This is the Self-Learning Module (SLM) for Araling Panlipunan 7, Ikatlong Markahan – Modyul 1 (Quarter 3, Module 1): “Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya” (the first phase of Western colonialism and imperialism in South and West Asia). It was prepared by DepEd MIMAROPA Region for Grade 7 learners studying at home. After working through it, learners should be able to explain why and how Western countries colonized parts of Asia, and what effects this had.
The module is written in Filipino. It has one lesson, a 15-item pretest (Subukin), a 15-item post-test (Tayahin), activities, and an answer key (Susi sa Pagwawasto).
What learners will learn
By the end of the module, learners are expected to:
- List the reasons for and methods of colonialism and imperialism in South and West Asia.
- Discuss these reasons and methods.
- Identify the effects of colonialism and imperialism in South and West Asia.
The Most Essential Learning Competency (MELC) printed in the module is: “Nasusuri ang mga dahilan, paraan, at epekto ng Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya (ika-16 at ika-17 siglo).” In English, learners analyze the reasons, methods, and effects of the first phase of Western colonialism and imperialism in South and West Asia in the 16th and 17th centuries.
The module also states the content and performance standards: learners show understanding of, and critically analyze, change, development, and continuity in South and West Asia during the transitional and modern period (16th to 20th century).
Key ideas: colonialism and imperialism
The module starts with two definitions:
- Kolonyalismo (colonialism): one country taking control of another to use its natural resources.
- Imperyalismo (imperialism): expanding territory to become a world power, including control over the economic and political life of other countries.
Colonization had three aims, often summed up as the three G’s:
| Aim | Meaning |
|---|---|
| God (panrelihiyon, religious) | Spreading Christianity, which also helped control the minds and feelings of colonized people |
| Gold (pangkabuhayan, economic) | Growing the colonizer’s industry and trade and getting raw materials |
| Glory (pagpapalawak ng kapangyarihan, power) | Setting up military bases and large colonies |
The old trade routes
Europeans and Asians had traded for a long time using three routes:
- Hilagang ruta (northern route): from China through Samarkand and Bokhara in Central Asia to Constantinople.
- Gitnang ruta (middle route): from Asia to the coast of Syria by way of the Persian Gulf.
- Timog ruta (southern route): by sea from India across the Indian Ocean to Egypt through the Red Sea.
These routes were closed when they fell to the Ottoman Turks, who then controlled trade between Asia and Europe. Spain and Portugal led the search for new sea routes to the East.
Why Westerners went to Asia
The module explains several causes:
- Merkantilismo (mercantilism): the belief that a country becomes rich and powerful by collecting gold and silver. It pushed European countries to race for lands in Asia. Trade also led to commercial companies and international banking.
- Mga Krusada (the Crusades): campaigns by the Church and Christian kings to take back Jerusalem from the Seljuk and Ottoman Turks. They did not fully succeed, but they brought Europeans into contact with Eastern goods such as spices, gems, perfume, silk, and porcelain, and boosted trade between Europe and Asia.
- Paglalakbay ni Marco Polo (Marco Polo’s travels): his book “The Travels of Marco Polo” described the wealth of Asia, especially China, and stirred Europeans’ curiosity.
- Renaissance: described as the period of rebirth of the traditions and culture of ancient Greece and Rome. It encouraged exploration, scientific thinking in place of superstition, and led to a commercial revolution.
- Pagbagsak ng Constantinople (fall of Constantinople): the city, part of present-day Turkey, fell to the Muslim Turks in 1453, cutting the trade link and forcing European traders to look for new routes.
New sea instruments of the 16th century, the astrolabe (for time and latitude) and the compass (for direction), made long voyages easier.
Exploration and the colonizing countries
Vasco da Gama’s voyage around the Cape of Good Hope opened the sea route to India. To stop the rivalry between Portugal and Spain from becoming a war, the Pope set a line of demarcation in 1494, and under the Treaty of Tordesillas Portugal explored to the east and Spain to the west.
| Colonizer | What the module says |
|---|---|
| Portugal | Vasco da Gama set up a trading center in Calicut, India, in 1498; Francisco de Almeida was sent as viceroy |
| Spain | Ferdinand Magellan’s westward expedition; natives were pushed to accept Spanish rule and Christianity; from the Philippines, influence spread to China, Japan, and Taiwan |
| Netherlands | Took Java and Sumatra in Indonesia, Formosa, and Ceylon (Sri Lanka); fell under France in 1795 during the Napoleonic wars |
| France | Took Laos, Cochin China, Cambodia, and Annam, which became French Indo-China |
| England | Expanded through the English East India Company, a group of English traders given power to trade and govern |
Effects of colonization
- Wide discovery of lands in Asia, led by Spain and Portugal, and stronger ties between East and West.
- New interest in methods and technology in geography and navigation.
- The spread of Western civilization in the East.
- Many problems for the colonized countries.
The module also notes that Indians and Arabs were heavily affected because their natural resources, such as oil, were exploited.
How to use this module
The module follows the usual SLM parts:
- Alamin: read the objectives.
- Subukin: take the 15-item pretest to see what you already know.
- Balikan: review the contributions of Sumer, Phoenicia, Assyria, and Babylonia from the previous lesson.
- Tuklasin: fill in the missing letters of two key words and give their meanings.
- Suriin: read the discussion and answer the processing questions (Pamprosesong Tanong).
- Pagyamanin: three activities, including a table of colonizers and their methods, defining key concepts, and a chart of reasons, methods, and effects.
- Isaisip and Isagawa: complete sentences, then draw a symbol of Western colonization and explain it.
- Tayahin: take the 15-item post-test.
- Karagdagang Gawain: color the Asian countries colonized by Western powers on a map and explain the effects, scored with a 15-point rubric.
For learners: Do not write on the module; use a separate sheet or your notebook. Check your work with the answer key honestly, and contact your teacher if a part is hard to understand.
For parents: The module asks for guidance at home. You can help by reviewing the three G’s and the five causes with your child before the post-test.
For teachers: The teacher’s note says each lesson’s activities are planned for three days of sessions and uses strategies such as graphic organizers, essays, and reflective journals, which you can adapt to your learners’ interests and abilities.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 7 Araling Panlipunan, Quarter 3 (Ikatlong Markahan), Module 1.
What are the three G’s of colonization?
God (spreading Christianity), Gold (economic gain and raw materials), and Glory (expanding power through military bases and colonies).
What made Westerners go to Asia, according to the module?
The module names mercantilism, the Crusades, Marco Polo’s travels, the Renaissance, and the fall of Constantinople in 1453.
What is the difference between colonialism and imperialism?
Colonialism is taking control of a country to use its natural resources. Imperialism is expanding territory to become a world power and controlling the economic and political life of other countries.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers for the pretest, the post-test, the Balikan activity, and Pagyamanin Activities 1 and 2.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
CO_Q3_AP7_Module1
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 1: Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya
7
[illustration: group of students studying outdoors and at a table, a teacher helping, a globe, and a child working by a lamp]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Araling Panlipunan – Ikapitong Baitang
Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan – Modyul 1: Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng Mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng ____________________
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Maylin Bacangallo-Arnesto Editor: Enrile O. Abrigo Jr. Tagasuri: Nimfa V. Alaska Tagaguhit: Karl Gabriel G. Buenafe Tagalapat: Liezl O. Arosio ; Jera Mae Cruzado Tagapamahala: Dr. Benjamin D. Paragas, Mariflor B. Musa, Freddie Rey R. Ramirez, Danilo C. Padilla, Cyril C. Serador, Ronald S. Brillantes, Marites L. Arenio, Eva Joyce C. Presto, Rhea Ann A. Navilla
Department of Education – MIMAROPA Region Office Address: Meralco Avenue corner St. Paul Road, Pasig City Telefax: (02) 8631-4070; 8637-3093; 8637-3139 Email Address: region4b@deped.gov.ph
7
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 1: Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayan itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa pagtatapos ng bawat aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan naming magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinaaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
ii CO_Q3_AP7_Module1
1 CO_Q3_AP7_Module1
Alamin
Halina’t simulan natin!
Sa araling ito, bigyan ng pansin ang sumusunod na katanungan. Kapag narinig mo ang salitang kolonyalismo at imperyalismo, ano ang pumapasok sa iyong isipan? Bakit maraming Kanluraning bansa ang nanakop sa mga bansa sa Asya?
Upang lubos mong maunawaan ang araling ito, halina’t talakayin natin ang Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya! Ngunit bago ito, hayaan mong ilahad muna sa iyo ang mga layunin para sa modyul na ito.
Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan sa iyo ang sumusunod:
- Naiisa-isa ang mga dahilan at paraan ng kolonyalismo at imperyalismo sa Timog at Kanlurang Asya;
- Natatalakay ang mga dahilan at paraan ng kolonyalismo at imperyalismo sa Timog at Kanlurang Asya; at
- Natutukoy ang epekto ng kolonyalismo at imperyalismo sa Timog at Kanlurang Asya.
Ang pagkamit mo sa mga layuning nabanggit sa itaas ay magiging tulay upang tiyak na matutuhan mo ang sumusunod na pamantayan at kasanayan:
PAMANTAYANG PANGNILALAMAN (Content Standard)
Ang mag-aaral ay naipamamalas ang pag-unawa sa pagbabago, pag-unlad, at pagpapatuloy sa Timog at Kanlurang Asya sa Transisyonal at Makabagong Panahon (ika-16 hanggang ika-20 Siglo).
PAMANTAYAN SA PAGGAWA (Performance Standard)
Ang mag-aaral ay nakapagsasagawa ng kritikal na pagsusuri sa pagbabago, pag-unlad, at pagpapatuloy sa Timog at Kanlurang Asya sa Transisyonal at Makabagong Panahon (ika-16 hanggang ika-20 Siglo).
PAMANTAYANG PAMPAGKATUTO (Most Essential Learning Competency)
➢ Nasusuri ang mga dahilan, paraan, at epekto ng Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya (ika-16 at ika-17 siglo).
2 CO_Q3_AP7_Module1
Subukin
Panuto: Basahin at unawain ang mga katanungan. Piliin at bilugan ang titik ng tamang sagot.
Ang sumusunod ay epekto ng unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo MALIBAN sa isa. Alin dito?
a. Paglakas ng ugnayan sa silangan at kanluran.
b. Paglaganap ng sibilisasyong kanluranin sa silangan.
c. Pagbabago ng ecosystem ng daigdig bunga ng pagpapalitan ng kalakal.
d. Interes sa bagong pamaraan at teknolohiya sa heograpiya at paglalayag.Ito ang mga dahilan na udyok sa mga Kanluranin na magtungo sa Asya.
- Merkantilismo 3. Paglakbay ni Marco Polo
- Renaissance 4. Ang Pagbagsak ng Constantinople
a. 1 at 2 b. 2 at 3 c. 1, 2, at 3 d. 1, 2, 3, at 4
Mahalaga ba ang unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo ng mga Kanluranin sa mga Asyano?
a. Oo, dahil maraming pagbabago sa patakarang pinairal ng mga Kanluranin ang nakatulong sa mga Asyano.
b. Oo, ang pagkamkam ng mga Kanluranin sa mga likas na yaman ng Asya ay nagbigay naman ng daan para sa makakanluraning modernasisasyon ng kontinente.
c. Hindi, dahil gustong pakinabangan ng mga kanluranin ang mga likas na yaman sa Asya para sa kanilang sariling interes lamang.
d. Hindi, dahil nagpaligsahan ang mga Kanluranin sa pagpalawak ng lupain upang kilalanin pinakamakapangyarihan sa Timog at Kanlurang Asya.Sinasabing ang aklat ni Marco Polo ang siyang gumising sa kuryosidad at imahinasyon ng mga Europeo upang makipagsapalaran sa ibayong dagat para marating ang Asya. Ano ang pinakaangkop na mensahe ang nais ipahiwatig nito?
a. Naging masaya ang buhay ng mga Europeo.
b. Lahat ng Europeo ay nakarating ng Asya.
c. Naging daan ito nang pananakop ng mga Europeo sa Asya.
d. Ginawang inspirasyon ng lahat ng Europeo ang aklat sa kanilang pamumuhay.Bakit naging masigasig ang mga manlalayag na makapagtatag ng kolonya sa mga lugar na kanilang sinakop?
a. makasingil ng buwis
b. magsilbing himpilan ng operasyon
c. pagkunan ng ginto at pilak
d. lahat ng nabanggitIto ang isa sa magagandang naidulot ng pananakop o kolonyalismo.
a. Paghahati ng mga lupain sa daigdig.
b. Pagpukaw ng interes sa makabagong pamamaraan at teknolohiya.
c. Pagpapalawig ng impluwensiya ng mga maharlikang pinuno.
d. Pagpapakita ng malawak na kapangyarihan ng simbahang katoliko.
3 CO_Q3_AP7_Module1
Ang sistemang merkantilismo na ipinatupad ng mga Europeo ay____.
a. nagpabilis sa kalakalan ng Asya at Europa.
b. nagpabagal sa kalakalan ng Asya at Europa.
c. naging batayan ng kapangyarihan ng mga bansa sa Europa.
d. ang nagtustus sa mga bansang Europeo sa kanilang pangangailangan.Ang sumusunod ay pagbabagong naganap sa panahon ng renaissance, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Naging masigasig ang mangangalakal sa larangan ng eksplorasyon.
b. Napalitan ng maka-agham na pag-iisip mula sa pagiging mapamahiin.
c. Natuon ang interes ng tao sa istilo at disenyo.
d. Nagpayaman ang mga pinuno ng simbahan.Ang pagpapalawak ng prinsipyong pang-ekonomiya upang itaguyod ang kayamanan at kapangyarihan ay kilala rin sa tawag na sistemang _________.
a. Kolonyalismo c. Merkantilismo
b. Ekspedisyon d. IndustriyalismoAng sumusunod ay pangunahing layunin ng kolonisasyon.
Pangkabuhayan 3. Ang pagpapalawak ng kapangyarihan
Pangrelihiyon 4. Pakikipagkaibigan
a. 1, 2, at 3 b. 1, 2, at 4 c. 1, 3, at 4 d. 2, 3, at 4Ang sumusunod ay naging epekto ng kolonisasyon sa Asya, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Pagtatatag ng mga organisasyon ukol sa paglaban sa mga mananakop.
b. Naging pamilihan ng mga hilaw na materyal.
c. Pagpapatayo ng mga paaralan.
d. Pagsasarili.Ang sumusunod ay mabubuting naging dulot ng krusada, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Nagkaroon ng ugnayan sa silangan ang mga Europeo.
b. Nagpasigla ng kalakalan sa pagitan ng Europa at Asya.
c. Maraming Europeo ang nagkainteres na makarating sa Asya.
d. Naging makaagham ang pag-iisip mula sa mga pamahiin.Ang bansang Portugal at Spain ay hinangad na sakupin ang mga bansa sa Asya _____.
a. Upang manatili sa kapangyarihan at malayang makapanakop.
b. Upang tanghaling pinakamakapangyarihang bansa sa mundo.
c. Upang makuha ang Moluccas.
d. Upang makilala.Ang pinakawastong kahulugan ng Renaissance ay ______.
a. Muling pagsikat ng kulturang Helenistiko
b. Muling pagsilang ng kulturang Griyego-Romano
c. Panibagong kaalamang panrelihiyon sa Europe
d. Panibagong kaalaman sa AghamBago naganap ang pagsilang ng renaissance, ang buhay ng mga tao sa Europe ay nakasentro sa ______.
a. komersyo b. sining c. eksplorasyon d. relihiyon
4 CO_Q3_AP7_Module1
Aralin 1: Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo ng mga Kanluranin sa Timog at Kanlurang Asya
Ngayon, bago ka tumungo sa susunod na aralin ay sukatin muna ang iyong natutuhan sa nakalipas na aralin sa pamamagitan ng inihandang gawain.
Natatandaan mo ba ang mga ito? Halika na, sagutin mo ang mga gawain!
Balikan
Kahanga-hanga at maipagmamalaki ang mga nagawa ng mga sinaunang kabihasnan. Ano-ano ang kontribusyon ng sinaunang lipunan at komunidad sa Asya?
Gawain: Itala Mo, Sagot Mo!
Panuto: Punan ang talahanayan at isulat sa pangalawang kolum ang kontribusyon ng sinaunang lipunan at komunidad ng Mesopotamia habang sa pangatlong kolum naman ay ang kahalagahan nito. Gawin ito sa sagutang papel.
| Sinaunang Lipunan | Kontribusyon | Kahalagahan |
|---|---|---|
| Sumer | ||
| Phoenicia | ||
| Assyria | ||
| Babylonia |
Mga Tala para sa Guro
Naglalaman ang modyul na ito ng mga mungkahing gawain upang malinang ang kakayahan at kasanayan ng mga mag-aaral. Kinapapalooban ito ng iba’t ibang estratehiya tulad ng paggamit ng graphic organizer, sanaysay, Reflective Journal, atbp. Ang bawat gawain sa isang aralin ay nakabatay sa tatlong araw na sesyon. Iminumungkahi na pagyamanin pa ng mga guro ang mga mungkahing gawain at estratehiya batay sa interes at kakayahan ng mga mag-aaral.
Tuklasin
Gawain: Letra Mo, Ipuno Mo!
Panuto: Punan ang mga nawawalang letra sa loob ng kahon. Ibigay ang kahulugan nito at isulat ang mga kasagutan sa iyong kuwaderno.
Ko _ _ n _ a _ _ _ mo
Im _ e_ _a l _ s _ o
Suriin
Natapos mo na ang isang gawain. Ang gawaing iyon ay may kinalaman sa paksang ating tatalakayin. Handa ka na ba? Halina’t talakayin ang paksang ito.
Napakaraming Kanluranin ang naghangad na sakupin ang Asya dahil sa taglay nitong likas na yaman. Magkakaibang paraan ang ginawa upang makarating ang mga Kanluranin sa Asya upang sakupin ito. Ano-ano ang kaganapan na nagbunsod ng kolonyalismo at imperyalismo sa mga bansa sa Asya?
Kolonyalismo at Imperyalismo
Ang kolonyalismo ay ang pagsakop ng isang bansa upang pakinabangan ang mga likas na yaman nito.
Ang imperyalismo ay pagpapalawak ng teritoryo upang magkaroon ng pandaigdigang kapangyarihan o world power. Ito rin ang pagkontrol sa pangkabuhayan at pampolitikang kaayusan ng iba’t ibang bansa.
Ang konsepto ng kolonyalisasyon ay tumutukoy sa pananakop sa isang teritoryo upang ipasailalim ito sa kapangyarihan ng dayuhang bansa. Ang mga layunin nito ay ang sumusunod:
Pangkabuhayan – upang mapalawak ang industriya at kalakalan ng mananakop na bansa at matamasa ang hilaw na yaman ng nasakop na teritoryo;
Panrelihiyon – upang palaganapin ang paniniwala ng mga Europeo sa iisang Diyos (Ang Kristiyanismo ang naging bandila ng pananakop ng mga bansang Europeo) na magbibigay daan para kontrolin ang isip at damdamin ng nasasakupang bayan; at
Ang pagpapalawak ng kapangyarihan – upang makapagtatag ng base-militar at malawakang kolonya.
Ito rin ay tumutukoy sa proseso ng pagbabahagi ng mga Europeo at pagkakaroon ng kapangyarihang politikal sa malalaking bahagi ng bansa na kanilang nasakop. Ang tatlong G ay ang sumusunod: God (panrelihiyon), Gold (pagpapaunlad ng ekonomiya), at Glory (pagpapalawak ng kapangyarihan).
Unang Yugto ng Kolonyalismo at Imperyalismo
Mula pa noong unang panahon ay mayroon nang namamagitang kalakalan sa mga European at Asyano. Ito ay naganap sa pamamagitan ng tatlong rutang pangkalakalan.
Ruta ng Kalakalan noong Unang Panahon
[chart: cycle diagram; Ruta ng Kalakalan noong Unang Panahon]
Hilagang Ruta Gitnang Ruta Timog Ruta
Hilagang ruta
- Ito ay nagmumula sa China at dumaraan sa Samarkand at Bokhara ng Gitnang Asya hanggang sa Constantinople.
Gitnang ruta
- Mula sa mga lugar sa Asya ang iba pang mangangalakal ay tutungo naman sa baybay ng Syria sa daang Golpo ng Persia.
Timog Ruta
- Ang sasakyang pandagat ng mga mangangalakal ay bumabagtas mula sa India at iba pang daungan sa Asya habang sa Karagatang Indian patungong Egypt sa pamamagitan ng Red Sea.
Ang tatlong rutang gamit ng mga mangangalakal ay isinara nang bumagsak ito sa kamay ng mga Turkong Ottoman na naging daan upang kontrolin at imonopolyo ang kalakalan sa pagitan ng Asya at Europa. Sa pakikipag-unahan na pumalaot gamit ang mga sasakyang pandagat para tumuklas at gumalugad ng mga bansa sa Asya, ang mga Kastila at Purtuges ay siyang nanguna sa pagtuklas ng panibagong ruta patungong silangan.
Dahilan na Nagbunsod sa mga Kanluranin na Magtungo sa Asya
Merkantilismo
Umiiral ang prinsipyong pang-ekonomiya sa Europe na kung maraming ginto at pilak, may pagkakataon na maging mayaman at makapangyarihan ang isang bansa. Naging dahilan ito ng mga bansang Europeo upang mag-unahan na makakuha ng mga lupaing masasakop sa Asya.
Merkantilismo ang prinsipyong pang-ekonomiya na umiral sa Europa noon kung saan naging batayan ng kapangyarihan ay ang paglikom ng maraming ginto at pilak. Isa rin itong sistema ng pamamahala upang itaguyod ang kayamanan at kapangyarihan ng estado. Nagkaroon ng merkantilismo sa paniniwala ng mga Europeo na may malaking magagawa ang ginto at pilak sa katuparan ng kanilang mga adhikain.
Dahil sa kasiglahan ng kalakalan ay nag-isip ang mga mangangalakal na pagsama-samahin ang kanilang yaman at puhunan at magtatag ng kompanyang komersyal. Nakilala rin ang pandaigdig na pagbabangko. Nagkaroon ng tinatawag na Bookeeper, ang tagapagsuri ng aklat de kwenta, pagpapautang sa kasosyo, at salaping-puhunan at prenda o kasulatan ng umutang o kaya nagpautang.
Mga Krusada
Isang kilusan na inilunsad ng simbahan at ng mga Kristiyanong hari upang mabawi sa mga mananakop na gaya nang Turkong Seljuk at Ottoman ang banal na lugar, ang Jerusalem sa Israel. Dahil dito nagkaroon ng kontak ang mga Europeo sa silangan.
Hindi man lubusang nagtagumpay ang krusada, marami ding mabuting naidulot nito. Nagkaroon ng ugnayan ang mga Europeo sa Silangan at nakilala nila ang mga produkto ng Silangan tulad ng pampalasa, mamahaling bato, pabango, sedang tela, porselana, prutas, at iba pa na nakabighani sa mga Europeo.
Ang krusada ang nagpasigla ng kalakalan sa pagitan ng Europa at Asya. Naging masigla ang palitan ng kalakalan kaya maraming Europeo ang nagkainteres na makarating sa Asya. Ito rin ang naging daan para magkainteres ang malalaking bansa sa Europa na sakupin ang ilang lugar o bansa sa Asya.
Paglalakbay ni Marco Polo
Isinulat ni Marco Polo sa kaniyang aklat na “The Travels of Marco Polo” ang mga nakita niyang magagandang kabihasnan sa mga bansa sa Asya lalo na sa China. Mahalaga ang aklat na ito dahil nabatid ng mga Europeo ang yaman at kaunlarang taglay ng mga bansa sa Asya. Sinasabing ang aklat na ito rin ang isa sa gumising sa kuryosidad at imahinasyon ng mga Europeo na nag-udyok sa kanila upang makipagsapalaran sa mga bansa sa Asya.
Renaissance
Naging inspirasyon din ng mga mangangalakal ang Renaissance (salitang Pranses na ang ibig sabihin ay panahon ng Muling Pagkabuhay. Ang pagbuhay muli sa mga magagandang tradisyon at kultura ng mga sinaunang Greyego at Romano ang sentro ng panahon ng Renaissance) dahil naging maunlad ang ekonomiya. Sa larangan ng ekplorasyon, binigyang-sigla ng renaissance ang mga manlalakbay na galugarin ang mundo. Ito ang panahon na nabuhay muli ang interes ng mga mamamayan sa kalikasan ng tao. Bunga nito, nakilala ang mga taong may kakayahan sa iba’t ibang larangan. Napalitan ito ng maka-agham na pag-iisip mula sa paniniwala sa mga pamahiin. Masasabing ang pangunahing interes ay labas sa saklaw ng relihiyon.
Sa panahon ng Renaissance ay natuon ang interes ng tao sa istilo at disenyo sa pamahalaan, sa edukasyon, sa wastong pag-uugali at sa paggalang ng pagkatao ng isang indibidwal, na ito ang binigyang-pansin ng Renaissance kaya hindi nakapagtataka na maraming pagbabago sa sining at agham.
Ang Renaissance ang nagbukas ng daan sa pagbabago sa larangan ng kalakalan at negosyo kaya umusbong ang rebolusyong komersiyal na nagdulot ng mga pagbabago sa gawang pang-ekonomiya.
Ang Pagbagsak ng Constantinople (bahagi ng Turkey sa kasalukuyan)
[illustration: drawing of the city of Constantinople with domed buildings, colonnades, and a wide plaza]
Ang Constantinople ay isang bahaging teritoryo na pinakamalapit sa kontinente ng Europa. Naputol ang ugnayan ng pangangalakal sa mga Europeo at mga Asyano nang dahil sa pagsakop ng Turkong Muslim sa ruta ng kalakalan. Dahil dito, napilitang maghanap ng bagong ruta ang mga mangangalakal na Europeo.
Ito ang nagsilbing rutang pangkalakalan mula Europa patungong India, China, at iba pang bahagi ng Silangan na napasakamay ng mga Turkong Muslim noong 1453. Lumakas ang mga Turkong Muslim at sinakop ang Jerusalem, habang nanganib ang Constantinople na kalaunan ay bumagsak din sa kamay ng mga mananakop. Kaya humingi ng tulong ang Emperador ng Constantinople para labanan ang mga Turkong Muslim at mabawi ang Jerusalem. Ang naging resulta ay ang ganap na pagkontrol ng mga mananakop na Muslim sa mga ruta ng kalakalan mula sa Europa patungong Asya. Ang mga kalakal na nakukuha sa Asya ng mga Italyano ay dinadala sa kanlurang bahagi ng Europa tulad ng Portugal, Spain, Netherlands, England at France.
Napakahirap at mapanganib ang paglalayag dahil wala pang maunlad na gamit sa paglalakbay sa dagat. Noong ika-16 na siglo, naimbento ang mas maunlad na kagamitang pandagat tulad ng astrolabe na kung saan ginagamit upang malaman
ang oras at latitud, at ang compass na ginagamit naman upang malaman ang direksiyon na pupuntahan.
Ang iba’t ibang dahilan na nagbunsod sa mga Kanluranin na makarating sa Asya ang naging daan para sumigla ang palitan ng kalakal ng mga Europeo at mga Asyanong mangangalakal at makilala ng mga Kanluranin ang mga likas na yaman at mga hilaw na materyal na panustos sa industriya. Ang mga Indian at Arabe ay lubhang naapektuhan dahil pinakinabangan ng husto ang kanilang likas na yaman at mga hilaw na sangkap tulad ng langis at iba pang kalakal.
(Pinagkunan: Rosemarie C. Blando et al., Asya: Pagkakaisa sa Gitna ng Pagkakaiba, Araling Panlipunan Modyul para sa Mag-aaral, Department of Education, 2014, 196-199.)
Pamprosesong Tanong:
- Ano ang mas higit na nakaimpluwensiya sa mga Kanluranin na manakop?
- Nakabuti ba sa mga Asyano ang pananakop ng mga Kanluranin?
Paggalugad at Pagtuklas ng mga Bansang Kanluranin
[illustration: sailing ship on the sea]
Pinangunahan ng Spain at Portugal ang paghahanap ng mga ruta. Maraming manlalayag na Europeo ang naglakbay ngunit ang pinakamahalaga sa lahat ay ang paglalakbay ni Vasco de Gama sapagkat nalibot niya ang Cape of Good Hope. Ang dulo ng Africa na siyang nagbukas ng mga ruta patungong India at sa mga ilang sakop nito ang naging isa sa mga mahahalagang lugar para sa nabigasyon ng mga manlalayag na Europeo sa paglalakbay patungo sa mga bansa sa Asya.
Matapos mabuksan sa publiko ang mga ruta, nagpaligsahan ang mga bansa tulad ng Germany, England, Russia at Amerika. Nakilahok din ang Spain at Portugal maging ang Netherlands. Ang layunin ng naturang paligsahan ay upang matukoy at mabigyang parangal ang pinakamahusay at malakas sa mundo sa pamamagitan ng pagpapalawak ng teritoryo o lupaing sakop. Nanguna ang Portugal at Spain na naging matindi ang pagpapaligsahan sa paggalugad at pagsakop sa mundo. Sa matinding tunggalian ng dalawang bansa, namagitan ang Papa ng Simbahang Katoliko para maiwasan ang sigalot na maaring mauwi sa digmaan. Taong 1494, nagtalaga ng line of demarcation o hangganan kung saan lamang maaring dumaan at maglayag ang dalawang bansa sa pagtuklas at paggalugad sa mundo, ayon din sa kasunduang Tordesillas, ang Portugal ay maggagalugad sa bandang silangan samantalang ang Spain naman ay kanlurang bahagi.
Portugal
Ang Portugal ay nakakuha ng maraming piling lugar sa Asya. Noong 1498 nagbalik at nagtatag si Vasco de Gama ng sentro ng kalakalan sa may Calicut, India. Ipinadala din si Francisco de Almeida bilang Viceroy sa silangan. Samantalang si Albuquerque naman ay natuklasan ang ibang bahagi ng Asya. Tinalo din nila ang Spanish Armada (mga bapor pandigma ng Spain na ginamit para sa planong sakupin ang England) at ibinuhos ang atensyon sa pakikipagkalakalan maging ang lupain ng India.
France
Ang France ang pangatlong bansa na gustong sumakop sa bansang India. Noong ika-18 siglo sinakop ng France ang Laos, Cochin, China, Cambodia at Annam sa Asya na tinawag na French Indo-China.
Spain
Sa ipinadalang ekspedisyon ng Hari ng Espanya at sa pangunguna ni Ferdinand Magellan, ang rutang pakanluran na gabay ng kanyang paniniwalang ang mundo ay bilog ang tinahak ng bansang ito upang makilahok sa pandaigdigang paglalayag at pagtuklas. Pinilit ng mga Kastila ang mga katutubo na kumilala sa kapangyarihan ng Espanya at hinimok na umanib sa Kristiyanismo. Mula sa Pilipinas ay lumawak ang sakop nito at lumaganap sa China, Japan, at maging sa Taiwan.
Netherlands
Matapos makipaglaban ang Netherlands sa Spain para sa kanyang kalayaan, ang daungan naman ng Amsterdam kung saan nakabatay ang pakikipagkalakalan ng bansa ay isinara. Dahilan upang nagawa ng Dutch na sumunod sa pananakop sa mga bansa sa Asya dahil na rin sa kawalan ng mga pinagkukunang yaman. Sinakop nito ang Java at Sumatra sa Indonesia, Formosa, Ceylon o kilala sa tawag na Sri Lanka. Ngunit noong 1795, ang Netherlands ay napasailalim sa kapangyarihan ng France dahil sa digmaang Napoleonic. Bunga nito humina at napabayaan ng Holland ang kanyang mga kolonya at kalaunan ay napasailalim sa England ang kabuoang teritoryo nito.
England
Sinimulan ang pananakop ng England sa Silangan sa pamamagitan ng English East India Co., samahan ng mga mangangalakal na Ingles. Upang mapatupad ang mithiin nito, binigyan ng kaukulang kapangyarihan upang mangalakal at pamahalaan ang pananakop nito.
(Pinagkunan: Rosemarie C. Blando et al., Asya: Pagkakaisa sa Gitna ng Pagkakaiba, Araling Panlipunan Modyul para sa Mag-aaral, Department of Education, 2014, 201-204.)
(Pinagkunan: Grolier Family Encyclopedia.United. States of America: Danbury, Conn.: Grolier 1995. Vol. 13, p. 259, Vol. 15, p. 144, Vol. 18, p. 291.)
Epekto ng Kolonisasyon
Maraming mahahalagang epekto ang kolonisasyon katulad ng sumusunod:
- Nagbigay-daan ang mga eksplorasyong ito sa malawakang pagkakatuklas ng mga lupain sa Asya na pinangunahan ng Spain at Portugal, lalo na sa hindi pa nagagalugad at mga sibilisasyong hindi pa natutuklasan. Ito rin ang nagpalakas sa ugnayang silangan at kanluran.
- Nakapukaw ng interes ang makabagong pamamaraan at teknolohiya sa heograpiya at paglalayag.
- Sumigla ang paglaganap ng sibilisasyong kanluranin sa silangan.
- Naging dulot ito ng maraming suliranin sa mga bansang nasakop.
Pamprosesong Tanong:
- Ano-anong bansa ang nanguna sa unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo? Ano-anong bansa ang kanilang nasakop?
- Sino ang higit na nakinabang sa unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo? Bakit?
- Mahalaga ba ang unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo ng mga Kanluranin sa Asya? Bakit?
Pagyamanin
Gawain 1: Bansa ko, Sakop Mo!
Panuto: Batay sa teksto, isulat ang mga hinihinging impormasyon sa talata sa sagutang papel.
| Mananakop | Paraan ng Pananakop |
|---|---|
| Portugal | |
| France | |
| Netherlands | |
| England | |
| Spain |
Gawain 2: Pagbibigay-Kahulugan
Panuto: Ibigay ang kahulugan at kahalagahan ng mga konsepto sa ibaba batay sa naunawaan at natutunang aralin tungkol sa Kolonyalismo at Imperyalismo sa Europa. Isulat sa kuwaderno ang sagot.
| Konsepto | Kahulugan | Kahalagahan |
|---|---|---|
| Merkantilismo | ||
| Constantinople | ||
| Renaissance | ||
| Krusada |
Gawain 3: Punuan Mo Ako!
Panuto: Punan ang tsart tungkol sa dahilan, paraan, at epekto ng unang yugto ng kolonyalismo at imperyalismo sa Timog at Kanlurang Asya. Gawin ito sa kuwaderno.
[chart: graphic organizer; Gawain 3: Punuan Mo Ako!]
- Dahilan (blank)
- Paraan (blank)
- Epekto (blank)
Isaisip
Gawain: Subukin Natin ang Iyong Kaalaman!
Panuto: Dugtungan ang parirala o pangungusap na nasa ibaba. Gumawa ng salaysay batay sa iyong kaalaman.
- Ang mga Kanluranin ay may iba’t ibang paraan at dahilang ginamit upang sakupin ang ibang bahagi ng Asya, ito ang mga
_____.
- Mayroong ipinatupad na patakaran sa mga bansa sa Asya na higit na nakaapekto sa pamumuhay sa unang yugto ng kolonyalismo at imperyalismo, ito ay ang mga
_____________________________________________________________________________.
Isagawa
Gawain: Simbolo, Guhit Mo!
Panuto: Gumuhit ng isang simbolo na naglalarawan ng pananakop ng mga Kanluranin sa mga bansang Asyano. Ilagay sa loob ng bilog ang sagot. Gawin ito sa kuwaderno.
[illustration: empty circle for the student’s drawing]
- Ano ang pakahulugan ng simbolo na ito?
- Paano kaya ito nakaapekto sa mga bansang nasakop?
Tayahin
Panuto: Basahin at unawain ang mga katanungan. Isulat ang titik ng tamang sagot sa sagutang papel.
Ito ang isa sa magagandang naidulot ng pananakop o kolonyalismo.
a. Paghahati ng mga lupain sa daigdig.
b. Pagpukaw ng interes sa makabagong pamamaraan at teknolohiya.
c. Pagpapalawig ng impluwensiya ng mga maharlikang pinuno.
d. Pagpapakita ng malawak na kapangyarihan ng simbahang katoliko.Bakit naging masigasig ang mga manlalayag na makapagtatag ng kolonya sa mga lugar na kanilang sinakop?
a. makasingil ng buwis
b. magsilbing himpilan ng operasyon
c. pagkunan ng ginto at pilak
d. lahat ng nabanggitMahalaga ba ang unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo ng mga Kanluranin sa mga Asyano?
a. Oo, dahil maraming pagbabago sa patakarang pinairal ng mga Kanluranin ang nakatulong sa mga Asyano.
b. Oo, ang pagkamkam ng mga Kanluranin sa mga likas na yaman ng Asya ay nagbigay naman ng daan para sa makakanluraning modernisasyon ng kontinente.
c. Hindi, dahil gustong pakinabangan ng mga kanluranin ang mga likas na yaman sa Asya para sa kanilang sariling interes lamang.
d. Hindi, dahil nagpaligsahan ang mga Kanluranin sa pagpalawak ng lupain upang kilalaning pinakamakapangyarihan sa Timog at Kanlurang Asya.Sinasabing ang aklat ni Marco Polo ang siyang gumising sa kuryosidad at imahinasyon ng mga Europeo upang makipagsapalaran sa ibayong dagat para marating ang Asya. Ano ang pinakaangkop na mensahe ang nais ipahiwatig nito?
a. Naging masaya ang buhay ng mga Europeo.
b. Lahat ng Europeo ay nakarating ng Asya.
c. Naging daan ito nang pananakop ng mga Europeo sa Asya.
d. Ginawang inspirasyon ng lahat ng Europeo ang aklat sa kanilang pamumuhay.Ito ang mga dahilan na udyok sa mga Kanluranin na magtungo sa Asya.
- Merkantilismo 3. Paglakbay ni Marco Polo
- Renaissance 4. Ang pagbagsak ng Constantinople
a. 1 at 2 b. 2 at 3 c. 1, 2, at 3 d. 1, 2, 3, at 4
Ang sumusunod ay epekto ng unang yugto ng imperyalismo at kolonyalismo MALIBAN sa isa, alin dito?
a. Paglakas ng ugnayan sa silangan at kanluran.
b. Paglaganap ng sibilisasyong kanluranin sa silangan.
c. Pagbabago ng ecosystem ng daigdig bunga ng pagpapalitan ng kalakal.
d. Interes sa bagong pamaraan at teknolohiya sa heograpiya at paglalayag.Ang bansang Portugal at Spain ay hinangad na sakupin ang mga bansa sa Asya _____.
a. upang manatili sa kapangyarihan at malayang makapanakop.
b. upang tanghaling pinakamakapangyarihang bansa sa mundo.
c. upang makuha ang Moluccas.
d. upang makilala.Ang sumusunod ay pagbabagong naganap sa panahon ng renaissance, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Naging masigasig ang mga mangangalakal sa larangan ng eksplorasyon.
b. Napalitan ng maka-agham na pag-iisip mula sa pagiging mapamahiin.
c. Natuon ang interes ng tao sa istilo at disenyo.
d. Nagpayaman ang mga pinuno ng simbahan.Ang sumusunod ay pangunahing layunin ng kolonisasyon.
- Pangkabuhayan 3. Ang pagpapalawak ng kapangyarihan
- Pangrelihiyon 4. Pakikipagkaibigan
a. 1, 2, at 3 b. 1, 2, at 4 c. 1, 3, at 4 d. 2, 3, at 4
Ang pagpapalawak ng prinsipyong pang-ekonomiya upang itaguyod ang kayamanan at kapangyarihan ay kilala rin sa tawag na sistemang _________.
a. Kolonyalismo c. Merkantilismo
b. Ekspedisyon d. IndustriyalismoAng sumusunod ay naging epekto ng kolonisasyon sa Asya, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Pagtatatag ng mga organisasyon ukol sa paglaban sa mga mananakop.
b. Naging pamilihan ng mga hilaw na materyal.
c. Pagpapatayo ng mga paaralan.
d. Pagsasarili.Ang sistemang merkantilismo na ipinatupad ng mga Europeo ay____.
a. nagpabilis sa kalakalan ng Asya at Europa.
b. nagpabagal sa kalakalan ng Asya at Europa.
c. naging batayan ng kapangyarihan ng mga bansa sa Europa.
d. ang nagtustus sa mga bansang Europeo sa kanilang pangangailangan.Ang sumusunod ay mabubuting naging dulot ng krusada, alin ang HINDI kabilang sa mga ito?
a. Nagkaroon ng ugnayan sa silangan ang mga Europeo.
b. Nagpasigla ng kalakalan sa pagitan ng Europa at Asya.
c. Maraming Europeo ang nagkainteres na makarating sa Asya.
d. Naging makaagham ang pag-iisip mula sa mga pamahiin.Bago naganap ang pagsilang ng renaissance, ang buhay ng mga tao sa Europa ay nakasentro sa ______.
a. komersyo b. sining c. eksplorasyon d. relihiyonAng pinakawastong kahulugan ng Renaissance ay ______.
a. Muling pagsikat ng kulturang Helenistiko
b. Muling pagsilang ng kulturang Griyego-Romano
c. Panibagong kaalamang panrelihiyon sa Europa
d. Panibagong kaalaman sa Agham
Karagdagang Gawain
Panuto: Mula sa mapa ng Asya, kulayan ang mga bansang nasakop ng kapangyarihan ng Kanluranin. Ipaliwanag kung ano ang naging epekto ng pananakop sa mga saklaw nito. May nakalaang rubrik para sa inyong gawain.
[illustration: outline map of Asia with country names printed, for coloring]
Mapa ng Asya
Rubrik para sa Gawain
| KATEGORYA/ PAMANTAYAN | Pinakamahusay (5) | Higit na Mahusay (4) | Mahusay (3) | Pagbutihin (2) |
|---|---|---|---|---|
| Nilalaman | Higit na naipakita at naipaliwanag nang maayos ang mensahe | Naipakita at naipaliwanag ng maayos ang mensahe | May kulang at hindi gaanong maayos ang mensahe | Kulang at nakakalito ang mensahe |
| Pagkamalikhain | Gumamit ng tamang kombinasyon ng kulay | Medyo maayos na paggamit ng kulay | Hindi gaanong maaayos ang pagkulay | Walang kulay na ginamit |
| Kabuuang Presentasyon | Malinis at maayos ang kabuuang presentasyon | Medyo malinis at maayos ang kabuuang presentasyon | Hindi gaanong maayos ang kabuuang presentasyon | Hindi naging maayos ang kabuuang presentasyon |
| Kabuoang Marka | 15 | 12 | 9 | 6 |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: this page is printed rotated 180 degrees; the text below is transcribed in reading order after turning the page upright]
Pagyamanin
Gawain 1
| Mananakop | Paraan ng Pananakop |
|---|---|
| Portugal | Nakikipagkalakalan |
| France | Nagtatag ng samahan |
| Netherlands | Nakipaglaban at nakikipagkalakalan |
| England | Nagtatag ng samahan |
| Spain | Ekspedisyon, kristiyanismo |
Gawain 2
| Konsepto | Kahulugan | Kahalagahan |
|---|---|---|
| Merkantilismo | Prinsipyong pang-ekonomiya na naging batayan ng kapangyarihan ang maraming ginto at pilak | Nakilala ang pangdaigdig na pagbabangko |
| Constantinople | Bansang pinakamalapit sa kontinente ng Europe | Sumigla ang palitan ng kalakal at Europeo at mga Asyano |
| Krusada | Kilusan na inilunsad ng simbahang upang mabawi ang banal na lugar | Napasigla ang kalakalan sa Europa at Asya |
| Renaissance | Salitang Pranses na ang ibig sabihin ay panahon ng Muling Pagkabuhay | Nagbukas sa pagbabago sa larangan ng kalakalan at negosyo |
Balikan
| Lipunan | Kontribusyon | Kahalagahan |
|---|---|---|
| Sumer | Cuneiform; gulong; sistema ng panukat ng timbang at haba | Nakatulong sa mga pangangailangan lalo na sa pagtimbang ng mga pagsukat at nabibiling pangangailangan |
| Phoenicia | Alpabeto; paggawa ng naglalakihang sasakyang pandagat; | Nagamit sa iba’t ibang gawain katulad ng pangingisda, paglalayag, pangangalakal at pagbiyahe |
| Assyria | Epektibong serbisyong postal; magandang kalsada maayos at | Naging simula ng pagpadala ng sulat; napabilis ang pakikipagkalakalan |
| Babylonia | Batas ni Hammurabi | Nagamit at naging batayan sa paggawa ng iba’t ibang alituntunin, ordinansa, at batas |
Subukin
- C
- D
- C
- C
- D
- B
- C
- D
- C
- A
- D
- D
- B
- D
- D
Tayahin
- B
- D
- C
- C
- D
- C
- B
- D
- A
- C
- D
- C
- D
- D
- D
Sanggunian
Aklat
Blando, R C., Sebastian A.A., Espiritu A.C., Golveque E.C., Jamora A.M., Capua R.R., Victor S.A., Balgos S.I., Del Rosario, A.F. at Mariano, R.F. (2014) ASYA: Pagkakaisa sa gitna ng pagkakaiba, Araling Panlipunan: Modyul para sa Mag-aaral. Pasig City
Encyclopedia
Grolier Family Encyclopedia. United States of America: Danbury, Conn.: Grolier 1995. Vol. 13, p. 259, Vol. 15, p. 144, Vol. 18, p. 291
Mapa
Grolier Family Encyclopedia. United States of America: Danbury, Conn.: Grolier 1995. Vol. 2, p. 196
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply