This is the Grade 12 self-learning module for Pansariling Kaunlaran (Personal Development), Unang Markahan (Quarter 1), Modyul 5: “Ang mga Kakayahan ng Isip” (the abilities of the mind). It is written in Filipino for Senior High School learners studying at home, and it explains how the left and right sides of the brain work and how using both can improve learning. It was prepared by DepEd National Capital Region as part of the Alternative Delivery Mode, first edition, 2020.
On this page 7 sections
What learners will learn
After this module, learners are expected to:
- Discuss how understanding the left and right brain can help improve one’s learning (EsP-PD11/12PM-Ig-6.1).
- Explore two types of mind-mapping techniques, each suited to right brain- or left brain-dominant thinking styles (EsP-PD11/12PM-Ig-h6.2).
- Make a plan to improve learning using the left and right brain through mind-mapping activities (EsP-PD11/12PM-Ih-6.3).
Parts of the module
The module has one lesson, Aralin 1: “Ang mga Kakayahan ng Isip.” It follows the usual DepEd self-learning module parts:
- Alamin (know): the objectives and competencies.
- Subukin (try): a five-item multiple-choice pretest.
- Balikan (look back): a review of stress and its sources.
- Tuklasin (discover): the reading “Lakas laban sa Talino” (strength versus intelligence) by Cindy Aliligay.
- Suriin (examine): the main discussion, “Kapangyarihan ng Utak” (the power of the brain).
- Pagyamanin (enrich): a table on the things that cause you worry and how to ease them.
- Isaisip (keep in mind): five key words with your own meanings and sentences.
- Isagawa (do): a written “Kasunduan sa Aking Sarili” (agreement with myself).
- Tayahin (assess): a five-item multiple-choice post-test.
- Karagdagang Gawain (additional activity): a mind map about your mental health.
- Susi sa Pagwawasto: the answer key.
Key ideas: the left brain, the right brain, and whole-brain thinking
The lesson opens by saying that the brain controls the parts of the body and stores memories in different places, and these memories become the experiences that make up the story of our lives.
The module explains that knowing the strengths and weaknesses of your brain, based on which side you use more, can help you find better ways to learn. Its example: a right brain-dominant learner who has trouble following spoken directions in class can take notes on lectures and teacher instructions, or make visual reviews.
The module’s comparison of the two sides:
| Left side of the brain | Right side of the brain |
|---|---|
| Reasoning, logic | Creativity |
| Mathematics | Imagination |
| Language, words | Visuals |
| Analytical thinking | Art and music |
| Holistic thinking | Emotional knowledge |
Researchers, the module says, recommend whole-brain thinking: using both sides of the brain as one, not separately. It brings together the logical left side and the creative right side so that both work well together. The module also cites the Alzheimer’s Association: keeping the brain active helps create new brain cells.
Review: stress and its effects on the body
The Balikan part defines alalahanin o stress as the reaction of the body and mind to things that upset a person’s balance (equilibrium). Some psychologists divide it into healthy stress and bad stress. Examples of healthy stress are playing a sport, which pushes you to do your best to win, and speaking in front of many people, which makes you prepare your speech well.
The module lists the effects of stress on the body, including:
- Brain and nerves: headache, sadness, irritability, trouble sleeping, abnormal eating
- Skin: acne and other skin problems
- Heart: fast heartbeat, higher blood pressure, heart attack
- Stomach: nausea, heartburn, weight gain
- Pancreas: higher risk of diabetes
- Immune system: slow recovery from illness
How to use this module
For learners: Start with the Subukin pretest to see what you already know, then work through each part in order. Write all answers on a separate sheet of paper and do not write on the module, so others can use it. In Pagyamanin, list three things each that cause you physical, emotional, psychological, and social worry, with activities to ease them. For Isagawa, write your “Kasunduan sa Aking Sarili,” a promise to take care of yourself against the health problems teenagers face, on a whole sheet of paper and submit it to your teacher. Finish with the Tayahin post-test and the mind map, which asks about your activities, the food you eat, your exercise, and how you develop your psychological thinking. Contact your teacher right away if a lesson is hard to understand.
For parents and guardians: The module comes with a guide for whoever helps the learner at home. Encourage your child to answer honestly before checking the answer key.
For teachers: The pretest and post-test use the same five questions, so you can compare results. The answer key on the last pages gives the answers for both. Item 3 asks for a right-brain trait; check the key’s answer against the module’s own comparison table, which lists emotional knowledge under the right side.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this Pansariling Kaunlaran module for?
It is for Grade 12 Senior High School learners, Unang Markahan (Quarter 1), Modyul 5.
What is whole-brain thinking?
According to the module, whole-brain thinking means using the left (logical) and right (creative) sides of the brain together as one, so that both work well together.
What does the left side of the brain do, according to the module?
The module links the left side to reasoning and logic, mathematics, language and words, and analytical thinking. The right side is linked to creativity, imagination, visuals, art and music, and emotional knowledge.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives the answers to the five-item pretest and post-test, which use the same questions.
What do learners need to submit?
The Isagawa activity asks learners to write a Kasunduan sa Aking Sarili (agreement with myself) on a whole sheet of paper and submit it to their teacher. Other activities are answered on separate paper.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Pansariling Kaunlaran – Unang Markahan – Modyul 5: Ang mga Kakayahan ng Isip
Senior High School
Pansariling Kaunlaran
Unang Markahan – Modyul 5: Ang mga Kakayahan ng Isip
[illustration: students studying under a tree and at a table, with a globe and a lamp]
CO_Q1_Pansariling Kaunlaran SHS_Module 5
Pansariling Kaunlaran – Grade 12 Alternative Delivery Mode Unang Markahan – Modyul 5: Ang mga Kakayahan ng Isipan Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
| Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul: PANSARILING KAUNLARAN – SENIOR HIGH SCHOOL | |
|---|---|
| Manunulat: | Josephine L. Coprada | Jonas Feliciano C. Domingo EdD | Evelyn S. Plaza |
| Editor: | Rhoda M. Manual EdD |
| Tagasuri: | Tessie M. Cruz | Eulafel C. Pascual | Nenita R. Romero Rosemarie C. Cuaresma | Erlinda T. Reyes | Emma A. Sendiong EdD |
| Tagaguhit: | Justine Montoya |
| Tagalapat: | Michael P. Rull |
| Tagapamahala: | Malcolm S. Garma PhD Genia V. Santos PhD Dennis M. Mendoza Micah S. Pacheco Helen G. Padilla PhD Jonas Feliciano C. Domingo EdD |
Inilimbag sa Pilipinas ng _____________________
Department of Education – National Capital Region (DepEd NCR) Office Address: Misamis St., Bago Bantay, Quezon City, Philippines Telefax: (632) 8929-0153 E-mail Address: depedncr@deped.gov.ph
Senior High School
Pansariling Kaunlaran
Unang Markahan – Modyul 5: Ang mga Kakayahan ng Isip
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mga mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t-ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
ALAMIN
Dinisenyo at nilikha ang modyul na ito upang maging dalubhasa ang mga mag-aaral sa kursong Pansariling Kaunlaran. Saklaw rin ng modyul na ito na linangin at hubugin ang mga mag-aaral na maging katuwang sa pag-unlad ng bansa. Sa tulong ng modyul, mabibigyan ng pagkakataon ang bawat isa na magtamasa ng kalaman, at kasanayan gamit ang talino, kahusayan, at angkop na pagkilos upang ilapat ang natutuhan sa pamamagitan ng epektibong pagkatuto. Ang bawat aralin ay nakaayos at nakasunod sa pagkasunod-sunod ng pamantayan ng kurso.
Pagkatapos ng modyul, inaasahan ang bawat mag-aaral na:
- Natatalakay na ang pag-unawa sa kaliwa at kanang bahagi ng utak ay nakatutulong sa pag-unlad ng pagkatuto. (Discuss that understanding the left and right brain may help in improving one’s learning) EsP-PD11/12PM-Ig-6.1
- Nasusuri ang mind-mapping techniques na nararapat sa dalawang uri ng pagkatuto ng tao. (Explore two types of mind-mapping techniques, each suited to right brain- or left brain-dominant thinking styles) EsP-PD11/12PM-Ig-h6.2
- Nakagagawa ng plano upang mapaunlad ang pagkatuto, gamit ang mga gawain sa mind mapping. (Make a plan to improve learning using left and right brain through mind- mapping activities) EsP-PD11/12PM-Ih-6.3
SUBUKIN
Piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat sa isang malinis na papel ang iyong sagot.
Ito ang kumukontrol sa mga intelektual na gawain ng isang indibidwal.
- A. Mata
- B. Utak
- C. Katawan
- D. Kamay at Paa
Ano ang gawain na ginagampanan ng kaliwang bahagi ng ating utak?
- A. Musika at sining ang kanilang hilig
- B. Mahilig sila sa mga lohikal na talakayan
- C. Mahusay sila mag-imahinasyon ng mga kuwento
- D. Malikhain sila sa paggawa ng mga biswal na gawain
Ano ang gawain na ginagampanan ng kanang bahagi ng ating utak?
- A. Organisado ang mga gawain
- B. Matematika ang kanilang gusto
- C. Mahusay sa pangangatwiran at mga salita
- D. Mabilis maimpluwensiyahan ang Emosyon
Ayon sa _____________ ang pananatili ng pagiging aktibo ng utak ay nakatutulong sa paglikha ng mga bagong selula ng utak.
- A. Alzheimer’s Association
- B. Grupo ng mga Medisina
- C. Mind Associatin and Corporation
- D. Samahan ng mga Doktor sa Bansa
Ang _____________ nagresulta ng mahusay na paggamit at ugnayan ng dalawang bahagi.
- A. The Brain System
- B. Whole Brain Thinking
- C. Kapangyarihan ng Utak
- D. Utak at ang kanyang mga gawain
Aralin 1: Ang mga Kakayahan ng Isip
Malaki ang gampanin ng ating utak sa araw-araw nating gawain. Tungkulin ng utak na kontrolin ang parte ng ating katawan. Nakagagawa ng mga espesyal ang ating utak kumpara sa ibang mga bahagi Hindi mapaghihiwalay ang utak at pag-iisip na malaki ang ginagampanan sa isang indibidwal.
Ang utak ay nag-iimbak ng iba’t ibang bahagi ng alaala sa iba’t ibang dako, na nagiging ating karanasan kaya nagiging makulay at maganda ang kuwento ng ating buhay.
Ang alaala ay nagdudulot rin ng bawat ideya na iniuugnay sa bahagi ng utak na eksperto sa pag-unawa nito.
BALIKAN
Alalahanin at ang mga Pinagmumulan nito
Ang isang tao ay natural na nagkakaroon ng mga alalahanin. Ang alalahanin o stress ay ang reaksyon ng katawan at ng isipan sa mga bagay na nakakagugulo sa punto ng balanse o equilibrium ng isa tao.
Ang stress ay negatibo, ngunit ayon sa ilang mga sikolohista ang stress ay nauuri bilang mabuting stress (healthy stress) at masamang stress (bad stress).
Isang halimbawa ng mabuting stress ay tuwing ikaw ay naglalaro ng isports. Ang sitwaysong ito ay nakapagbibigay ng lakas sa isang indibidwal upang pagbutihin ang kanyang gawain upang manalo sa isports na kanyang nilalaro. May mga tao rin na naituturing na mabuting stress ang pagsasalita sa harap ng maraming tao. Sa ganitong paraan, nakakapaghanda ang isang tao sa kanyang talumpati at nagiging maganda ang resulta ng pag-aalalang ito.
Narito ang epekto ng stress sa iba’t ibang bahagi ng katawan ng tao.
[chart: body diagram; epekto ng stress sa iba’t ibang bahagi ng katawan ng tao (effects of stress on different parts of the human body)]
| Bahagi ng katawan | Epekto |
|---|---|
| Utak at mga ugat. | Sakit ng ulo, kalungkutan, pagiging iritable, hirap sa pagtulog, hindi normal na pagkain |
| Balat. | Acne at iba pang sakit sa balat. |
| Kalamnan at Kasukasuan. | Pananakit ng kalamnan at kasukasuan |
| Puso. | Mabilis na pagtibok ng puso, pagtaasa ng presyon ng dugo, atake sa puso |
| Tiyan. | Pagduduwal, heartburn, pagbigat ng timbang. |
| Lapay. | Pagtaas ng panganib ng diabetes |
| Bituka. | Pagtatae, hirap sa pagdumi |
| Reproductive system. | Iregular na pagreregla (babae), mababang bilang ng similya (lalaki) |
| Immune System. | Hirap makabawi sa sakit. |
TUKLASIN
Lakas laban sa Talino ni:Cindy Aliligay
Lakas at talino ang labanan. Mas nakahihigit nga kaya tayong mga kabataan? Ang mga may malalakas na pangangatawan at matatalas na isipan. O ang mga beterano sa buhay? Sila na marami nang karanasan at napagdaanan.
Tayong mga kabataan raw ang pag-asa ng ating bayan. Tayo raw ang mga susunod na lider at mamumuno ng ating pamahalaan. May magandang kinabukasan ang sa ati’y nag-aabang kung pagbubutihan at magpupursigi lang tayo sa ating napiling karera. Ganun pa man ay may kahinaan ding taglay–mga tuksong sa paligid ay hindi maiwasan. Pero kung iwawaksi natin ito at ang pipiliin ay ang tamang daan,siguradong kinabukasan nati’y malinaw pa rin.
Ang mga beterano naman ay magagalng at marami nang nalalaman. Ang mga karanasan nila sa buhay ang humubog at nagpatibay sa kanila. Papunta pa lamang tayo ay pabalik na sila. Naranasan na daw nila halos lahat. Subalit may kahinaan din naman sila–rumurupok na katawan at katandaan.
SURIIN
Kapangyarihan ng Utak
Ang pag-unawa sa mga kalakasan at kahinaan ng utak ng isang tao batay sa nangingibabaw na paggamit ng bahagi ng utak. Ito ay maaaring humantong upang makabuo tayo ng mga epektibong paraan upang lalong matuto at umunlad. Halimbawa, ang isang ang kanang bahagi ng utak ng tao na may kahirapan sa pagsunod sa mga berbal na direksyon sa klase ay makakagawa ng karagdagang pagsisikap sa pag-aaral. Maaari siyang mag-isip ng mga paraan tulad ng pagtatala ng mga lektura at tagubilin ng mga guro o gumawa ng mga visual rebyu.
Sinasabi ng mga mananaliksik na nakakaayang gamitin ang “whole-brain thinking.” Ito ay kapaki-pakinabang dahil ito ay nagtataguyod ng paggamit ng dalawang bahagi ng utak bilang isang buo, hindi bilang hiwalay na mga paggamit. Bagaman maaaring pinoproseso ang iba’t ibang mga mental na gawain at proseso sa iba’t ibang mga lokasyon sa utak, ang tinatawag na “whole brain thinking” ay maaaring ipagkasundo ang kaliwa (lohikal na bahagi) sa kanan (ang malikhaing bahagi) na pag-iisip ng utak upang magresulta ng mahusay na paggamit at ugnayan ng dalawang bahagi.
| Kaliwang Bahagi ng Utak | Kanang Bahagi ng Utak |
|---|---|
| Pangangatwiran/lohikal | Malikhain |
| Matematika | Imahinasyon |
| Wika, Salita | Biswal |
| Analitikal na pag-iisip | Sining/Musika |
| Holistikong pag-iisip | Emosyonal na kaalaman |
Ayon sa Alzheimer’s Association ang pananatiling pagiging aktibo ng utak ay nakatutulong sa paglikha ng mga bagong selula ng utak.
PAGYAMANIN
Sagutin ang mga sumusunod na talahayanan, isulat ang mga bagay na nagdudulot sa iyo ng kahinaan sa aspetong pisikal, emosyonal, sikolohikal at sosyal. Isulat ang iyong sagot sa isang buong papel.
| Mga bagay na nagdudulot sa iyo ng pag-alala | Mga gawain upang maibsan ang epekto ng pag-alala sa iyo |
|---|---|
| Pisikal 1. 2. 3. | 1. 2. 3. |
| Emosyunal 1. 2. 3. | 1. 2. 3. |
| Sikolohikal 1. 2. 3. | 1. 2. 3. |
| Sosyal 1. 2. 3. | 1. 2. 3. |
ISAISIP
Magbigay ng limang susing salita na tumatak sayo sa aralin na ito at bigyan mo ito ng sarili mong kahulugan. Pagkatapos, gamitin mo ito sa sarili mong pangungusap. Sagutan ito sa isang buong papel.
| Mga Susing Salita | Kahulugan |
|---|---|
| 1. | |
| 2. | |
| 3. | |
| 4. | |
| 5. |
Pangungusap:
ISAGAWA
Lumikha ng isang “Kasunduan sa aking Sarili” sa isang buong papel at ipasa sa iyong guro. Ang “Kasunduan sa aking Sarili” ay isang kontrata na kung saan magkakaroon ka ng isang pangako na pangangalagaan mo ang iyong sarili laban sa mga karamdaman na nararanasan ng mga nagbibinata/nagdadalaga.
Kasunduan sa Aking Sarili
TAYAHIN
Piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat sa isang malinis na papel ang iyong sagot.
Ito ang kumukontrol sa mga intelektual na gawain ng isang indibidwal.
- A. Mata
- B. Utak
- C. Katawan
- D. Kamay at Paa
Ano ang gawain na ginagampanan ng kaliwang bahagi ng ating utak?
- A. Musika at sining ang kanilang hilig
- B. Mahilig sila sa mga lohikal na talakayan
- C. Mahusay sila mag-imahinasyon ng mga kuwento
- D. Malikhain sila sa paggawa ng mga biswal na Gawain
Ano ang gawain na ginagampanan ng kanang bahagi ng ating utak?
- A. Organisado ang mga gawain
- B. Matematika ang kanilang gusto
- C. Mahusay sa pangangatwiran at mga salita
- D. Mabilis maimpluwensiyahan ang Emosyon
Ayon sa _____ ang pananatili ng pagiging aktibo ng utak ay nakatutulong sa paglikha ng mga bagong selula ng utak.
- A. Alzheimer’s Association
- B. Grupo ng mga Medisina
- C. Mind Associatin and Corporation
- D. Samahan ng mga Doktor sa Bansa
Ang _____ nagresulta ng mahusay na paggamit at ugnayan ng dalawang bahagi.
- A. The Brain System
- B. Whole Brain Thinking
- C. Kapangyarihan ng Utak
- D. Utak at ang kanyang mga gawain
KARAGDAGANG GAWAIN
Sagutin ang mga tanong sa mind mapping na may kaugnayan sa iyong kalusugang pangkaisipan. Sagutan ito sa isang buong papel.
[chart: mind map; no title printed]
- Ano ang mga gawain na ginagawa mo
- Ano ang pagkain na kinakain mo
- Ano ang mga ehersisyo na ginagawa mo
- Paano mo pinauunlad ang iyong sikolohikal na pag-iisip
SUSI SA PAGWAWASTO
[transcriber’s note: the two answer boxes are printed upside down on the page; the box labels and answers are transcribed below in reading order]
Tayahin
- B
- B
- A
- A
- B
Suriin
- B
- B
- A
- A
- B
Sanggunian
Aklat:
Ricardo Rubio Santos(2019) Personal Development, Rex Book Store Publishing House
Internet:
Cindy Aliligay, abananguri.blogspot.com/2011/10/lakas-laban-sa-talino-nicindy.html
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply