This is the Grade 6 Araling Panlipunan self-learning module for the second quarter (Ikalawang Markahan), Module 7: “Ang mga Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan Laban sa Hapon” (the ways Filipinos fought for freedom against the Japanese). It follows the previous module on how Japan occupied the Philippines. It shows how Filipino soldiers, farmers, and ordinary civilians kept fighting during the Japanese occupation instead of only waiting for the Americans to return.
The module was prepared by DepEd Region VI as an Alternative Delivery Mode (ADM) material, First Edition 2020, with the code CO_Q2_AP6_Module7. It is written in Filipino and has one lesson, a pretest, activities, a final test, and an answer key.
On this page 6 sections
What learners will learn
After the module, learners should be able to:
- List the ways Filipinos fought the Japanese to win freedom.
- List the events in the Filipino struggle against the Japanese.
- Name the brave Filipinos who led and gave life to the resistance.
- Appreciate the results of the different Filipino movements against the Japanese.
- Discuss the goals and methods of the movements formed during the Japanese period.
- Assess the importance of the guerrilla movement and the courage of Filipinos.
- Value the efforts of Filipinos to gain freedom and show loyalty to democracy.
Parts of the module
The module has one lesson, “Aralin 1: Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan laban sa Hapon.” Its parts follow the usual DepEd self-learning module order:
| Part | What it contains |
|---|---|
| Alamin | Introduction and the seven learning objectives |
| Subukin | 10-item multiple-choice pretest |
| Balikan | Matching review of the previous module (the puppet government, Jorge Vargas, Jose Yulo, Niponggo, the magazine Liwayway, Carlos Francisco, and others) |
| Tuklasin | Two opening questions on how Filipinos lived and resisted under Japan |
| Suriin | The main discussion of the four ways Filipinos fought |
| Pagyamanin | 10 yes-or-no questions (OO o HINDI) |
| Isaisip | Summary of the lesson |
| Isagawa | Rating of Filipino traits on a 5-to-1 scale, and a short biography of a local guerrilla |
| Tayahin | Final test: describe each of the four ways of fighting (5 points each) |
| Karagdagang Gawain | Give eight proofs that Filipinos did not just wait for the Americans, and pick two Filipino reactions to the occupation |
| Susi sa Pagwawasto | Answer key |
Key ideas: how Filipinos fought the Japanese
The Suriin part explains four ways Filipinos resisted. This is what the module teaches.
Pamamaraang Gerilya (guerrilla warfare)
- Bataan fell to the Japanese on April 9, 1942, and Corregidor on May 6, 1942. Instead of surrendering, many Filipino soldiers went to the mountains and kept fighting in secret.
- They formed small groups called guerrillas and made surprise attacks from mountains and remote places.
- Their goals: attack Japanese garrisons, kill Japanese soldiers and officers, free prisoners, and raid military stations to destroy equipment and take bullets and weapons.
- The guerrillas grew as Japanese cruelty grew. Civilians, town officials pretending to help the Japanese, and many women who suffered abuse joined them. Some Americans also joined.
- The movement was organized, with commanders, ranks, links between groups, and secret signals the enemy could not understand.
- The Japanese answered with more cruelty. They feared and used the Kempei-tai (Japanese military police) and recruited Filipinos into the MAKAPILI (Makabayang Katipunan ng mga Pilipino), who pointed out suspected guerrillas. Suspects were jailed in Fort Santiago (Puwersa Santiago) in Manila and in other garrisons.
- The guerrillas weakened the Japanese-sponsored puppet republic led by Jose P. Laurel.
Guerrilla leaders named in the module:
| Place | Leaders |
|---|---|
| Panay | Tomas Confesor (civilian leader), Colonel Macario Peralta (military leader) |
| Leyte | Colonel Ruperto Kangleon |
| Mindanao | Tomas Cabili and Salipada Pendatun |
| Luzon | Wenceslao Q. Vinzons and Marcos V. Agustin (Marking) |
Pagtatag ng HUKBALAHAP (founding of the Hukbalahap)
Farmers suffered most. The Japanese took their farms, rice, animals, and crops while their families starved, and they were often suspected of being guerrillas. Led by Luis Taruc, Jesus Lava, and Jose Banal, farmers formed the Hukbong Bayan Laban sa Hapon (People’s Army Against Japan), or HUKBALAHAP, later called HUK. The Isaisip part adds that its members were farmers from Central and Southern Luzon. They protected their farms and kept peace in their towns. The module says the HUK were even more violent toward the Japanese than the guerrillas, so the Japanese feared them more.
Ang Pagkilos ng mga Sibilyan (actions of civilians)
Civilians supported the movements. They hid, treated, and secretly fed the wounded. Women used their charm to trick the Japanese, and young people carried weapons and messages for the movements’ secret operations.
Liberation and the return of the Americans
Filipinos did not just wait to be rescued. Even with few weapons, they defended their rights. When General Douglas MacArthur returned, keeping his promise “I shall return,” the guerrillas and HUK drove the Japanese out of provinces and towns while American forces attacked from the shores and the air.
How to use this module
The module asks learners to answer all activities on a separate sheet of paper and not to write on the module, so others can use it.
- Read Alamin, then take the Subukin pretest to see what you already know.
- Answer Balikan to review the previous module.
- Think about the Tuklasin questions, then read Suriin carefully.
- Do Pagyamanin, read Isaisip, then do the Isagawa activities.
- Take the Tayahin test and finish the Karagdagang Gawain.
- Check your answers with the Susi sa Pagwawasto honestly.
For learners: Use the four headings in Suriin (gerilya, HUKBALAHAP, sibilyan, liberasyon) as your outline; the Tayahin test asks you to describe exactly these four.
For parents: Isagawa B asks the learner to write a short biography of a guerrilla from your area, so you can help by sharing stories or asking older relatives who lived through the Japanese period.
For teachers: The answer key covers Subukin, Balikan, Pagyamanin, Tayahin, and Karagdagang Gawain. For Isagawa, the module leaves the checking and judgment of answers to the teacher.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this Araling Panlipunan module for?
It is for Grade 6 Araling Panlipunan, second quarter (Ikalawang Markahan), Module 7. Its code is CO_Q2_AP6_Module7.
What are the four ways Filipinos fought the Japanese in this module?
The module discusses guerrilla warfare, the founding of the HUKBALAHAP, the support of civilians, and the Filipinos’ part in the liberation when the Americans returned.
What does HUKBALAHAP mean and who led it?
HUKBALAHAP stands for Hukbong Bayan Laban sa Hapon (People’s Army Against Japan), later called HUK. It was led by Luis Taruc, Jesus Lava, and Jose Banal and was made up mostly of farmers.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto has answers for the pretest, review, practice, final test, and additional activities. The Isagawa answers are checked by the teacher.
What is the Kempei-tai and the MAKAPILI?
The Kempei-tai was the Japanese military police. The MAKAPILI (Makabayang Katipunan ng mga Pilipino) were Filipinos used by the Japanese to point out suspected guerrillas.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan
Ikalawang Markahan – Modyul 7: Ang mga Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan Laban sa Hapon
[illustration: students studying outdoors and at a table, with a teacher and a globe; a child studying by lamplight]
CO_Q2_AP6_Module7
Araling Panlipunan – Ikaanim na Baitang Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 7: Ang mga Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan Laban sa Hapon Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Department of Education – Region VI Office Address: Duran Street, Iloilo City Telefax: (033) 336-2816, (033) 509-7653 E-mail Address: region6@deped.gov.ph
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
| Role | Name | Name |
|---|---|---|
| Manunulat: | Mitzel M. Alvaran | |
| Editor: | Alma J. Gascon, Maricel D. Tababa, Rejean L. Tibus Jewelyn Q. Cadigal, Blas P. Tabayag, Jr. | |
| Tagasuri: | Blas P. Tabayag, Jr., Mary Helen M. Bocol, Junry M. Esparar | |
| Tagaguhit: | Krisha Marie T. Paltu-ob | |
| Tagalapat: | Jewelyn Q. Cadigal | |
| Tagapamahala: | Ramir B. Uytico | Pedro T. Escobarte, Jr. |
| Portia M. Mallorca | Nelly E. Garrote | |
| Elena P. Gonzaga | Donald T. Genine | |
| Celestino S. Dalumpines IV | Junry M. Esparar | |
| Mary Helen M. Bocol | Blas P. Tabayag, Jr. | |
| Jewelyn Q. Cadigal | Emee Ann P. Valdez |
Araling Panlipunan
Ikalawang Markahan – Modyul 7: Ang mga Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan Laban sa Hapon
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan naming na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ng SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
[illustration: target with arrow, icon beside the part title]
CO_Q2_AP6_Module7
Ang modyul na ito ay dinisenyo at isinulat para sa ikauunlad ng iyong kaalaman. Sa modyul na ito malalaman mo ang mga kabayanihan ng mga Pilipinong nakipaglaban sa panahon ng pananakop ng mga Hapones.
Sa nakaraang modyul napag-aralan mo kung paano tayo sinakop ng mga Hapon, alam mo ba na labis ang hirap na dinanas ng mga Pilipino sa kamay ng mga Hapon? Iba’t ibang makahayop na patakaran ang ipinasunod sa kanilang pamamahala na napag-aralan mo na at dahil dito, naging matindi ang pakikipagtulungan ng mga Pilipino sa mga Amerikano upang makipaglaban sa kanila. Buo ang pag-asa ng mga Pilipinong matutulungan sila ng mga Amerikano para sa kanilang minimithing kasarinlan na mababasa mo sa modyul na ito ngunit ganap ang kanilang paghahanda sa mga ito sa pagbabasakali na hindi na babalik ang mga Amerikano, sa pamumuno ni Heneral Douglas MacArthur na nagbilin ng pangakong “I shall return” sa mga Pilipinong tutulungan niyang magapi ang mga Hapon…
Handa ka na bang malaman ang mga pamamaraan na ginawa ng mga Pilipino? Basahin at pag-aralan mo nang mabuti ang modyul na ito.
Pagkatapos mong pag-aralan ang modyul na ito, maaari mo nang magawa ang sumusunod:
- maiisa-isa ang mga paraan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino laban sa mga Hapon upang makamit ang kalayaan;
- maiisa-isa ang mga pangyayaring naganap sa pakikipaglaban ng mga Pilipino laban sa mga Hapon;
- matutukoy ang magigiting na Pilipinong nagpakilos at nagbigay-buhay sa mga pakikipaglaban sa Hapon;
- mapahahalagahan ang naging bunga ng pakikipaglaban ng iba’t ibang kilusan ng mga Pilipino laban sa mga Hapon;
- matatalakay ang mga layunin at pamamaraan ng mga kilusang nabuo noong panahon ng Hapon
- matataya ang kahalagahan ng kilusang gerilya at ang katapangan ng mga Pilipino; at
- mapahahalagahan ang pagsisikap ng mga Pilipino upang makamit ang kalayaan at maipakita ang katapatan sa demokrasya.
Subukin
[illustration: pencil icon beside the part title]
CO_Q2_AP6_Module7
Panuto: Basahin ng mabuti. Bilugan ang titik ng tamang sagot.
Ang heneral ng Amerika na bumalik kasama ang mga hukbong Amerikano na lulupig sa mga Hapon.
a. Heneral Hideki Tojo
b. Heneral Douglas MacArthur
c. Heneral Edward King
d. Heneral Jonathan WainwrightKailan bumagsak ang Corregidor sa kamay ng mga Hapon.
a. Mayo 5, 1942
b. Mayo 6, 1942
c. Mayo 7, 1942
d. Mayo 8, 1942Lider ng samahang gerilya sa Panay.
a. Tomas Confessor
b. Tomas Cabili
c. Koronel Ruperto Kangleon
d. Wenceslao Q. VinzonsLider ng samahang gerilya sa Mindanao.
a. Tomas Confessor
b. Tomas Cabili
c. Koronel Ruperto Kangleon
d. Wenceslao Q. VinzonsLider ng samahang gerilya sa Luzon.
a. Tomas Confessor
b. Tomas Cabili
c. Koronel Ruperto Kangleon
d. Wenceslao Q. VinzonsIsang kilusang may katulad na simulain ng mga gerilya na binuklod ng mga magsasakang labis na naghirap.
a. KKK
b. Gerilya
c. HUKBALAHAP
d. USAFFE
Subukin
CO_Q2_AP6_Module7
Ang pinuno sa kilusang HUKBALAHAP na itinatag laban sa mga Hapones.
a. Luis Taruc
b. Jesus Lava
c. Jose Banal
d. Lahat ng nabanggit ay tamaAng mga sundalo o sibilyang namundok at patuloy na nakipaglaban sa mga Hapones.
a. HUKBALAHAP
b. Gerilya
c. Makapili
d. KALIBAPIAng pulis militar ng Hapones ay tinatawag na ____________.
a. Makapili
b. Kempei-tai
c. Heneral
d. Direktor-heneralAnong uri ng pamahalaan ang itinatag ng mga Hapones?
a. Pamahalaang Parlamentaryo
b. Pamahalaang Demokratiko
c. Pamahalaang Totalitaryan
d. Pamahalaang Komonwelt
Aralin 1: Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino para sa Kalayaan laban sa Hapon
CO_Q2_AP6_Module7
Naudlot ang paghahanda ng Pamahalaang Komonwelt tungo sa kasarinlan ng Pilipinas nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Europa na umabot hanggang sa kapuluan ng Pasipiko at sa Asya. Labis ang pagkabahala ng mga Amerikano dahil hindi nila akalaing mayroong bansang malakas ang loob na kakalaban sa Amerika gayong ito’y kilalang napakatatag at napakalakas sa buong daigdig.
Mabilis na umakyat sa kapangyarihan ang bansang Hapon sa dakong silangan. Ito’y nagpalawak ng teritoryo sa Asya. Unti-unti nilang nasakop ang mga teritoryo sa Asya. Nauna na rito ang Manchuria noong 1931 at pagkatapos ay ang border ng Tsina noong 1937. Noong 1940, ang buong teritoryo ng Indo-Tsina (Cambodia, Laos at Vietnam) ay sinakop nito pati ang Pilipinas. Iisa lamang ang layunin ng bansang Hapon sa pagsakop nito sa Pilipinas na makontrol ang ekonomiya nito. Sa iyong natutunan sa nakaraang modyul, nalaman mo kung paano tayo sinakop ng mga Hapones, ang mga sistema ng pamahalaang Hapones at patakarang pang-ekonomiya nito. May mga Pilipinong nakipagtulungan ngunit mayroon ding lumaban sa mga Hapones. Mayroon din na tumangging makiisa at naghintay na lamang sa pagbabalik ng mga Amerikano. Sa modyul na ito malalaman mo ang naging bunga nang pagiging malupit ng mga Hapones sa mga Pilipino. Hangarin ng modyul na ito na matapos mo at masagot ang mga katanungan tungkol sa araling ito.
Handa ka na ba? Simulan mo nang basahin at pag-aralan ang modyul na ito.
Balikan
Panuto: Simulan mong balikan ang nakaraang aralin. Pagtapat-tapatin ang mga pangkat ng salita sa Hanay I at Hanay II. Isulat sa sagutang papel ang tamang sagot.
| I | II |
|---|---|
| __________ 1. Uri ng pamahalaang binuo noong panahon ng Hapon | A. Heneral Homma |
| __________ 2. Naatasang bumuo ng pamahalaang sibilyan | B. Jorge Vargas |
| __________ 3. Namuno sa pamahalaang military | C. Pamahalaang Papet |
| __________ 4. Nahirang na Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman | D. Dr. Otley Beyer |
| __________ 5. Wikang ginagamit ng mga Hapones | E. Steven Javellana |
| __________ 6. Amerikanong anthropologist na pinahihintulutang makapagsaliksik | F. Jose Yulo |
| __________ 7. Nakahanap ng gamot para sa sakit na tuberkulosis at brongkitis. | G. Niponggo |
| __________ 8. Sumulat ng “Without Seeing the Dawn” | H. Dr. Antonio Sison |
| __________ 9. Lumikha ng “Angono Fiesta” | I. Liwayway |
| __________ 10. Babasahing pinayagang ipalimbag ng mga Hapones. | J. Dr. Robert Fox |
| K. Carlos Francisco |
Tuklasin
Sa iyong palagay, paano kaya namuhay ang mga Pilipino nang sinakop tayo ng mga Hapones?
Ano-ano kaya ang mga ginawang paraan ng pagtutol ng mga Pilipino laban sa mga Hapones sa dinanas nilang kalupitan?
Suriin
Mga Paraan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino
Pamamaraang Gerilya
Nang bumagsak ang Bataan at Corregidor sa kamay ng mga Hapones noong Abril 9, 1942 at Mayo 6, 1942 ayon sa pagkabanggit, ay hindi pa rin natapos ang labanan ng mga Pilipino at Hapones. Ang mga sundalong Pilipino, sa halip na sumuko, ay namundok at ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim. Nagpangkat-pangkat sila na kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar, nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay. Ang kanilang layunin: lusubin ang mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal ng mga Hapon, palayain ang mga nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga Hapon. Ang kalupitan ng mga Hapones sa mga Pilipino ang nagbunsod sa kanila upang itatag ang kilusang gerilya. Kinakatakutan nila ang mga Kempei-tai, ang pulisyang militar ng mga Hapones.
Sa kalaunan ay lumaki ang bilang ng mga gerilya at ito ay dahil sa pag-iibayo ng kalupitan ng mga Hapon. Nagsama-sama ang mga maliliit na pangkat mula sa iba’t ibang panig ng bansa. Naragdagan ang dami ng mga
puwersang gerilya nang sumapi ang mga sibilyan sa mga lungsod at bayan-bayan kasama na ang ibang opisyal ng mga pamahalaang bayan na nagkukunwaring tumutulong sa mga Hapon. Namundok din ang mga sibilyan at karaniwang mamamayang hindi na makatiis sa pagpapahirap ng mga Hapon. Naglagi ang mga gerilya sa mga kabundukan, kagubatan at malalayong pook. Ginawa nila ito upang hindi sila matunton ng mga Hapones. Kasama rin ang maraming kababaihang naging biktima ng karahasan ng mga dayuhan. Maraming pangkat ng mga gerilya ang nabuo sa iba’t ibang dako ng Pilipinas. Ang ilan sa mga lider ng mga gerilya ay militar, samantalang ang iba naman ay sibilyan. Si Tomas Confesor ang sibilyang lider ng Panay, samantalang si Koronel Macario Peralta naman ang lider militar. Sa Leyte ay si Koronel Ruperto Kangleon. Sa Mindanao ay sina Tomas Cabili at Salipada Pendatun. Sa Luzon, napabantog sina Wenceslao Q. Vinzons at Marcos V. Agustin (Marking). Bukod dito, may mga Amerikano ring naging kasapi at kasamang namundok at lumaban. Sapagkat lumalaki ang kilusan at nagiging mapanganib para sa mga Hapon ang mga gerilya, naging lalong malupit at mahigpit ang mga Hapon. Maraming dinakip kahit walang sala. Kumuha ng maraming sibilyan na ginawang kasapi ng MAKAPILI (Makabayang Katipunan ng mga Pilipino) na siyang tumuturo sa mga pinaghinalaang kasama ng kilusang gerilya na dinadakip at ikinukulong sa Puwersa Santiago sa Maynila at sa iba’t ibang garisong itinayo. Subalit lalo lamang dumami ang nagsisapi sa kilusan. Habang tinatakot ang bayan, lalo namang tumitindi ang kanilang galit.
Naging isang mahalagang puwersa ang kilusang gerilya sa pagdudulot ng malaking sakit ng ulo sa mga Hapon at sa hindi pagiging matatag ng Republikang kanilang itinayo, Ang Japanese-sponsored Philippine Republic o Republikang Papet sa pamumuno ni Jose P. Laurel bilang pangulo. Organisado ang kilusan. May mga kumander at mga ranggo ang mga kasapi. May ugnayan sa isa’t isa at may mga sikretong sinyales na hindi maiintindihan ng mga Hapong kalaban. Habang walang puwersang dumarating mula sa Amerika, naipakita ng mga Pilipino na kaya nilang ituloy ang laban, isang katangiang kanila nang napatunayan sa mga nakaraang pakikihamok sa mga naunang mananakop.
[illustration: portrait drawing of Luis Taruc]
Larawan ni Luis Taruc, isang lider na nagtatag ng kilusang Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALAHAP
Pagtatag ng HUKBALAHAP
Ang mga magsasakang labis na naghirap sa panahong ito ay nagbuklod upang bumuo ng isang kilusang may katulad na simulain sa mga gerilya. Higit sa lahat, ang mga magsasaka ang lubhang nakadama ng pagmamalupit ng mga Hapon. Ang kanilang mga sakahan ay pinag-interesan ng mga opisyal na Hapon. Ang mga bigas na kanilang inaani ay kinukumpiska. Maging ang mga hayop at iba pang tanim na kanilang pinaghirapan ay nagsilbing pagkain at lakas ng mga Hapones habang ang kanilang mga pamilya ay namatay sa gutom. Sila rin ang kadalasang pinaghihinalaang kasapi ng kilusang gerilya. Ang mga kababaihan sa mga lalawigan at mga bukirin ay naging biktima ng maraming kalupitan sa kamay ng mga sundalong Hapon.
Sa pamumuno nina Luis Taruc, Jesus Lava, at Jose Banal, naitatag ang Hukbong Bayan Laban sa Hapon o ang HUKBALAHAP. Nang lumaon, tinawag silang HUK. Ang kilusang ito ay binubuo ng mga magsasakang handang mangalaga sa kanilang mga sakahang kinakamkam ng mga Hapon. Naging tagapangalaga rin sila ng katahimikan ng kanilang mga bayan. Naging marahas ang ginawang pagsugpo ng mga HUK sa mga Hapones. Daan-daang Hapones ang kanilang pinatay. Sinasabing mas higit silang marahas kaysa mga gerilya kaya’t mas higit silang kinatakutan ng mga Hapon.
Illustration on this page is made by Krisha Marie T. Patu-ob
Ang Pagkilos ng Mga Sibilyan
Katulad ng panahon ng paglaban sa mga Español at Amerikano, ang mga sibilyan ay nagbigay ng suporta sa mga kilusang nabanggit. Itinatago ang mga sugatan, ginagamot at pinakakain ng palihim. Ginamit ng mga kababaihan ang kanilang kagandahan sa panlilinlang sa mga Hapon, at ang mga kabataa’y naging tagapagdala ng mga armas at mensahe upang maipagpatuloy ang lihim na operasyon ng mga kilusan.
Ang Liberasyon ng mga Pilipino Mula sa Hapon sa Pagbabalik ng mga Amerikano
Ang mga Pilipino ay hindi lamang naghintay sa pagbabalik ng mga Amerikano upang sila ay mailigtas sa kuko ng mga Hapon. Hindi nila hinayaang mayurakan ang kanilang dangal nang walang kalaban-laban. Sa maliit na paraan, at kahit kulang sa sandata at kagamitan, isinulong nila ang kanilang karapatan. Nang bumalik si Hen. Douglas MacArthur sa Pilipinas kasama ang mga hukbong Amerikanong lulupig sa mga Hapon noong 9 Enero 1944, ang mga Pilipino’y hindi lamang nanood. Nagbigay ng dobleng lakas at tapang ang pagdating ng mga tropang Amerikano upang ang mga Pilipino ay makilahok sa kanilang liberasyon sa kamay ng mga Hapon. Habang sumusugod ang mga Amerikano sa mga pampang at himpapawid, mula sa loob ng bansa ay itinataboy naman ng mga gerilya at ng mga HUK ang mga Hapon sa labas ng mga lalawigan at bayan-bayan.
Pagyamanin
Panuto: Subukan mo kung masasagot mo ang sumusunod na tanong na may kaugnayan sa araling ito. Sagutan ng OO o HINDI.
_________ 1. Ang mga gerilya ba ay mga dating sundalo na lumaban sa mga Hapones?
_________ 2. Ang mga sundalong Pilipino ba ang nakapagpasuko sa mga Hapones?
_________ 3. Higit na naging malupit ba sa mga Hapones ang mga HUK kaysa sa mga gerilya?
_________ 4. Nagpatuloy ba sa paglaban ang mga Pilipino kahit nasakop na ng mga Hapones ang Pilipinas?
_________ 5. Ang mga HUK ba ay dating mga sundalo ng Hukbong Sandatahan ng Pilipinas?
_________ 6. Bumagsak ba ang Bataan at Corregidor sa kamay ng mga Hapones.?
_________ 7. Layunin ba ng kilusang gerilya na lusubin ang mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon at palayain ang mga nakakulong?
_________ 8. Totoo ba na ang mga sibilyan ay nagtatago ng mga sugatan, nanggagamot at nagpapakakain ng palihim?
_________ 9. Tinupad ba ni Heneral Douglas MacArthur ang pangakong pagbabalik sa Pilipinas?
_________ 10. Ang mga Pilipino ba ay hindi lamang naghintay sa pagbabalik ng mga Amerikano upang sila ay mailigtas sa kuko ng mga Hapon?
Isaisip
Marami ang napoot sa kalabisang ginawa ng mga Hapones sa loob ng maikling panahon nila sa Pilipinas. Maraming pinsala ang nagawa nila sa ating bansa at higit sa lahat ay pinahirapan ang mga mamamayan. Dahilan sa kanilang kalupitan na hindi matiis ng mga Pilipino, naitatag ang kilusang gerilya at ang HUKBALAHAP upang labanan ang mga pagmamalupit ng mga Hapones. Ang kilusang gerilya ay itinatag ng mga sundalong Pilipino na sa halip ay sumuko, ay namundok at ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim. Nagpangkat-pangkat sila na kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar, nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay. Ang kanilang layunin: lusubin ang mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon, palayain ang mga nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga hapon.
Ang HUKBALAHAP naman ay ang isa sa pinakamalaking kilusan na itinatag ni Luis Taruc. Ito ay binubuo ng mga magsasaka mula sa Gitna at Katimugang Luzon. May mga sibilyan ding tumulong at sumuporta sa mga HUK, sila ay ang nagtatago, nanggagamot at nagpapakain sa mga sugatan. Kalunos-lunos man ang nangyari sa mga Pilipino sa mga pangakong hindi tinupad ng mga Hapones, patuloy pa rin silang nakipaglaban hanggang sa pagdating ng mga Amerikano.
Isagawa
Ano-ano ang mga katangiang ipinakita ng mga Pilipino upang mapalayang muli ang bansa?
A. Panuto: Bilugan ang bilang sa ebidensiyang iyong nakita mula sa aralin. 5 ang pinakamataas na iskor at 1 ang pinakamababa. Sagutin at kopyahin sa sagutang papel ito.
| Katangian | Kitang-kita | Di-makita |
|---|---|---|
| 1. Pagmamahal sa bansa | 5 4 3 2 1 | |
| 2. Pagmamahal sa lupa | 5 4 3 2 1 | |
| 3. Pagkamatiisin | 5 4 3 2 1 | |
| 4. Pakikiisa | 5 4 3 2 1 | |
| 5. Pagkamaparaan | 5 4 3 2 1 | |
| 6. Kasipagan | 5 4 3 2 1 | |
| 7. Katapangan | 5 4 3 2 1 | |
| 8. Pagkamadasalin | 5 4 3 2 1 | |
| 9. Pagiging matapat | 5 4 3 2 1 | |
| 10. Pakikipagkapwa-tao | 5 4 3 2 1 |
[transcriber’s note: the printed scale “5 4 3 2 1” runs across the row; “Kitang-kita” is printed above the left side of the scale and “Di-makita” above the right side. The scale is kept in the Katangian row cell as printed, and the Di-makita column is left empty.]
B. Sumulat ng maikling talambuhay ng sinumang naging gerilya sa iyong pook. Magtanong sa inyong mga magulang o sa sinumang nakasaksi sa
panahon ng Hapon na kilala ng inyong mga magulang. Isulat sa sagutang papel.
Tayahin
Panuto: Ilarawan ang mga pamamaraan ng mga Pilipino noong panahon ng pananakop ng mga Hapon. Isalaysay ito nang tama. Bawat numero na may tamang sagot ay mabibigyan ng 5 puntos. Isulat mo ang sagot sa iyong sagutang papel
- Pamaraang Gerilya
- Pagtatag ng kilusang HUKBALAHAP
- Ang Pagkilos ng mga Sibilyan
- Liberalisasyon ng mga Pilipino pagdating ng mga Amerikano
Karagdagang Gawain
A. Panuto: Ibigay ang mga patunay o ebidensya na hindi lamang naghintay ang mga Pilipino na iligtas sila ng mga Amerikano bagkus ay kumilos din upang ipagtanggol ang Pilipinas sa mga Hapon. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
B. Panuto: Pumili mula sa listahan sa kahon ng dalawang naging reaksyon ng mga Pilipino sa pananakop ng mga Hapon. Isulat sa patlang ang iyong sagot.
Mga pagpipilian:
- Nagtago at hindi kumilos.
- Nagtiis at hinintay ang pagbabalik ni Hen. MacArthur.
- Idinaan sa pagdarasal.
- Lumaban ng harapan at patago, gamit ang iba’t ibang paraan.
- Nagbuo ng mga pangkat o grupo upang labanan ang mga Hapon, gaya ng kilusang gerilya at HUKBALAHAP.
Susi sa Pagwawasto
| Item | Subukin | Balikan | Pagyamanin |
|---|---|---|---|
| 1 | B | C | OO |
| 2 | B | B | HINDI |
| 3 | A | A | OO |
| 4 | B | F | OO |
| 5 | D | G | HINDI |
| 6 | C | D | OO |
| 7 | D | H | OO |
| 8 | B | E | OO |
| 9 | B | K | OO |
| 10 | C | I | OO |
Tayahin
Ang mga sundalong Pilipino, sa halip na sumuko, ay namundok at ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim. Nagpangkat-pangkat sila na kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar, nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay. Ang kanilang layunin: lusubin ang mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon, palayain ang mga nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga Hapon.
Ang kilusang ito ay binubuo ng mga magsasakang handang mangalaga sa kanilang mga sakahang kinakamkam ng mga Hapon. Naging tagapangalaga rin sila ng katahimikan ng kanilang mga bayan. Naging marahas ang ginawang pagsugpo ng mga HUK sa mga Hapones. Daan-daang Hapones ang kanilang pinatay. Sinasabing mas higit silang marahas kaysa mga gerilya kaya’t mas higit silang kinatakutan ng mga Hapon.
Ang mga sibilyan ay nagbigay ng suporta sa mga kilusan. Itinatago ang mga sugatan, ginagamot at pinakakain ng palihim. Ginamit ng mga kababaihan ang kanilang kagandahan sa panlilinlang ng mga Hapon, at ang mga kabataa’y naging tagapagdala ng mga armas at mensahe upang maipagpatuloy ang lihim na operasyon ng mga kilusan.
Ang mga Pilipino ay hindi naghintay lamang sa pagbabalik ng mga Amerikano upang sila ay iligtas sa kuko ng mga Hapon. Hindi nila hinayaang mayurakan ang kanilang dangal at karapatan. Sa maliit na paraan, at kahit kulang sa sandata at kagamitan, isinulong nila ang kanilang karapatan. Nagbigay ng dobleng lakas at tapang ang pagdating ng mga tropang Amerikano upang ang mga Pilipino ay makilahok sa kanilang liberasyon sa kamay ng mga Hapon. Habang sumusugod ang mga Amerikano sa mga pampang at himpapawid, mula sa loob ng bansa ay itinataboy naman ng mga gerilya at ng mga HUK ang mga Hapon sa labas ng mga lalawigan at bayan.
Sanggunian
Alvenia P. Palu-ay. Makabayan Kasaysayang Pilipino 5, Manila, LG & M Corporation: 2010, 180-195.
Ethel Halal-Estrella, Ruben M. Milambiling, Natividad Reynaldo. Pilipinas 5 Perlas ng Silanganan, Manila, Innovative Educational Materials, Inc.: 2002, 217-235.
Estrelita B. Capiña and Gloria P. Barrientos. Pilipinas 5: Bansang Heograpiya, Kasaysayan at Sibika, Binagong Edisyon, Quezon City, SD Publications Inc.: 2000, 164-184.
Juan Alvin B. Tiamson. Pilipinas 6, Serye ng Heograpiya, Kasaysayan at Sibika, St. Augustine Publications, Inc.: 2009, 178-193.
Isagawa: Nasa guro ang pagsusuri sa mga kasagutan, at siyang magpasya kung tama o mali.
Karagdagang Gawain
A. 1-8 (Pagpipiliang Sagot)
- Ang mga sundalong Pilipino, sa halip na sumuko, ay namundok at ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim.
- Nagpangkat-pangkat sila na kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar, nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay.
- Layunin ng mga gerilya na lusubin ang mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon, palayain ang mga nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga Hapon.
- Ang mga HUK ay naging tagapangalaga ng katahimikan ng kanilang mga bayan.
- Naging marahas ang ginawang pagsugpo ng mga HUK sa mga Hapones.
- Ang mga sibilyan ay nagbigay ng suporta sa mga kilusan.
- Ang mga sibilyan ay nagtatago ng mga sugatan, nanggagamot at nagpapakakain ng palihim sa mga sugatang miyembro ng kilusan.
- Ang mga kabataa’y naging tagapagdala ng mga armas at mensahe upang maipagpatuloy ang lihim na operasyon ng mga kilusan.
- Ang mga Pilipino ay makilahok sa kanilang liberasyon sa kamay ng mga Hapon.
- Habang sumusugod ang mga Amerikano sa mga pampang at himpapawid, mula sa loob ng bansa ay itinataboy naman ng mga gerilya at ng mga HUK ang mga Hapon sa labas ng mga lalawigan at bayan.
B. 9-10 (Pagpipiliang Sagot)
- Lumaban ng harapan at patago, gamit ang iba’t ibang paraan.
- Nagbuo ng mga pangkat o grupo upang labanan ang mga Hapon, gaya ng kilusang gerilya at HUKBALAHAP.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply