This is the Araling Panlipunan 10 self-learning module for the third quarter (Ikatlong Markahan), Module 1: “Uri ng Gender, Sex at Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig” (types of gender, sex, and gender roles in different parts of the world). It was prepared by DepEd Region I under the Alternative Delivery Mode (first edition, 2020) for Grade 10 learners studying at home. After working through it, learners should be able to tell sex and gender apart, explain the different gender identities and sexual orientations, and discuss the roles of men and women in the Philippines and in other countries.
What learners will learn
The module is built on one Most Essential Learning Competency (marked MELC1 in the module): Natatalakay ang uri ng kasarian (gender) at sex at gender roles sa iba’t ibang bahagi ng daigdig (discusses the types of gender and sex and gender roles in different parts of the world).
By the end of the module, learners are expected to:
- Define the terms gender and sex.
- Explain the types of gender and sex.
- Discuss the roles of men and women in society and in different parts of the world.
- Value the role of every gender in the society they live in.
Topics in this module
The module has one lesson, Aralin 1, which picks up from the previous module on globalization and migration. Its main discussion has two topics:
- Paksa 1: Uri ng Gender at Sex (types of gender and sex). Covers sexual orientation, gender identity and expression (SOGIE), and terms such as heterosexual, homosexual, bisexual, intersex, lesbian, gay, transgender, and queer.
- Paksa 2: Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig (gender roles in different parts of the world). Covers how gender roles are learned in the Philippines, how they changed from the pre-colonial period to the present, and examples from Africa, West Asia, and Papua New Guinea.
Before these topics, a short reading explains the basic concepts of sex, gender, and gender roles.
Sex, gender, and gender roles
The module starts by showing that sex and gender are different. Citing the World Health Organization (2014):
- Sex refers to the biological and physiological traits that set females apart from males. It is present from birth and is the same in any race, culture, society, or time. The module lists examples: males have an Adam’s apple, testicles, XY chromosomes, and androgen and testosterone; females have developed breasts, a uterus, XX chromosomes, and estrogen and progesterone.
- Gender refers to the social roles, behaviors, and activities that society assigns to women and men. The module calls it a social contract based on social factors. Gender is learned (through the family, school, mass media, religion, the state, and the workplace), it can change over time, and it differs from one culture to another.
- Gender roles are the standards a community sets for how women and men should think, feel, and act. Using an article from Hesperian Health Guides, the module gives examples: women are expected to cook, fetch water and firewood, and care for children and partners, while men are often expected to work outside the home and protect the family.
The module also uses the case of Saudi Arabia, which once did not allow women to drive. It tells the story of activist Aziza Al Yousef, who was detained for driving, and notes that women were later granted the right to drive in 2018.
Other key ideas in this part:
- Gender symbols. The male symbol comes from the arrow (from the warrior image of men in ancient Greece), the female symbol from a mirror, and a combined symbol represents LGBT (lesbian, gay, bisexual, and transgender).
- LGBT history in the Philippines. Gender issues were already part of Filipino culture before the Spanish arrived, as seen in male babaylan who dressed and acted as women.
- Colors of the LGBT flag. Red for life and sexuality, orange for healing and friendship, yellow for vitality and energy, green for serenity and nature, blue for harmony and artistry, and violet for spirit and gratitude.
SOGIE and gender roles around the world
Drawing on the Philippine organization GALANG and the Yogyakarta Principles (2006), the module explains two ideas:
- Oryentasyong seksuwal (sexual orientation): a person’s capacity for deep emotional, affectional, and sexual attraction to people of the same gender, a different gender, or more than one gender. In simple terms, it is about whom a person is attracted to.
- Pagkakakilanlan at pagpapahayag na pangkasarian (gender identity and expression): a person’s deep, personal sense of their own gender, which may or may not match the sex assigned at birth. It includes how they express it through clothing, speech, and behavior.
The second topic looks at gender roles across history and places:
| Period | Gender roles described in the module |
|---|---|
| Pre-colonial | Women could lead, but men could take many wives, divorce, and take back property given to women. |
| Spanish period | Women were expected to be skilled at housework and active in the church; men usually earned for the family. Women like Gabriela Silang joined the fight for freedom. |
| American period | Schools accepted women and men equally, and women gained the right to vote. |
| Japanese period | Men and women both fought in World War II. |
| Present | People are widely aware of equal rights for every gender. |
Outside the Philippines, the module discusses:
- Women’s right to vote in West Asia and Africa, with a table of years such as Lebanon (1952), Egypt (1956), Kuwait (1985, withdrawn and restored in 2005), and Saudi Arabia (2015).
- Female Genital Mutilation (FGM), which the WHO says affects 125 million women and girls in 29 countries in Africa and West Asia, has no medical benefit, and is treated by the module as a violation of women’s human rights.
- Violence against LGBT people, including cases in South Africa and a 2011 United Nations Human Rights Council report.
- Margaret Mead’s 1931 study in Papua New Guinea of three groups: the Arapesh (both men and women caring and peaceful), the Mundugumor or Biwat (both aggressive and power-seeking), and the Tchambuli or Chambri (women dominant and food-gathering, men focused on grooming and stories).
How to use this module
The module follows the usual parts of a DepEd self-learning module: Alamin, Subukin, the lesson, Balikan, Tuklasin, Suriin, Pagyamanin, Isaisip, Isagawa, Tayahin, and Karagdagang Gawain. It has 11 activities:
- Gawain 1: Paunang Pagtataya (15-item pretest)
- Gawain 2: Kahulugan Ko, Itala Mo (write your own definitions from a diagram)
- Gawain 3: Katangian Ko, Ako Ito! (sort traits as male or female)
- Gawain 4: Buuin Mo Ako! (crossword on SOGIE terms)
- Gawain 5: Lakbayin Mo, Gampanin Ko (matrix of Philippine gender roles by period)
- Gawain 6: Isip! Isip! (fill in the blanks on gender roles around the world)
- Gawain 7: Sino Kaya? (match traits to the three New Guinea groups)
- Gawain 8: Halina’t Magsaliksik (research an indigenous Philippine group’s gender roles)
- Gawain 9: Magtanong-Tanong (survey the roles of your own family members)
- Gawain 10: Panghuling Pagtataya (15-item final test)
- Gawain 11: Ipahayag Mo, Damdamin Mo! (write a “hugot line” valuing the roles of men and women)
For learners: Take the pretest first and be honest about what you know. Write all answers on a separate sheet of paper, because the module asks you not to write on it so others can use it. Check your work with the answer key (Susi sa Pagwawasto) only after you answer, and contact your teacher if a part is hard to understand.
For parents: The module says a Gabay sa Guro/Tagapagdaloy (teacher and facilitator guide) is available with tips for those helping learners at home. Gawain 9 asks your child to interview family members about their roles at home, so you can join in.
For teachers: Gawain 2, 5, and 11 have open answers that you score. Check the printed answer key before using it, since some entries do not match the lesson text (see the FAQ below).
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 10 Araling Panlipunan, third quarter (Ikatlong Markahan), Module 1. It was produced by DepEd Region I as part of the Alternative Delivery Mode, first edition 2020.
What is the difference between sex and gender in this module?
Citing the World Health Organization (2014), the module says sex refers to biological and physiological traits that set males and females apart. Gender refers to the roles, behaviors, and activities that society assigns to women and men, which are learned, can change over time, and differ across cultures.
What does SOGIE mean?
SOGIE stands for Sexual Orientation and Gender Identity and Expression. Sexual orientation is about whom a person is attracted to, while gender identity and expression is a person’s own sense of their gender and how they show it through clothing, speech, and behavior.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end has answers for the pretest, the final test, the crossword, and Gawain 3, 6, and 7. Open-ended activities are scored by the teacher, and a few printed answers do not match the lesson text, such as final test item 15, where the key gives Egypt but the lesson points to Saudi Arabia.
Which cultural groups in New Guinea does the module discuss?
It discusses the Arapesh, Mundugumor (also called Biwat), and Tchambuli (also called Chambri), which anthropologist Margaret Mead and Reo Fortune studied in 1931. The three groups showed very different roles for men and women.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan – Ikatlong Markahan – Modyul 1: Uri ng Gender, Sex at Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig
[logo: DepEd]
10
[illustration: students studying under a tree, a teacher with a child at a desk, and students with a globe and a lantern]
[logo: Alternative Delivery Mode (ADM)]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q3_AP10_Module1
Araling Panlipunan – Ikasampung Baitang Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan – Modyul 1: Uri ng Gender, Sex at Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig
Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang bahagi ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Einee B. Camota, Raquel C. Cruzada, Jherry L. Faustino, Alexis B. Pidlaoan Editor: Leizl S. Cancino, Markconi F. Taroma, Perpetua V. Barongan, Cristina C. Aquino Tagasuri: Gemma M. Erfelo, Renato S. Santillan, Editha T. Giron, Gina A. Amoyen Tagaguhit: Dennis A. Evangelista Tagalapat: Lemuel Dino V. Visperas, Katherine Obrero Cordora Tagapamahala: Tolentino G. Aquino, Arlene A. Niro, Venus Maria SM. Estonilo, Gina A. Amoyen, Renata G. Rovillos, Editha T. Giron
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Department of Education – Region I
Office Address: Flores St., Catbangen, City of San Fernando, La Union Telefax: (072) 682-2324; (072) 607-8137 E-mail Address: region1@deped.gov.ph
10
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 1: Uri ng Gender, Sex at Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig
[logo: DepEd]
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Binabati kita at matagumpay mong nakamit ang mahahalagang kaalaman tungkol sa mga dahilan at epekto ng globalisasyon. Lalo mo ring nahinuha ang kalagayan ng mga manggagawa sa ating bansa at ang kanilang kinahaharap na suliranin at mga tugon sa isyu ng paggawa.
Ngayon matutunghayan mo sa unang bahagi ng Aralin I ang pagkakaiba ng kahulugan ng terminolohiyang kasarian (gender), seks (sex) at gender roles.
Ang gender, sex at gender roles ay mga terminolohiya na ginagamit natin sa ating pang-araw-araw na buhay, kaya marapat lamang na malaman natin ang kahulugan at pagkakaiba ng mga ito. Ang pag-intindi sa pagkakaiba-iba ng tatlong konsepto ay may implikasyon din kung paano natin tignan ang hindi pagkakapantay-pantay ng babae at lalaki. Mahalagang malaman ang mga konseptong ito upang malaman ang mga papel na ginagampanan ng mga tao sa lipunan base sa papel na ito, binibigyan ito ng pagpapahalaga ayon sa kultura.
Ang Aralin I ng markahang ito ay nakatuon sa mga uri ng kasarian (gender) at seks (sex) at gender roles sa iba’t-ibang bahagi ng daigdig. Ito ay nahahati sa mga sumusunod na paksa.
Paksa 1: Kahulugan at Katangian ng Kasarian (gender) at Seks (sex)
Paksa 2: Uri ng Kasarian (gender) at Sex (sex)
Paksa 3: Gender Roles sa Iba’t-Ibang Bahagi ng Daigdig
Pinakamahalagang Kasanayang Pampagkatuto:
Natatalakay ang uri ng kasarian (gender) at sex at gender roles sa iba’t ibang bahagi ng daigdig. (MELC1)
Pagkatapos mong mapag-aralan ang modyul, inaasahang iyong:
- Nabibigyang kahulugan ang terminolohiyang gender at sex
- Naipapaliwanag ang uri ng gender at sex
- Natatalakay ang mga gampanin ng kalalakihan at kababaihan sa lipunan at sa iba’t ibang bahagi ng daigdig
- Napapahalagahan ang gampanin ng bawat kasarian sa lipunang ginagalawan
[transcriber’s note: the following line is printed in a speech bubble beside a mascot illustration]
Handa ka na ba para sa panibagong kaalaman? Halina’t sabay nating tuklasin ito!
Subukin
Bilang panimula, sagutan mo ang mga tanong sa ibaba upang masukat ang iyong kakayahan sa paksa.
Gawain 1: Paunang Pagtataya
Panuto: Basahing mabuti ang sumusunod na katanungan at isulat sa sagutang papel ang titik ng tamang sagot.
Ayon sa World Health Organization (WHO) (2014) ito ang tumutukoy sa biyolohikal at pisyolohikal na katangian na nagtatakda ng pagkakaiba ng babae sa lalaki.
a. Sex
b. Gender
c. Bi-sexual
d. TransgenderBukod sa lalaki at babae, mayroon na rin ang mga tinatawag na LGBT. Ano ang ibig sabihin ng acronym na LGBT?
a. Lesbian, Gay, Bisexual, at Tomboy
b. Lesbian, Guy, Bisexual at Transgender
c. Lesbian, Gangster, Bakla, Tomboy, Queber, Intersex Plus
d. Lesbian, Gay, Bisexual at TransgenderIto ay tumutukoy sa mga panlipunang gampanin, kilos, at gawain na itinakda ng lipunan para sa mga babae at lalaki ayon sa World Health Organization (2014).
a. Sex
b. Male
c. Gender
d. FemaleIto ang simbolo ng kasarian ng kababaihan.
a. [illustration: female symbol]
b. [illustration: transgender symbol]
c. [illustration: male symbol]
d. [illustration: symbol with a diagonal slash]Ang mga babae ay nagkakaroon ng buwanang regla samantalang ang mga lalaki ay hindi. Ito ay katangian ng ______.
a. Sex
b. Male
c. Gender
d. FemaleMay mga panahon na ang bansang Saudi Arabia ay hindi nagpapahintulot sa kababaihan na magmaneho ng sasakyan. Ito ay isang halimbawang katangian ng?
a. Sex
b. Male
c. Gender
d. FemaleAlin ang simbolo na kumakatawan sa LGBT?
a. [illustration: female symbol]
b. [illustration: transgender symbol]
c. [illustration: male symbol]
d. [illustration: symbol with a diagonal slash]Ito ay tumutukoy sa masculinity at femininity ng isang indibiduwal.
a. Sex
b. Male
c. Gender
d. FemaleAng kulay pula sa watawat ng LGBT ay nangangahulugan ng _________________.
a. Buhay
b. Pag-ibig
c. Kalikasan
d. KapayapaanIto ang simbolo ng kasarian ng kalalakihan.
a. [illustration: female symbol]
b. [illustration: transgender symbol]
c. [illustration: male symbol]
d. [illustration: symbol with a diagonal slash]
11-15 Ibigay ang kahulugan ng mga kulay sa watawat ng LGBT. Piliin ang tamang kasagutan sa loob ng kahon sa ibaba.
Red- _______________________________________
Orange- ____________________________________
Yellow- _____________________________________
Green- ______________________________________
Blue- _______________________________________
Word choices: Love; Wisdom; Spirit and Gratitude; Vitality and Energy; Harmony and Artistry; Serenity and Nature; Healing and Friendship; Life and Sexuality
Aralin 1: Mga Uri ng Gender, Sex at Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig
Sa nakaraang modyul napag-usapan at napag-aralan ang tungkol sa Globalisasyon at Migrasyon, mga gawaing kaakibat ng mga ito at kung paano lumaganap at nababago ang kaisipan at pag-uugali ng mga tao. Natitiyak kong sasang-ayon ka sa ideya na ang migrasyon ay may tuwirang ugnayan sa konsepto ng pagkatao ng isang babae o lalaki.
Mula sa araling ito ay tatahakin natin ang isang makulay na paksa. Ito ay ang patungkol sa gender, sex at gender roles. Narinig mo na ba ang mga terminolohiyang nabanggit? Iisa ba ang kahulugan ng mga nasabing terminolohiya? Alam mo ba kung saan at kailan dapat gamitin ang mga nabanggit na terminolohiya?
Sa iyong pagsilang ay mayroon ka nang pagkakakilanlang bayolohikal o pisikal. Ngunit may mga ibang tao na habang nagkakaisip at nagkakaedad ay nababago ang kanilang pananaw sa kung anong katangian ang taglay nila. Marahil ito ay epekto ng kapaligirang kanilang ginagalawan at madami pang rason. Sa pamamagitan ng modyul na ito, inaasahang lalawak ang iyong kaalaman sa kung ano nga ba talaga ang gender, sex at gender roles o ang gampanin ng kalalakihan at kababaihan sa ating lipunan.
Balikan
Pansinin mo ang iyong sarili. Ano ang kapansin-pansin sa pisikal mong anyo? Ano ang iyong kasarian (gender)? Ano ang iyong isinasagot kapag tinatanong ang iyong seks (sex)? May pagkakaiba ba ang gender sa sex? Natitiyak mo ba ang iyong mga sagot? Tutulungan kita sa pamamagitan ng inihanda kong maikling teksto. Handa ka na ba? Kung ganun ay simulan mo na ang iyong pagbabasa.
Konsepto ng Gender, Sex at Gender Roles
Ang konsepto ng gender at sex ay magkaiba. Ayon sa World Health Organization (2014), ang sex ay tumutukoy sa bayolohikal at pisyolohikal na katangian na nagtatakda ng pagkakaiba ng babae sa lalaki. Samantalang ang gender naman ay tumutukoy sa mga panlipunang gampanin, kilos, at gawain na itinatakda ng lipunan para sa mga babae at lalaki. Ang gender ay hindi lamang nahahati sa dalawang kategorya ito ay mayroong iba’t ibang uri.
Katangian ng Sex
Ang sex ay ang bayolohikal, pisyolohiko at natural na katangian ng isang tao mula kapanganakan. Ito ay tumutukoy kung lalaki o babae ang isang tao. Ang taglay na mga katangian ng lalaki at babae ay makikita sa anumang lahi, kultura, lipunan at panahon. Ang mga ilang bayolohikal at pisikal na katangian ng lalaki at babae ay ang mga sumusunod:
[illustration: male gender symbol (♂) inside a box labeled “Lalaki”]
- May adams apple
- May bayag/titi at testicles
- May XY chromosomes
- May androgen at testosterone
[illustration: female gender symbol (♀) inside a box labeled “Babae”]
- May developed breast
- May puki at bahay bata
- May xx chromosomes
- May estrogen at progesterone
Katangian ng Gender
Ang gender naman ay isang social contract at nakabatay sa mga salik panlipunan (social factors).
Kabilang sa mga salik na ito ay ang mga panlipunang gampanin at tungkulin, kapasidad, intelektual, emosyonal at panlipunang katangian at katayuan na nakaatas sa mga babae at lalaki at iba pang kategoryang itinakda ng kultura at lipunan. Maaaring ikaw ay feminine o masculine depende sa tingin sayo ng lipunan.
Malaki ang epekto ng mga salik na ito sa katangian ng gender katulad ng mga sumusunod:
- Ito ay natutunan. Ang mga gender roles ay natutunan sa pamamagitan ng iba’t-ibang social institutions kagaya ng pamilya, eskuelahan, mass media, relihiyon, estado, at lugar ng trabaho.
- Ito ay puedeng magbago sa pag-usad ng panahon.
- Ito ay iba-iba sa bawat kultura at lipunan.
May panahon na ang bansang Saudi Arabia lamang sa buong mundo ang hindi nagpapahintulot sa kababaihan na magmaneho ng sasakyan. Isa sa mga halimbawa nito ay ang pag-aresto at pagkulong sa isang Saudi Arabian women’s rights activist na si Aziza Al Yousef.
[photo: a woman wearing a head covering seated behind the wheel of a car]
Si Aziza Al Yousef ay nakulong matapos lumabas sa Women Driving Ban sa Saudi Arabia. Si Al Yousef ay kilalang tagapagtaguyod ng kampanya laban sa pagbabawal sa kababaihan na magmaneho ng sasakyan. Siya ay nakulong nang mahuling nagmamaneho kasama si Eman Al-Nafjan, sadya nilang ginawa ito. Silang dalawa ay magkapareho ang adbokasiya na alisin ang driving ban para sa kababaihan sa Saudi. Matapos nilang pumirma sa isang kasunduan na hindi na nila ulit ito gagawin, sila ay nakalabas ng kulungan.
Sanggunian: http://edition.cnn.com/2013/12/01/world/meast/saudi-arabia-female-drivers-detained/
Ngunit ayon sa New York Times noong 2018 ay nabigyang karapatan ang mga kababaihan na makapagmaneho. Makikita sa ibaba ang orihinal na artikulo tungkol dito.
Saudi Arabia Granted Women the Right to Drive. A Year on, It’s Still Complicated.
By Megan Specia June 24, 2019
[photo: two women seated in the back of a car at a drive-through window, one holding a paper, with a man standing at the window]
Saudi Arabia granted women the right to drive one year ago, a historic move that cracked open a window to new freedoms for women who have long lived under repressive laws. The measure was enacted by the country’s de facto leader, Crown Prince Mohammed bin Salman, who also eased other restrictions on women, leading some to hail him as a feminist reformer.
Sanggunian: https://www.nytimes.com/2019/06/24/world/middleeast/saudi-driving-ban-anniversary.html
Mga Simbolo
Sa panahon ng mga Griyego kilala ang kalalakihan sa larangan ng pakikipagdigma gamit ang kanilang espada at pana. Samantalang ang kababaihan ay sumisimbolo ng kagandahan at pagiging modelo ng kanilang makulay na kultura sa larangan ng pagpipinta. Ito ang naging basehan ng simbolo ng gender o kasarian. Ang pana ang naging batayan ng simbolo ng lalaki at ang imahen ng salamin ang naging simbolo ng babae. Samantalang ang pinaghalong simbolo ng lalaki at babae ang siyang kumakatawan sa lesbian, gay, bisexual at transgender (LGBT).
[chart: flowchart; unnumbered diagram of gender symbols with arrows]
| Symbol | Label |
|---|---|
| ♂ | LALAKI |
| ♀ | BABAE |
| LGBT symbol (combined male and female signs) | LGBT |
Sa Pilipinas, isang mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng LGBT community. Bago pa man dumating ang mga mananakop na Kastila sa bansa ay nakapaloob na sa ating kultura at tradisyon ang usaping pangkasarian. Isa sa mga halimbawa nito ay ang konsepto ng mga babaylan, kung saan kadalasan ang mga lalaking babaylan ay nagkukunyari at nag-aanyong mga babae upang kalugdan ng diyos.
But behind the celebrations lay larger issues. Despite renewed freedoms on the road, in the year since the ban was ended, Saudi women remain subject to strict guardianship laws that prohibit them from making many basic decisions without the permission of a male relative.
And some of the very activists who fought for their rights have been languishing behind bars. Here’s what to know a year after the ban on female drivers was lifted.
Tens of thousands of Saudi women are driving.
Officials say they have issued tens of thousands of driver’s licenses to Saudi women since last year. A few driving schools catering to women have popped up and dozens of women have shared celebratory photos with their licenses in hand.
Sanggunian: https://www.nytimes.com/2019/06/24/world/middleeast/saudi-driving-ban-anniversary.html
Malinaw na ba sa iyo ang konsepto ng kasarian (gender) at seks (sex)? Magaling! Ngayon, pagtuonan mo ng pansin ang sumusunod na watawat ng LGBT at ang kahulugan nito.
Kahulugan ng mga Kulay sa Watawat ng LGBT
(Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender)
- Red – Life and Sexuality
- Orange – Healing and Friendship
- Yellow – Vitality and Energy
- Green – Serenity and Nature
- Blue – Harmony and Artistry
- Violet – Spirit and Gratitude
[illustration: rainbow flag of six horizontal stripes: red, orange, yellow, green, blue, violet]
Sanggunian: https://www.pinterest.ph/pin/431923420497219442/
Gender Roles
Ang gender role sa salitang tagalog ay tungkulin o gampanin base sa kasarian. Ito ay ang itinakdang pamantayan na basehan ng tungkulin o gampanin ng babae at lalaki batay sa tinatanggap ng lipunang ginagalawan. Ayon sa isang artikulo na mula sa Hesperian Health Guides ang gender role ng isang tao ay ang pagtatakda ng komunidad kung paano ang pagiging babae at lalaki. Umaasa ang komunidad sa bawat tao na mag-isip, makadama at kumilos sa takdang paraan, dahil lang sa sila’y babae o lalaki. Ang mga sumusunod ay mga halimbawa na isinulat sa nasabing artikulo.
- Ang babae ang inaasahang maghanda ng pagkain, mag-ipon ng tubig at panggatong, at mag-alaga sa mga anak at kapartner.
- Madalas naman, lalaki ang inaasahang magtrabaho sa labas ng bahay para suportahan ang pamilya at mga magulang sa pagtanda, at magtanggol sa pamilya mula sa kapahamakan.
Sanggunian: https://fil.hesperian.org/hhg/Where_Women_Have_No_Doctor:Papel_batay_sa_kasarian_at_gender
Kumusta ang iyong pagbabasa, nadagdagan ba ang mga kaalaman mo patungkol sa gender at sex? Kung gayon ay handa ka na para sagutin ang susunod na inihandang pagsasanay. Halika’t umpisahan mo na.
Gawain 2: Kahulugan Ko, Itala Mo.
Panuto: Suriin ang dayagram sa ibaba, mula rito ay bumuo ng iyong sariling pakahulugan sa dalawang terminolohiya. Isulat sa sagutang papel ang iyong kasagutan.
[chart: flowchart; diagram with “SEX” branching to “Lalaki (Male)” and “Babae (Female)”, and “GENDER” branching to “Masculine” and “Feminine”]
Ang sex ay tumutukoy sa _____
Ang gender ay tumutukoy sa _____
Ang gender roles ay tumutukoy sa _____
Magaling! Nagawa mong bumuo ng iyong sariling pakahulugan sa mga terminolohiya gamit ang dayagram. Halina’t sabay pa nating pag-aralan ang mga mahahalagang paksa na may kaugnayan sa gender at sex. Handa ka na ba? Ituon mo ang iyong pansin sa susunod na gawain.
Tuklasin
Gawain 3: Katangian Ko, Ako Ito!
Panuto: Iguhit ang ♀ kung ang sumusunod na pangungusap ay naglalarawan ng katangian ng isang babae at ♂ kung ang pangungusap ay naglalarawan ng katangian ng isang lalaki. Gawin ito sa iyong sagutang papel.
_______1. Dinadatnan ng regla
_______2. May adams apple
_______3. May XY chromosomes
_______4. May titi/bayag/at testicles
_______5. May developed breast
_______6. May kakayahang magdalang tao
_______7. May androgen at testosterone
_______8. May obaryo
_______9. May xx chromosomes
_______10. May may estrogen at progesterone
Pamprosesong mga tanong:
- Nararanasan mo ba ang mga pagbabagong ito bilang lalaki at bilang babae?
- Lalo mo bang nakikilala ang iyong pagkatao dahil sa mga pagbabagong ito?
- Mahalaga ba sa iyo bilang lalaki at babae ang mga pagbabagong ito? Pangatwiran.
Suriin
Ang iyong pagsagot sa mga naunang gawain ay nagpapatunay ng iyong inisyal na kaalaman tungkol sa paksa. Sa puntong ito ay lalo pa nating palalawakin ang iyong kaalaman sa pamamagitan ng mga inihandang teksto sa ibaba. Layunin ng bahaging ito na malaman mo ang iba’t ibang uri ng gender at sex.
Halina’t simulan mo nang tuklasin ang mga kaalaman sa paksang ito at ipakita mo ang iyong galing sa pagsagot ng mga inihandang gawain.
Paksa 1: Uri ng Gender at Sex
Ano ang pagkakaiba ng sexual orientation at gender identity (SOGIE)?
Ayon sa GALANG, isang organisasyon sa Pilipinas na naglalayong ipagtanggol ang karapatang ng mga nasa laylayan na miyembro ng LGBT at ayon din sa Yogyakarta Principles (2006), ang oryentasyong seksuwal (sexual orientation) ay tumutukoy sa kakayahan ng isang tao na makaranas ng malalim na atraksiyong apeksiyonal, emosyonal, seksuwal; at ng malalim na pakikipagrelasyon sa taong ang kasarian ay maaaring katulad ng sa kanya, iba sa kanya, o kasariang higit sa isa.
Samantalang ang pagkakakilanlan at pagpapahayag na pangkasarian (gender identity and expression) ay kinikilala bilang malalim na damdamin at personal na karanasang pangkasarian ng isang tao, na maaaring nakatugma o hindi nakatugma sa sex niya nang siya’y ipanganak. Kabilang na dito ang personal na pagtuturing niya sa sariling katawan (na maaaring mauwi, kung malayang pinipili, sa pagbabago ng anyo o kung ano ang gagawin sa katawan sa pamamagitan ng pagpapaopera, gamot, o iba pang paraan) at iba pang ekspresyon ng kasarian, kasama na ang pananamit, pagsasalita, at pagkilos.
Sa simpleng pakahulugan, ang salitang oryentasyong seksuwal ay tumutukoy kung kanino ka naaakit, kung siya ay lalaki o babae o pareho o wala. Ang oryentasyong seksuwal ay maaaring maiuri bilang heteroseksuwal, homoseksuwal, at biseksuwal, atbp. Samantalang ang gender identity and expression ay nagsasaad ng identipikasyon o pagkakakilanlan o pagpapahayag sa sarili. Ito ay depende sa tao at karanasan nya sa lipunanag ginagalawan nya.
Heterosexual – tao na nagkakagusto o naaakit sa taong hindi kahalintulad ng kanyang kasarian.
Homosexual – tao na nagkakagusto o naaakit sa taong kahalintulad ng kanyang kasarian.
Bisexual – tao na naaakit sa parehong babae at lalaki. Ang ibang tawag sa kanya ay AC-DC, silahis, atbp.
Intersex – tao na ipinanganak na may reproductive o sexual anatomy na hindi akma sa lalaki o babae. Ang halimbawa ay ipinanganak na babae ngunit mayroon syang male reproductive organ. Ang ibang tawag sa kanya ay hermaphrodite.
Lesbian – babae na nagkakagusto o naakit sa kapwa babae. Ang ibang tawag sa kanya ay tibo, tomboy, lesbiyana, atbp.
Gay – lalaki na nagkakagusto o naakit sa kapwa lalaki. Ang ibang tawag sa kanya ay bakla, beki, bayot, bading, paminta, sirena, atbp.
Transgender – tao na kinikilala ang kanyang kasarian na maaaring taliwas sa ari nung ipinanganak siya o yung inatas sa kanya ng lipunan. Ang ibang tawag sa kanya ay transwoman, transman, atbp.
Queer – tao na may sexual orientation o sexual identity na hindi nakapirmi o nag-iiba o maaring hindi limitado sa dalawang kasarian lamang.
Gawain 4: Buuin Mo Ako!
Panuto: Isulat sa loob ng puzzle ang kasagutan gamit ang mga gabay na tanong sa susunod na pahina. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot.
[illustration: blank crossword grid with cells numbered 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, and 10]
PATAYO
- Mga tao na nagkakagusto o naaakit sa taong hindi kahalintulad ng kanyang kasarian.
- Tumutukoy sa kakayahan ng isang tao na makaranas ng malalim na atraksiyong apeksiyonal, emosyonal, seksuwal; at ng malalim na pakikipagrelasyon sa taong
ang kasarian ay maaaring katulad ng sa kanya, iba sa kanya, o kasariang higit sa isa. (Sexual__________________)
Mga tao na ipinanganak na may reproductive o sexual anatomy na hindi akma sa lalaki o babae. Ang halimbawa ay ipinanganak na babae ngunit mayroon syang male reproductive organ. Ang ibang tawag sa kanya ay hermaphrodite.
Kinikilala bilang malalim na damdamin at personal na karanasang pangkasarian ng isang tao, na maaaring nakatugma o hindi nakatugma sa sex niya nang siya’y ipanganak, kabilang ang personal na pagtuturing niya sa sariling katawan. (Sexual __________________)
Mga tao na kinikilala ang kanyang kasarian na maaaring taliwas sa ari nung ipinanganak siya o yung inatas sa kanya ng lipunan. Ang ibang tawag sa kanya ay transwoman, transman, atbp.
PAHIGA
Mga tao na nagkakagusto o naaakit sa taong kahalintulad ng kanyang kasarian.
Mga taong walang nararamdamang atraksiyong seksuwal sa anumang kasarian.
Lalaki na nagkakagusto o naakit sa kapwa lalaki. Ang ibang tawag sa kanya ay bakla, beki, bayot, bading, paminta, sirena, atbp.
Tumutukoy sa mga panlipunang gampanin, kilos, at gawain na itinatakda ng lipunan para sa mga babae at lalaki.
Tumutukoy sa bayolohikal at pisyolohiko na katangian na nagtatakda ng pagkakaiba ng babae sa lalaki.
Kahanga-hanga ka, tunay ngang bihasa ka na sa paksa tungkol sa uri ng kasarian (gender) at sex. Ngayon ay handa ka na para sa susunod na paksa.
Paksa 2: Gender Roles sa Iba’t Ibang Bahagi ng Daigdig
Paano natutunan ang Gender Role sa Pilipinas
Ang Gender Role ay ipinapasa ng mga magulang sa mga anak natutunan ito sa pamamagitan ng magkaibang trato ng mga magulang sa kanilang anak na babae at lalaki. Sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mag-anak nasusubaybayan ng mga bata ang kanilang mga magulang sa kanilang mga gawi at kilos, pagtrato sa isa’t-isa at papel sa komunidad na kanilang kinabibilangan. Dahil dito, tinanggap ng mga bata ang mga naturang papel para mapasaya ang kanilang mga magulang.
Tumutulong din ang gender role na malaman ng mga bata kung sino sila at kung ano ang inaasahan sa kanila. Habang nagbabago ang mundo, nagbabago rin ang mga papel batay sa gender role. Isang halimbawa nito ang pagbabago ng gender roles ng mga kababaihan at kalalakihan mula noong panahon ng Kastila, Hapones, Amerikano at hanggang sa kasalukuyan. Basahin at suriin ang matrix sa ibaba.
| Pre-kolonyal | Ang kababaihan bagamat na maaaring maging pinuno ng pamahalaan ay tumatamasa pa rin ng mga maliit na lebel ng karapatang pantao sapagkat ang mga kalalakihan ay maaaring mag-asawa ng madami, at maaaring makipaghiwalay sa mga babae at may karapatan ding kunin ang ari-arian na una nang naibigay sa babae. |
| Panahon ng Kastila | Ang mga kababaihan ay dapat na maging mahusay sa gawaing bahay. Inaasahan din sila na magkaroon ng malaking pakikipagugnayan sa relihiyon at simbahan. Ang mga kalalakihan ang madalas na kumikita at bumubuhay sa kanilang may bahay at pamilya. Sa panahon ng pag-aalsa ang mga kababaihan ay naging parte rin ng pagkamit ng kalayaan laban sa mga Kastila. Ang iba ay naging mga bayani, tulad na lamang ni Gabriela Silang. |
| Panahon ng Amerikano | Ang pinakamalaking pagbabago sa panahon ng Amerikano ay ang pantay na pagtanggap ng mga paaralan sa mga kababaihan at kalalakihan. Ang mga kababaihan ay nagkaroon ng pag-asang umunlad sa sarilli nilang pamamaraan. Kasabay nito ang pagbibigay karapatan sa mga kababaihan na bumoto. |
| Panahon ng Hapones | Parehas na lumaban ang mga kalalakihan at kababaihan noong ikalawang digmaang pandaigdig. |
| Kasalukuyan | Sa kasalukuyan, lubos ang kaalaman ng mga tao tungkol sa pagkakapantay-pantay ng karapatan sa kahit na anong kasarian. |
[transcriber’s note: the table was printed without a header row; the header above is empty and was added only to form a Markdown table]
Gender Roles sa Ibang Bahagi ng Daigdig
Sa mga iba’t-ibang rehiyong ng mundo, ay iba iba ang gender roles ng mga lalaki at babae. Hindi maitatatwa na mahigpit ang lipunan para sa mga babae lalo na sa mga miyembro ng komunidad ng LGBT. Matagal ang panahong hinintay ng mga babae upang mabigyan sila ng pagkakataong makalahok sa proseso ng pagboto. Nito lamang Ikalawang bahagi ng ika-20 siglo nang payagan ng ilang bansa sa Africa at Kanlurang Asya ang mga babae na makaboto. Ngunit nananatili ang kaharian ng Saudi Arabia sa paghihigpit sa kababaihan hanggang dumating ang taong 2015 nang pormal na naibigay sa mga kababaihan ng Saudi Arabia ang karapatang bumoto ayon sa ulat ng BBC News, Disyembre 12, 2015. Ayon din sa datos ng World Health Organization (WHO), may 125 milyong kababaihan (bata at matanda) ang biktima ng Female Genital Mutilation (FGM) sa 29 na bansa sa Africa at Kanlurang Asya. Napatunayan ng WHO na walang benepisyong-medikal ang FGM sa mga babae, ngunit patuloy pa rin ang ganitong uri ng gawain dahil sa impluwensiya ng tradisyon ng lipunang kanilang ginagawalan.
Taon ng Pagbibigay Karapatang Bumoto sa Kababaihan sa Kanlurang Asya Africa
| Lebanon (1952) | Egypt (1956) | Syria (1949, 1953) |
| Tunisia (1959) | Yemen (1967) | Mauritania (1961) |
| Iraq (1980) | Algeria (1962) | Oman (1994) |
| Morocco (1963) | Kuwait (1985, 2005) | Libya (1964) |
| Sudan (1964) | Saudi Arabia (2015) |
[transcriber’s note: the country list was printed in three columns without a header row; the header above is empty and was added only to form a Markdown table]
*Binawi ng Kuwait ang karapatang bumoto ng mga babae at muling naibalik noong 2005.
Ang Female Genital Mutilation o FGM ay isang proseso ng pagbabago sa ari ng kababaihan (bata o matanda) nang walang anomang benepisyong medikal. Ito ay isinasagawa sa paniniwalang mapapanatili nitong walang bahid dungis ang babae hanggang siya ay maikasal. Walang basehang panrelihiyon ang paniniwala at prosesong ito na nagdudulot ng impeksiyon, pagdurugo, hirap umihi at maging kamatayan. Ang ganitong gawain ay maituturing na paglabag sa karapatang pantao ng kababaihan.
Sa South Africa, may mga kaso ng gang-rape sa mga Lesbian (tomboy) sa paniniwalang magbabago ang oryentasyon nila matapos silang gahasain. Bukod pa rito, ayon na rin sa ulat na inilabas ng United Nations Human Rights Council noong taong 2011, may mga kaso rin ng karahasang nagmumula sa pamilya mismo ng mga miyembro ng LGBT.
Pangkulturang Pangkat sa New Guinea
Taong 1931 nang ang Antropologong si Margaret Mead at ang kanyang asawa na si Reo Fortune ay nagtungo sa rehiyon ng Sepik sa Papua New Guinea upang pag-aralan ang mga pangkulturang pangkat sa lugar na ito. Sa kanilang pananatili roon nakatagpo nila ang 3 pangkulturang pangkat: Arapesh, Mundugamur, at Tchambuli. Sa pag-aaral sa gampanin ng mga lalaki at babae sa mga pangkat na ito, nadiskubre nila ang mga pagkakatulad at pagkakaiba nito sa bawat isa, at maging sa Estados Unidos. Nang marating nina Mead at Fortune ang Arapesh (na nangangahulugang “tao”), walang mga pangalan ang mga tao rito. Napansin nila na ang mga babae at mga lalaki ay kapwa maalaga at mapag-aruga sa kanilang mga anak, matulungin, mapayapa, kooperatibo sa kanilang pamilya at pangkat. Samantala sa kanila namang pamamalagi sa pangkat ng Mundugumur (o kilala rin sa tawag na Biwat). Ang mga babae at lalaki ay kapwa matapang, agresibo, bayolente at naghahangad ng kapangyarihan o posisyon sa kanilang pangkat. At sa huling pangkat, ang Tchambuli o tinatawag din na Chambri, ang mga babae at mga lalaki ay may magkaibang gampanin sa kanilang lipunan. Ang mga babae ay inilarawan nina Mead at Fortune bilang dominante kaysa sa mga lalaki, sila rin ang naghahanap ng makakain ng kanilang pamilya, samantalang ang mga lalaki naman ay inilarawan bilang abala sa pag-aayos sa kanilang sarili at mahilig sa mga kuwento.
Sanggunian: (A) Mead, Margaret. Sex and Temperament in Three Primitive Societies. HarperCollins Publishers, 1963. http://www.loc.gov/exhibits/mead/field-sepik.html
Gawain 5: Lakbayin Mo, Gampanin Ko
Matapos na mabasa ang teksto tungkol sa gender roles sa Pilipinas punan ang matrix sa ibaba na magpapatunay ng iyong natutunan. Itala ang mga panlipunang gampanin (gender roles) ng mga kalalakihan at kababaihan sa ibat-ibang panahon. Gawin mo ito sa iyong sagutang papel.
| PANAHON | PILIPINAS: LALAKI | PILIPINAS: BABAE |
|---|---|---|
| KASTILA | ||
| AMERIKANO | ||
| HAPONES | ||
| KASALUKUYAN |
Pagyamanin
Binigyang-diin sa bahagi ng modyul na ito ang gender roles sa iba’t ibang panig ng daigdig. Marami ka bang nalaman sa paksang tinalakay? Kung gayon patunayan mo ang iyong natutuhan sa pamamagitan ng pagsagot sa inihandang gawain sa ibaba.
Gawain 6: Isip! Isip!
Panuto: Punan ang patlang ng tamang sagot. Itala ang sagot sa sagutang papel.
_____1. Maliban sa mga bansa sa kanlurang Asya, anong kontinente ang kabilang na pinayagan ang kababaihan na bumoto.
_____2. Siglo kung saan pinayagan ang mga bansa sa Kanlurang Asya na bumoto ang kababaihan.
_____3. Ang bansa na kung saan naipagkaloob noong 2015 ang karapatang bumoto.
_____4. May panahon na hindi natamasa ng mga kababaihan ang karapatan sa pagmamaneho at pagboto at hindi rin natamasa ng mga kababaihan sa ilang bansa sa Kanlurang Asya at Africa ang ___________.
_____5. Taon kung kailan ibinigay ang karapatang bumoto ng kababaihan sa bansang Lebanon.
_____6. Bansang natamasa ang karapatang bumoto ng kababaihan sa taong 1956.
_____7. Bansang binawi ang karapatang bumoto ng mga babae at bumalik noong 2005.
_____8. Sa bahagi ng bansang ito, may mga kaso ng gang-rape sa mga lesbian sa paniniwalang magbabago ang oryentasyon nila matapos silang gahasain.
_____9. Ayon sa World Health Organization, ilang milyon ng kababaihan ang biktima ng Female Genital Mutilation.
_____10. Proseso ng pagbabago sa ari ng kababaihan.
Pamprosesong mga Tanong:
May mabuti bang dulot ang female genital mutilation o FGM sa mga babae? Ano sa palagay mo ang epekto sa: a) emosyonal, b) sosyal, at c) sikolohikal na kalagayan ng mga babaeng sumailalim dito?
Bakit patuloy pa rin ang pagsasagawa ng FGM sa rehiyon ng Africa at Kanlurang Asya?
Ayon sa binasa, pantay ba ang pagtingin sa kababaihan at mga miyembro ng LGBT sa Africa at Kanlurang Asya? Magbigay ng patunay.
May kalayaan bang magpahayag ng damdamin ang kababaihan at mga miyembro ng LGBT sa bahaging ito ng mundo? Patunayan ang sagot.
Gawain 7: Sino Kaya?
Panuto: Tukuyin kung anong pangkat nabibilang ang sumusunod na gampanin. Titik lamang ang isulat sa patlang. Gumamit ng sagutang papel.
A. Arapesh B. Mundugumor C. Tchambuli
_______1. Walang mga pangalan ang mga tao sa pangkat.
_______2. Maalaga at mapag-aruga sa kanilang anak.
_______3. Ang mga babae at lalaki ay kapwa maalaga at mapag-aruga.
_______4. Ang mga babae at lalaki ay may magkaibang gawain.
_______5. Ang mga babae at lalaki ay kapwa matapang at agresibo.
_______6. Ang mga babe ay dominante kaysa sa mga lalaki.
_______7. Nangangahulugang tao.
_______8. Kilala sa tawag na Chamri.
_______9. Kilala sa bansag na Biwat.
_______10. Ang mga lalaki sa pangkat na ito ay abala sa pag-aayos sa sarili at mahilig sa kuwento.
Binabati kita dahil nagawa mong sagutan ang mga gawain na lalong nagpayaman sa iyong kaalaman. Sa puntong ito patunayan mo ang iyong galing sa pagsagot ng mga inihandang katanungan.
Isaisip
Ako ay nagagalak dahil narating mo ang bahaging ito ng modyul. Malapit mo na itong matapos kaya sagutin mo ang sumusunod na gawain bilang patunay na lubos mo nang naunawaan ang mga konsepto at kaalaman na dapat mong matutuhan sa paksang ito.
Gawain 8. Halina’t Magsaliksik
Ngayong alam mo nang may mga katutubong pangkat sa New Guinea kung saan ang mga babae at lalaki ay may kakaibang gampanin o papel, subukin mo naman ngayon na magsaliksik kung mayroon din ganitong pangkat sa Pilipinas. Gamiting gabay ang kasunod na impomasyon:
Gender Roles ng katutubong Pangkat sa Pilipinas: ________________________________________________
Maikling Paglalarawan:
| Gampanin ng Lalaki | Gampanin ng Babae |
|---|---|
Website na maaaring gamiting sanggunian:
[illegible] Tattooed women of Kalinga: http://www.onetribetattoo.com/history/filipino-tattoos.php http://www.everyculture.com/No-Sa/The-Philippines.html
Ang mga mag-aaral ay maaari ring humanap ng ibang sanggunian.
Isagawa
Sa bahaging ito pagtitibayin mo ang mga nabuong pag-unawa tungkol sa paksa. Inaasahan ding sa bahaging ito ay kritikal mong masusuri ang mga konseptong iyong napag-aralan na may kinalaman sa gender, sex at gender roles sa lipunan ng Pilipinas at ng ibang bansa.
Bilang patunay ng iyong matibay na kaalaman sa paksa, isagawa mo ang Gawain 9: Magtanong-tanong.
Gawain 9: Magtanong-Tanong
Panuto: Magsagawa ng sarbey sa loob ng inyong tahanan. Alamin at itala ang gampanin ng bawat miyembro ng inyong pamilya. Gawing gabay ang kasunod na format. Gawin ito sa sagutang papel.
| MIYEMBRO NG PAMILYA | GAMPANIN |
|---|---|
| Tatay | |
| Nanay | |
| Kuya | |
| Ate | |
| Bunso | |
| Iba pang kasapi ng pamilya |
Pamprosesong mga Tanong
Ano ang napansin mo sa kanilang sagot? Mayron bang pagkakaiba?
Malinaw ba ang gampanin ng bawat isa sa loob ng inyong tahanan? Ipaliwanag.
Tayahin
Tunay ngang ikaw ay magaling, pinatunayan mo ito sa pamamagitan ng pagsagot ng tama sa lahat ng gawain. Bilang pagtatapos ng araling ito, sagutin mo ang lahat ng katanungan sa bahagi ng tayahin. Kaya mo yan.
Gawain 10: Panghuling Pagtataya
Panuto: Basahing mabuti ang sumusunod na katanungan at isulat sa sagutang papel ang titik ng tamang sagot.
_____1. Noong Nobyembre 6-9, 2006 nagtipon-tipon sa Yogyakarta Indonesia ang 27 eksperto sa oryentasyong seksuwal at pagkakakilanlang pangkasarian na nagmula sa iba’t ibang bahagi ng daigdig. Ano ang pangunahing layunin nito?
a. Ipaglaban ang karapatan ng mga LGBT.
b. Makiisa sa mga gawain at adhikain ng LGBT sa daigdig.
c. Pagtibayin ang mga prinsipyong makatutulong sa pagkakapantay-pantay ng mga LGBT.
d. Bumuo ng mga batas na magbibigay proteksiyon sa LGBT laban sa pang-aabuso at karahasan.
_____2. Ano ang kahulugan ng acronym na SOGIE?
a. Sex Orientation and Gender Identity and Expression.
b. Same sex Orientation and Gender Identity Expression.
c. Sexual Orientation and Gender Identity and Expression.
d. Sexual Orientation and Gender Identification Expression.
_____3. Tumutukoy sa kakayahan ng isang tao na makaranas ng malalim na atraksiyong apeksyonal, emosyonal, seksuwal; at ng malalim na pakikipagrelasyon sa taong ang kasarian ay maaaring katulad ng sa kanya, iba sa kanya, o kasariang higit sa isa:
a. Gender Crisis
b. Gender Identity
c. Sexual Identity
d. Sexual Orientation
_____4. Ito ay malalim na damdamin at personal na karanasang pangkasarian ng isang tao, na maaaring nakatugma o hindi nakatugma sa sex niya nang siya’y ipanganak, kabilang ang personal na pagtuturing niya sa sariling katawan at iba pang ekspresyon ng kasarian, kasama na ang pananamit, pagsasalita, at pagkilos.
a. Gender Crisis
b. Gender Identity
c. Sexual Identity d. Sexual Orientation
_____5. Ito ay mga tao na nagkakagusto o naaakit sa taong hindi kahalintulad ng kanyang kasarian. a. Asexual b. Bisexual c. Homosexual d. Heterosexual
_____6. Ano ang gender roles? a. Kamulatang pangkasarian b. Pagkakaiba sa pagitan ng babae at lalaki c. Pangkat ng mga pamantayan ng pag-uugali at panlipunan na itinuturing na akma o angkop sa lipunan d. Tumutukoy sa tungkulin o papel kung saan kaakibat nito ang responsibilidad na kailangang gampanan ng bawat isa
_____7. Bago pa dumating ang mga Kastila sa Pilipinas ang mga lalaki ay pinayagang magkaroon ng maraming asawa subalit maaaring patayin ng lalaki ang kanyang asawang babae sakaling makita niya itong may kasamang ibang lalaki. Ano ang ipinahihiwatig nito? a. Ang babae ay maaari lamang mag-asawa b. May pantay na karapatan ang lalaki at babae c. Ang lalaki ay pwedeng magkaroon ng maraming asawa d. Ipinakikita sa kalagayang ito na mas malaki ang karapatang tinatamasa ng kalalakihan noon kaysa sa kababaihan
_____8. Batay sa datos ng World Health Organization (WHO) may 125 milyong kababaihan (bata at matanda) ang biktima ng Female Genital Mutilation (FGM) sa 29 na bansa sa Africa at Kanlurang Asya. Ano ang pangunahing layunin nito? a. Upang hindi mag-asawa ang kababaihan b. Pagsunod sa kanilang kultura at paniniwala c. Ito ay isinasagawa upang maging malinis ang kababaihan d. Upang mapanatiling puro at dalisay ang babae hanggang sa siya ay makasal
_____9. Isa sa mga pangkulturang pangkat ng New Guinea na kung saan kilala rin sila sa tawag na biwat. Ang mga babae at lalaki ay kapwa matapang, agresibo, bayolente at naghahangad ng kapangyarihan o posisyon sa kanilang pangkat. Ano ang tawag sa pangkat na ito ng New Guinea? a. Arapesh c. Tchambuli b. Chambri d. Mundugamur
_____10. May panahon na bukod sa hindi pagboto ng kababaihan sa ilang bansa sa Africa at Kanlurang Asya isa din na ipinagbabawal sa nabanggit na mga bansa ay ang a. Paglalakbay c. Pagmamaneho b. Pag-aasawa d. Paglabas ng gabi
_____11. Ang Arapesh ay nangangahulugang: a. Tao c. Anak b. Biwat d. Chambri
_____12. Anong karapatan ang matagal ng pinagkaloob sa kababaihan ng mga bansa sa Africa at Timog Asya noong ikalawang bahagi ng ika-20 siglo? a. Pagboto c. Pag-aasawa b. Paglalakbay d. Pagmamaneho
_____13. Anong bansa ang pinayagan ang kababaihan na bumoto noong 1952? a. Syria c. Lebanon b. Yemen d. Saudi Arabia
_____14. Ang FGM ay nangangahulugang: a. Fatal Genital Mutilation c. Female Genital Mutilation b. Fetus Genital Mutilation d. Female Genitics Mutigation
_____15. May panahon sa bansang ito na kung saan hindi pinapayagang magmaneho ang mga babae na walang pahintulot sa kamag-anak na lalaki (asawa, magulang o kapatid), ngunit natamasa nila ang karapatang ito noong 2018. a. Egypt c. Africa b. Syria d Saudi Arabia
Karagdagang Gawain
Gawain 11: Ipahayag Mo, Damdamin Mo!
Panuto: Patunayan mo ang iyong kaalaman at ilahad ang iyong punto sa pamamagitan ng pagbuo ng isang “hugot line” na nagpapakita ng pagpapahalaga sa gampanin ng lalaki at babae sa lipunan at maging sa daigdig. Gawin mo ito sa iyong sagutang papel.
[transcriber’s note: the two boxes are blank answer spaces, transcribed as an empty table]
| Lalaki | Babae |
|---|---|
Susi sa Pagwawasto
Subukin
- a
- d
- c
- a
- a
- c
- b
- c
- a
- c
- Life and Sexuality
- Healing and Friendship
- Vitality and Energy
- Serenity and Nature
- Harmony and Artistry
[transcriber’s note: this answer key page is printed upside down; the sections are transcribed in reading order]
Gawain 2: Kahulugan Ko, Itala Mo.
Maaring magkakaiba ang sagot ng mga mag-aaral. Ang guro ang bahalang magpasya at magbigay ng puntos.
Gawain 3: Katangian Ko, Ako Ito!
- Babae
- Lalaki
- Lalaki
- Lalaki
- Babae
- Babae
- Lalaki
- Babae
- Babae
- Babae
Tayahin
- c
- c
- d
- b
- d
- d
- d
- b
- d
- c
- a
- a
- a
- c
- a
Karagdagang Gawain
Maaring magkakaiba ang sagot ng mga mag-aaral. Ang guro ang bahalang magpasya at magbigay ng puntos.
Gawain 5: Basa-Suri
Maaring magkakaiba ang sagot ng mga mag-aaral. Ang guro ang bahalang magpasya at magbigay ng puntos.
Gawain 6: Isip! Isip!
- Aprika
- Ika-20 siglo
- Saudi Arabia
- Paglalakbay
- 1952
- Egypt
- Kuwait
- South Africa
- 125 milyon
- Female Genital
Gawain 7: Sino Kaya?
- a
- a
- a
- c
- b
- c
- a
- c
- b
- c
Gawain 4: Buuin Mo Ako!
[transcriber’s note: the letter grid is printed upside down; it is transcribed upright, with blank cells left empty. The header row is empty because the grid has no printed column labels.]
| I | G | A | Y | ||||||
| N | R | ||||||||
| L | S | E | X | ||||||
| L | E | D | |||||||
| A | N | R | Y | N | |||||
| U | O | S | L | E | |||||
| X | I | E | I | G | |||||
| E | L | X | L | S | |||||
| S | A | N | N | ||||||
| O | L | A | S | E | X | U | A | L | |
| R | N | D | R | ||||||
| E | E | I | L | ||||||
| L | I | ||||||||
| E | R | R | E | D | N | E | G | ||
| H | O | M | O | S | E | X | U | A | L |
Sanggunian
Mga Aklat:
Department of Education, “Kontemporaryong Isyu”, Modyul ng mga Mag-aaral, 2017 pahina 246-266
Department of Education, “Kontemporaryong Isyu”, Gabay ng mga Guro, 2017 pahina 244-249
Mead, Margaret. Sex and Temperament in Three Primitive Societies. HarperCollins Publishers, 1963. http://www.loc.gov/exhibits/mead/field-sepik.html
Websites
CNN 2013: 2 Saudi women detained for driving in ongoing bid to end ban http://edition.cnn.com/2013/12/01/world/meast/saudi-arabia-female-drivers-detained/
Gender Roles and Statuses http://www.everyculture.com/No-Sa/The-Philippines.html
The LGBT Pride Flag https://www.pinterest.ph/pin/431923420497219442/
New York Times (2018): Saudi Arabia Granted Women the Right to Drive.A Year on, It’s Still Complicated. https://www.nytimes.com/2019/06/24/world/middleeast/saudi-driving-ban-anniversary.html
Papel batay sa kasarian at gender https://fil.hesperian.org/hhg/Where_Women_Have_No_Doctor:Papel_batay_sa_kasarian_at_gender
Paano natututunan ang mga gender role https://fil.hesperian.org/hhg/Where_Women_Have_No_Doctor:Papel_batay_sa_kasarian_at_gender
GALANG: A Movement in the Making for the Rights of Poor LBTs in the Philippines https://www.awid.org/sites/default/files/atoms/files/changing_their_world_2_-_galang-_rights_of_poor_lbts_in_the_philippines.pdf
Yogyakarta Principles https://en.wikipedia.org/wiki/Yogyakarta_Principles
BBC News 2015: Saudi Arabia’s women vote in election for first time https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35075702
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply