalaman tungkol sa karapatan, tungkulin at Consumer Protection Agencies sa pamamagitan ng pagbuo sa mga pangungusap sa ibaba. Gawin ito sa sagutang papel.
Para sa akin ang karapatan ay _____
Ang tungkulin ay _____
Tuklasin
Gawain 2: Opinyon Ko, Ibahagi Ko!
Panuto: Basahin at unawain ang tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Tanong: Ano ang iyong masasabi sa kasabihang “customer is always right”?
Suriin
Matapos mong malaman ang mga paunang impormasyon tungkol sa aralin, ngayon naman ay iyong lilinangin ang mga kaalamang ito sa tulong ng mga teksto at mga gawain na inihanda upang maging batayan mo ng impormasyon. Inaasahang magagabayan ka ng mga inihandang gawain at teksto na masagot kung bakit mahalagang maitaguyod ang mga karapatan at magampanan ang katungkulan ng bawat konsyumer tungo sa isang matatag na ekonomiya. Halika at umpisahan na ang masayang pagbabasa at pang-unawa sa paksa.
BATAS NA NANGANGALAGA SA KAPAKANAN NG MAMIMILI
Nakatakda sa Republic Act 7394 (Consumer Act of the Philippines) ang mga kalipunan ng mga patakarang nagbibigay ng proteksiyon at nangangalaga sa interes ng mamimili. Isinusulong din ng batas na ito ang kagalingang dapat makamit ng lahat ng mamimili. Itinatadhana ng batas na ito ang mga pamantayang dapat sundin sa pagsasagawa at operasyon ng mga negosyo at industriya. Ang sumusunod ang binibigyang- pansin ng batas na ito:
a. Kaligtasan at proteksiyon ng mamimili laban sa panganib sa kalusugan at kaligtasan.
b. Proteksiyon laban sa mapanlinlang at hindi makatarungang gawaing may kaugnayan sa operasyon ng mga negosyo at industriya.
c. Pagkakataong madinig ang reklamo at hinaing ng mamimili.
d. Representasyon ng kinatawan ng mga samahan at mamimili sa pagbalangkas at pagbuo ng mga patakarang pangkabuhayan at panlipunan.
Walong Karapatan ng Mamimili
Ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya (Department of Trade and Industry o DTI) ay naglabas ng walong karapatan ng mga mamimili upang maging gabay sa kanilang transaksiyon sa pamilihan.
1. Karapatan sa mga Pangunahing Pangangailangan
May karapatan sa sapat na pagkain, pananamit, masisilungan, pangangalagang pangkalususugan, edukasyon at kalinisan upang mabuhay.
2. Karapatan sa Kaligtasan
May karapatang bigyan ng katiyakang ligtas at mapangangalagaan ka laban sa pangangalakal ng mga panindang makasasama o mapanganib sa iyong kalusugan.
3. Karapatan sa Patalastasan
May karapatang mapangalagaan laban sa mapanlinlang, madaya at mapanligaw na patalastas, mga etiketa at iba pang hindi wasto at hindi matapat na gawain. Ito ay kailangang malaman ng mga mamimili upang maiwasan ang pagsasamantala ng iba.
4. Karapatang Pumili
May karapatang pumili ng iba’t ibang produkto at paglilingkod sa halagang kaya mo. Kung ito ay monopolisado ng pribadong kompanya man, dapat na magkaroon ka ng katiyakan sa kasiya-siyang uri at halaga ng produkto nila.
5. Karapatang Dinggin
May karapatang makatiyak na ang kapakanan na mamimili ay lubusang isinaalang-alang sa paggawa at pagpapatupad ng anumang patakaran ng pamahalaan.
6. Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan
May karapatang bayaran at tumbasan sa ano mang kapinsalaan na nagbuhat sa produkto na binili mo. May karapatan kang mabayaran sa ano mang kasinungalingan o mababang uri ng paninda o paglilingkod na ibibigay o ipinagbibili kahit na ito ay sa pagkakamali, kapabayaan o masamang hangarin. Dapat na magkaroon ng walang bayad na tulong sa pagtatanggol sa hukuman o nang pag- aayos sa paghahabol.
7. Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili
May karapatan sa consumer education, nagtatanong at nagtatanggol sa iyong karapatan. Ito ay nagtataglay ng karapatan sa katalinuhan at kaalaman na kinakailangan upang makagawa ng hakbanging makatutulong sa mga desisyong pangmamimili.
8. Karapatan sa Isang Malinis na Kapaligiran
May karapatan sa kalayaan, pagkakapantay- pantay at sapat na mga kalagayan sa buhay na nagbibigay pahintulot sa isang marangal at maayos na pagkatao at ikaw ay may malaking pananagutan na pangalagaan at pagbutihin ang iyong kapaligiran para sa kalusugan at kinabukasan ng ating saling lahi.
Limang Pananagutan ng mga Mamimili
Ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ay nagpalaganap rin ng limang pananagutan ng mga mamimili. Ang sumusunod ay ang mga pananagutang binabanggit:
Mapanuring Kamalayan – ang tungkuling maging listo at mausisa tungkol sa kung ano ang gamit, halaga, at kalidad ng mga paninda at paglilingkod na ating ginagamit.
Pagkilos– ang tungkuling maipahayag ang ating sarili at kumilos upang makatiyak sa makatarungang pakikitungo. Kung tayo’y mananatili sa pagwawalang-bahala, patuloy tayong pagsasamantalahan ng mga mandarayang mangangalakal.
Pagmamalasakit na Panlipunan– ang tungkulin na alamin kung ano ang ibubunga ng ating pagkonsumo ng mga kalakal at serbisyo sa ibang mamamayan, lalo na ang pangkat ng maliliit o walang kapangyarihan, maging ito ay sa lokal, pambansa, o pandaigdig na komunidad.
Kamalayan sa Kapaligiran– ang tungkulin na mabatid ang kahihinatnan ng ating kapaligiran bunga ng hindi wastong pagkonsumo. Kailangang pangalagaan natin ang ating likas na kayamanan para sa ating kinabukasan.
Pagkakaisa– ang tungkuling magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon ng lakas at kapangyarihang maitataguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan.
Consumer Protection Agencies
Ang sumusunod ay mga ahensiya ng pamahalaan na tumutulong upang maisulong ang kapakanan ng mga mamimili:
Bureau of Food and Drugs (BFAD) – hinggil sa hinaluan/ pinagbabawal/ maling etiketa ng gamot, pagkain, pabango, at make- up.
City/Provincial/Municipal Treasurer – hinggil sa timbang at sukat, madayang (tampered) timbangan at mapanlinlang na pagsukat.
Department of Trade and Industry (DTI) – hinggil sa paglabag sa batas ng kalakalan at industriya- maling etiketa ng mga produkto, madaya at mapanlinlang na gawain ng mga mangangalakal.
Energy Regulatory Commission (ERC) – reklamo laban sa pagbebenta ng di-wastong sukat o timbang ng mga gasolinahan at mga mangangalakal ng “Liquified Petroleum Gas“.
Environmental Management Bureau (DENR- EMB)- namamahala sa pangangalaga sa kapaligiran (polusyon- halimbawa ay pagsalaula sa hangin at tubig).
Fertilizer and Pesticide Authority (FPA) – hinggil sa hinaluan/ pinagbabawal/ maling etiketa ng pamatay-insekto at pamatay-salot.
Housing & Land Use Regulatory Board (HLURB) – nangangalaga sa mga bumibili ng bahay at lupa pati na rin ang mga subdivision.
Insurance Commission– hinggil sa hindi pagbabayad ng kabayaran ng seguro.
Philippine Overseas Employment Administration (POEA) – reklamo laban sa illegal recruitment activities.
Professional Regulatory Commission (PRC) – hinggil sa mga hindi matapat na pagsasagawa ng propesyon kabilang na ang mga accountant, doctor, engineer, at iba pa.
Securities & Exchange Commission (SEC) – hinggil sa paglabag sa binagong Securities Act tulad ng pyramiding na gawain
Pamprosesong Tanong:
Alin sa mga karapatan ng mga mamimili ang madalas na hindi napahahalagahan? Magbigay ng sitwasyon.
Paano nakakatulong ang iba’t ibang ahensiya ng pamahalaan sa mga mamimili?
Bakit ang mamimili ay mahalagang maging responsable sa pamimili at pagdedesisyon?
Paano maipagtatanggol ng mamimili ang kanyang mga karapatan at magagampanan ang kanyang tungkulin bilang isang mamimili?
Pagyamanin
Gawain 3. Word Map
Panuto: Punan ang word map ng konsepto mula sa nabasang mga paksa. Isulat sa sagutang papel ang sagot.
[chart: word map; Gawain 3. Word Map. Center: “Walong Karapatan ng Mamimili”. Eight empty boxes connected to the center for the learner’s answers. The boxes contain no printed text.]
Pamprosesong Tanong:
Alin sa mga karapatang ito ang madalas na nakakaligtaan ng mga mamimili?
Bakit kailangang mabatid mo ang iyong mga karapatan bilang mamimili?
Gawain 4. Idea Web
Panuto: Ibigay ang hinihiling sa kahon. Isulat sa sagutang papel ang sagot.
[chart: idea web; Gawain 4. Idea Web. Center: “Consumer Protection Agencies”. Empty rays extend from the center for the learner’s answers. The rays contain no printed text.]
Pamprosesong Tanong:
Ano-anong proteksiyon ang inilalaan ng mga ahensiyang ito para sa mga mamimili? Magbigay ng tatlong (3) halimbawa.
Bakit mahalaga ang mga Consumer Protection Agencies?
Gawain 5. Puno ng Kaalaman
Panuto: Isulat sa loob ng dahon ang iba’t ibang pananagutan ng mamimili.
[chart: tree diagram; Gawain 5. Puno ng Kaalaman. Center: “Limang Pananagutan ng mga Mamimili”. Five empty boxes connected to the center for the learner’s answers. The boxes contain no printed text.]
Pamprosesong Tanong:
Bakit kailangang maging listo at mausisa tungkol sa gamit, halaga o kalidad ng panindang binili? Magbigay ng sitwasyon.
Paano mo maisasakatuparan ang iyong pananagutan bilang isang mamimili?
Isaisip
Mga mahahalagang kaalaman na dapat tandaan:
Binibigyan ng malawak na karapatan ng pamahalaan ang bawat mamimili sa pamamagitan ng Consumer Act of the Philippines.
Tungkulin ng mamimili ang pagiging responsable sa kanyang pamimili at pagdedesisyon.
Upang maging responsableng mamimili kinakailangang maitakda ang sarili niyang pangangailangan at kagustuhan.
Mahalagang magbayad ng wastong halaga ang mamimili para sa kanyang pagkonsumo.
Pangunahin sa mga tungkulin ng Deparment of Trade and Industry o DTI ang pagtiyak sa kalidad at kaligtasan ng mga produkto.
Mahalagang sundin ng mamimili ang mga payong hakbangin sa pagkonsumo ng bilihin.
Ang mga babala at paalala na nakatatak sa isang produkto ay kailangang basahin ng mamimili bilang impormasyon.
Sa usapin pa lamang ng pag-aanunsyo masusuri na may potensiyal na panganib na maibubunga sa kanilang sarili ang pagkonsumo ng mamimili.
Dapat ipakita natin ang pagmamahal sa bayan sa pamamagitan ng pagtangkilik sa mga produktong gawa ng kapwa nating mga Pilipino at bilhin ang Likhang-Pilipino.
Tandaan na ang pagkonsumo ng produktong dayuhan ay nakapagpababa ng kita ng bansa.
Isagawa
Gawain 6: Punan Ako!
Panuto: Sagutin ang tanong at isulat ang sagot sa sagutang papel.
Tanong: Ano ang iyong gagawin kung ikaw ay nahaharap sa sitwasyong kailangan mong ipagtanggol ang iyong karapatan bilang mamimili?
Sagot:
_____.
Tayahin
Panghuling Pagtataya
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat pangungusap. Piliin ang titik ng tamang sagot at isulat sa sagutang papel.
Aling batas ang nangangalaga sa kapakanan ng mamimili?
A. Republic Act 7394
B. Republic Act 9003
C. Republic Act 10368
D. Republic Act 7160Ang mga sumusunod ay tungkulin ng mamimili MALIBAN sa isa.
A. Mabatid ang kahihinatnan ng ating kapaligiran bunga ng hindi wastong pagkonsumo
B. Magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon ng lakas at kapangyarihang maitaguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan
C. Makatiyak na ang kapakanan ng mamimili ay lubusang isaalang-alang sa paggawa at pagpapatupad ng anumang patakaran ng pamahalaan
D. Maipapahayag ang sarili at kumilos upang makatiyak sa makatarungang pakikitungoSa paanong paraan mo maitataguyod ang karapatan sa tamang impormasyon?
A. Palagiang gumamit ng recycled na produkto upang mapangalagaan ang kapaligiran
B. Pag-aralan ang nakatatak sa etiketa ukol sa sangkap, dami at komposisyon sa produkto
C. Pahalagahan ang kalidad at hindi ang tatak ng produkto o serbisyong bibilhin
D. Palagiang pumunta sa timbangan ng bayan upang matiyak na husto ang bibilhing produktoAlin sa mga sumusunod ang nagpalabas ng karapatan ng mga mamimili upang maging gabay sa kanilang transaksiyon sa pamilihan?
A. Department of Trade and Industry
B. Energy Regulatory Commission
C. Department of Labor and Employment
D. Securities and Exchange CommissionSumali si Nena sa isang organisasyon ng mga mamimili sa kanilang barangay upang magkaroon ng boses ang kanyang pangkat ukol sa mga usapin sa karapatan ng mamimili. Anong tungkulin ang ipinakita sa sitwasyong ito?
A. Pagkakaisa
B. Pagkilos
C. Pagmamalasakit Panlipunan
D. Pagmamalasakit PangkapaligiranAlin sa sumusunod ang tumutukoy sa pagiging makatwiran?
A. Hindi nagpapadala sa popularidad ng produkto na may mataas na presyo
B. Sa pagpili ng isang produkto ay isinaalang-alang ang presyo at kalidad nito
C. Laging handa, alerto at mapagmasid sa mga maling gawain lalo na sa pagsusukli at paggamit ng timbangan
D. Marunong humanap ng pamalit o panghalili na makatutugon din sa pangangailangang tinutugunan ng produktong dating binibiliBumili si Maria ng lipstick sa mall ngunit nang ito ay kanyang ginamit naging sanhi ito ng pamamaga ng kanyang labi. Anong karapatan ang dapat ipaglaban dito?
A. Karapatang Dinggin
B. Karapatang Pumili
C. Karapatan sa Kaligtasan
D. Karapatan sa mga Pangunahing PangangailanganTumutukoy sa karapatang maipahayag ang interes ng mga mamimili sa paggawa at pagsakatuparan ng mga patakaran at batas ng pamahalaan.
A. Karapatang Pumili
B. Karapatang Dinggin
C. Karapatan sa Kaligtasan
D. Karapatan sa PatalastasanIto ay tumutugon sa reklamo laban sa pagbebenta ng di-wastong sukat o timbang ng mga gasolinahan at mga mangangalakal ng Liquified Petroleum Gas.
A. Fertilizer and Pesticide Authority
B. Securities and Exchange Commission
C. Energy Regulatory Commission
D. Department of Environment and Natural ResourcesAng karapatan ng mamimili ang tumutukoy sa karapatang mapangalagaan laban sa mapanlinlang, madaya na patalastas, mga etiketa at iba pang hindi wasto at hindi matapat na gawain?
A. Karapatang Pumili
B. Karapatang Dinggin
C. Karapatan sa Kaligtasan
D. Karapatan sa PatalastasanIto ay may tungkuling magtatag ng samahang mamimili upang magkaroon ng lakas at kapangyarihang maitaguyod at mapangalagaan ang ating kapakanan.
A. Pagkilos
B. Pagkakaisa
C. Kamalayang Kapaligiran
D. Mapanuring KamalayanNagtitipid ka sa paggamit ng tubig at kuryente dahil batid mong ang pag-aaksaya nito ay magdulot ng kakulangan sa supply at pagtaas sa presyo kung saan maraming mga konsyumer ang lalong mahihirapan sa buhay. Anong pananagutan ang iyong nagampanan?
A. Pagkilos
B. Mapanuring Kamalayan
C. Pagmamalasakit Panlipunan
D. Kamalayan sa KapaligiranBakit mahalaga ang batas na nangangalaga sa karapatan ng mamimili?
A. Napapadali nito ang pamimili ng mga konsyumer sa mga tindahan
B. Pinangangalagaan nito ang mga nagmamay-ari ng tindahan o negosyo
C. Madali lamang matutunton ng pamahalaan ang mga negosyanteng lumalabag sa patakaran ng pagkonsumo
D. Nagbibigay-proteksiyon ito sa mga mamimili laban sa mga panganib sa pagkonsumoAlin sa mga sumusunod ang tumutukoy sa pagiging listo at mausisa tungkol sa kung ano ang gamit, halaga, at kalidad ng mga paninda at paglilingkod na ating ginagamit?
A. Mapanuring Kamalayan
B. Kamalayan sa Kapaligiran
C. May Alternatibo o Pamalit
D. Pagmamalasakit na PanlipunanIto ay nagtataglay ng karapatan sa katalinuhan at kaalaman na kinakailangan upang makagawa ng hakbanging makatutulong sa mga desisyong pangmamimili.
A. Karapatan sa Palatastasan
B. Karapatan sa Isang Malinis na Kapaligiran
C. Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan
D. Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili
Karagdagang Gawain
Gawain 7: Karapatan Mo, Ipaglaban Mo!
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat sitwasyon. Mamili lang ng isang sitwasyon. Sagutin at isulat ito sa sagutang papel.
Sitwasyon: Ipagpalagay na ikaw ay nakabili o nakagamit ng produkto o serbisyo na binabanggit sa ibaba. Gumawa ng letter of complaint na ipaparating sa kinauukulang ahensiya ng pamahalaan.
- Depektibong cellphone
- Lip balm na naging sanhi ng pamamaga ng iyong labi
- Double dead na karne ng manok
- Maling timbang ng asukal
- Serbisyong hair rebonding na naging sanhi ng pagkasunog ng iyong buhok
Rubrik sa Pagsulat ng Letter of Complaint
| Kriterya | Deskripsiyon | Puntos | Nakuhang Puntos |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Nakapaloob sa liham ang mahahalagang impormasyon ukol sa sitwasyong idinudulog sa ahensiya at ang karapatang nalabag. | 40 pts | |
| Istilo | Malikhain ang pagkakasulat ng ‘letter of complaint’, pumili ang may-akda ng mga angkop na salita upang maipahayag ang kanyang saloobin ukol sa pagiging matalinong mamimili. | 30 pts | |
| Mekaniks | Nasunod lahat ng mekaniks sa pagsulat ng liham. | 30 pts | |
| Kabuuang Puntos | 100 pts |
Gawain 8: Paggawa ng Islogan
Panuto: Gumawa ng isang islogan na nagpapahayag ng pangangalaga sa karapatan ng mga mamimili. Maaaring gumamit ng long bond paper sa gawain at gamitin ang pamantayan ng pagmamarka bilang gabay.
Rubriks para sa Islogan
| Kriterya | 5 pts | 4 pts | 3 | 2 |
|---|---|---|---|---|
| Nilalaman | Ang mensahe ay mabisang naipakita | Di-gaanong naipakita ang mensahe | Medyo magulo ang mensahe | Walang mensaheng naipakita |
| Pagkamalikhain | Napakaganda at napakalinaw ng pagkakasulat ng titik | Maganda at malinaw ang pagkakasulat ng titik | Maganda ngunit di-gaanong malinaw ang pagkakasulat ng titik | Di maganda at Malabo ang pagkakasulat ng titik |
| Kaugnayan sa paksa | May malaking kaugnayan sa paksa ang islogan | Di-gaanong may kaugnayan sa paksa ang islogan | Kaunti lang ang kaugnayan ng islogan sa paksa | Walang kaugnayan sa paksa ang islogan |
| Kalinisan | Malinis na malinis ang pagkakabuo | Malinis ang pagkakabuo | Di-gaanong malinis ang pagkakabuo | Marumi ang pagkakabuo |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: this page is printed upside down; the answer keys and the Gawain lists below were read from the rotated image]
Paunang Pagtataya
- B
- A
- B
- A
- C
- A
- A
- C
- B
- D
- A
- D
- D
- C
- A
Panghuling Pagtataya
[transcriber’s note: the heading is cut off at the left edge; only “nghuling Pa” and “Pagtataya” are visible]
- A
- D
- B
- A
- B
- B
- C
- B
- C
- D
- B
- C
- D
- A
- D
Gawain 3: Word Map
- Karapatan sa mga Pangunahing Pangangailangan
- Karapatan sa Kaligtasan
- Karapatan sa Patalastasan
- Karapatang Pumili
- Karapatang Dinggin
- Karapatang Bayaran at Tumbasan sa Ano mang Kapinsalaan
- Karapatan sa Pagtuturo Tungkol sa Pagiging Matalinong Mamimili
- Karapatan sa Isang Malinis na Kapaligiran
Gawain 4: Idea Web
- Bureau of Food and Drugs [BFAD]
- City/Provincial/Municipal Treasurer
- Department of Trade and Industry (DTI)
- Energy Regulatory Commission (ERC)
- Environmental Management Bureau (DENR-EMB)
- Fertilizer and Pesticide Authority (FPA)
- Housing & Land Use Regulatory Board (HLURB)
- Insurance Commission
- Philippine Overseas Employment Administration (POEA)
- Professional Regulatory Commission (PRC)
- Securities & Exchange Commission (SEC)
Gawain 5: Puno ng Kaalaman
- Mapanuring Kamalayan
- Pagkilos
- Pagmamalasakit na Panlipunan
- Kamalayan sa Kapaligiran
- Pagkakaisa
Mga Sanggunian:
Balitao, Bernard. Ekonomiks: Araling panlipunan modyul para sa mag-aaral. Philippines: Vibal Group, Inc., 2015.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply