This is the Self-Learning Module (SLM) for Araling Panlipunan 5, Quarter 3 (Ikatlong Markahan), Module 5: “Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan” (how Filipino natives valued and defended their independence). It is part of DepEd’s Alternative Delivery Mode, prepared by DepEd Region VIII (First Edition, 2020) for Grade 5 learners studying at home. After working through it, learners can describe how native Filipino groups reacted to Spanish rule and explain why their fight for freedom matters.
On this page 8 sections
What learners will learn
By the end of the module, learners are expected to:
- Value the native Filipinos who fought to keep their independence (Napahahalagahan ang mga katutubong Pilipinong lumaban upang mapanatili ang kanilang kasarinlan).
- Describe the different reactions of the native Filipinos who fought to keep their independence (Nailalarawan ang iba’t ibang reaksiyon ng mga katutubong Pilipinong lumaban upang mapanatili ang kasarinlan).
What the lesson covers
The module has one lesson, Aralin 1, which has the same title as the module. It shows how native groups in the Cordillera and in Mindanao defended their freedom in government, way of life, and beliefs in response to the armed Spanish conquest.
Three reactions to Spanish rule
The Suriin (discussion) part explains that native groups reacted to the armed Spanish conquest in three main ways.
| Reaction | What it meant |
|---|---|
| Pagtakas (escape) | Because of heavy taxes and abuse, some natives left their homes and moved to places beyond Spanish control. |
| Pagtanggap (acceptance) | Out of fear, some natives accepted Spanish laws and rules, including forced labor called polo y servicio, even if it separated them from their families. |
| Paglaban (resistance) | When natives saw how harmful Spanish rule was, they found the courage to fight back and staged revolts, even against the Spaniards’ modern weapons. |
Those who accepted Spanish rule also took on Spanish culture: holding fiestas and other costly celebrations, changing the way they dressed, and replacing native names with names taken from Spanish words.
The groups that were never conquered
Two groups stand out in the module for resisting Spain:
- Native groups of the Cordillera fought back, including through head hunting (pamumugot ng ulo) of enemies.
- Muslims in Mindanao launched a jihad, or holy war, led by Sultan Kudarat, to defend their religion and way of life.
Because of their courage, the Cordillera groups and the Muslims were not conquered by the Spaniards and stayed free.
The Isaisip (key takeaway) part sums it up: the armed Spanish conquest of these native groups failed because native Filipinos showed bravery and a deep value for freedom. Their example inspired later Filipinos, many of whom gave their lives to win true freedom for the country.
Activities in the module
- Subukin (pretest): true-or-false items (TAMA or MALI) and a semantic web where learners use words such as matapang, nagkakaisa, and may paniniwala sa kalayaan to explain why the Spanish conquest of native groups did not succeed.
- Balikan (review): Fact or Bluff statements about the Muslim resistance.
- Tuklasin (discovery): learners identify pictures by choosing between two words, such as Kalayaan (freedom) or Katapangan (courage).
- Pagyamanin (practice): mark statements with a check or an X.
- Isagawa (application): imagine being a child during Spanish times, draw yourself, and write your plans for supporting freedom in a thought bubble. It is scored for neatness, fitting symbols, and fitting content.
- Tayahin (assessment): choose the traits of native Filipinos who fought for freedom that we should be proud of, such as matapang (brave), makabayan (patriotic), and may pagkakaisa (united).
- Karagdagang Gawain (extra activity): pretend to be a foreign journalist during Spanish rule and write a paragraph about the courage of native Filipinos. It is scored for content, grammar, and persuasiveness.
How to use this module
- Learners: Start with the pretest, then follow the parts in order. Write all answers on a separate answer sheet, not on the module, so others can use it later. Check your work with the answer key (Susi sa Pagwawasto) at the end, and be honest when you do.
- Parents and guardians: Help your child read the Suriin part, which holds the main ideas. The pretest shows whether your child needs extra help from you or the teacher.
- Teachers: The Isagawa drawing and the extra writing activity have no fixed answers, so use the rubrics printed in the module to score them. Encourage learners to contact you when they have trouble with the lesson.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 5 Araling Panlipunan, Quarter 3 (Ikatlong Markahan), Module 5.
What are the three reactions of native Filipinos to Spanish rule?
The module names escape (pagtakas), acceptance (pagtanggap), and resistance (paglaban). Some fled beyond Spanish reach, some accepted Spanish laws out of fear, and some fought back.
Which groups were not conquered by the Spaniards?
The native groups of the Cordillera and the Muslims in Mindanao. The Muslims fought a jihad, or holy war, led by Sultan Kudarat.
What is polo y servicio?
It was the forced labor imposed by the Spaniards, which natives who accepted Spanish rule had to perform even if it separated them from their families.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the pretest and most activities; the drawing and writing tasks have answers that may vary and are scored with rubrics.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan – Ikatlong Markahan – Modyul 5: Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan
5
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 5 Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan
[illustration: students reading and studying outdoors and at a table, a teacher with a student, and a boy writing with a lamp beside him, with a globe in the foreground]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q3_AP 5_ Module 5
Araling Panlipunan – Ikalimang Baitang Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan – Modyul 5 : Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng _____________________
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Rhonalyn S. Barabar, Loida L. Castaňos, Vanessa Valerie M. Rogador
Editor: Salvador A. Artigo Jr., Rony T. Gono, Hilda D. Olvina
Tagasuri: Emmanuel A. Gerardo, Evangeline A. Gorduiz, Betelino V. Amigo
Tagaguhit: Carlito B. Buctot
Tagalapat: Nadir M. Beringuel, Leomar G. Paracha
Tagapamahala: Ma. Gemma M. Ledesma
Arnulfo M. Balane
Rosemarie M. Guino
Joy B. Bihag
Ryan R. Tiu
Nova P. Jorge
Pedro T. Escobarte Jr.
Joel A. Zartiga
Liza L. Demeterio
Eduardo E. Legantin
Emmanuel A. Gerardo
Department of Education – Regional No. VIII Office Address: Government Center, Candahug, Palo, Leyte Telefax: 053 – 832-2997 E-mail Address: region8@deped.gov.ph
5
Araling Panlipunan Ikatlong Markahan – Modyul 5 Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Ang pananakop ng mga Espanyol ay nagbunga ng iba’t ibang reaksiyon mula sa mga katutubong pangkat sa kapuluan ng Pilipinas. Sa modyul na ito ay malalaman natin kung ano ang kinahinatnan ng mga labanang naganap upang mapanatili ang kasarinlan.
Pagkaraang masunod ang lahat ng gawain ay inaasahang magagawa mo na ang sumusunod:
- Napahahalagahan ang mga katutubong Pilipinong lumaban upang mapanatili ang kanilang kasarinlan; at
- Nailalarawan ang iba’t ibang reaksiyon ng mga katutubong Pilipinong lumaban upang mapanatili ang kasarinlan.
Subukin
A. Panuto: Isulat ang TAMA kung ang pangungusap ay nagpapahayag ng tamang kaisipan at MALI naman kung hindi. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
_____________ 1.) Ginamit ng mga Espanyol ang Kristiyanismo upang baguhin ang dating paniniwala ng mga katutubo.
_____________ 2.) Ipinatupad ng mga Espanyol ang mga patakaran sa pamumuhay upang mapasunod ang mga katutubong pangkat.
_____________ 3.) Matatapang ang mga pangkat-etnikong Igorot at Muslim.
B. Panuto: Bumuo ng konklusyon tungkol sa mga dahilan ng hindi matagumpay na pananakop ng mga Espanyol sa mga katutubong pangkat sa Pilipinas. Gamitin ang mga salita sa loob ng kahon upang makumpleto ang konsepto ng semantic web sa ibaba. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
| Matapang | may pananaw sa kalayaan | |
|---|---|---|
| walang pakialam | Nagkakaisa | may paniniwala sa kalayaan |
| umiwas sa gulo | watak-watak | mahina ang loob |
[chart: semantic web; a central oval with four surrounding ovals connected by lines, all ovals blank]
_____________ 4.) Lahat ng mga pangkat-etniko ay napagtagumpayang sakupin ng mga Espanyol.
_____________ 5.) Ipinakita ng mga Muslim ang kanilang pagtanggi sa kolonyalismong Espanyol sa pamamagitan ng mga digmaang “Moro“
Aralin 1
Pagpapahalaga ng mga Katutubong Pilipino sa Pagpapanatili ng Kasarinlan
Tutulungan ka ng modyul na ito na magkaroon ng kamalayan kung paano ipinaglaban at ipinagtanggol ng mga katutubong pangkat sa Cordillera at sa Mindanao ang kinagisnang kalayaan sa pamamahala, pamumuhay, at paniniwala bilang reaksiyon sa armadong pananakop ng mga Espanyol.
Balikan
PANUTO: Basahin ang mga pangungusap at tukuyin kung ito ba ay totoo o hindi. Isulat ang Fact kung ang pahayag ay totoo at Bluff kung hindi. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
- Madaling nahikayat ang mga katutubong Muslim ng maimpluwensiyang Espanyol.
- May pagsalakay na ginawa ang mga Muslim sa pamayanang Kristiyano.
- Nagpakita ng katapangan at kagitingan ang mga Muslim sa pananakop ng mga Espanyol.
- Pinamunuan ni Sultan Kudarat ang banal na digmaan o jihad ng mga Muslim.
- Umabot sa tatlong daang taon (300 years) ang pakikipaglaban ng mga Muslim sa Mindanao.
Tuklasin
Panuto: Kilalanin ang mga nasa larawan. Pillin ang salita o pahayag na tumutukoy sa larawan. Isulat ito sa sagutang papel.
1.) [illustration: five Indigenous people in traditional attire and headdresses standing together, black and white photo]
( Katutubong Pangkat o Pangkat ng Dayuhan )
2.) [illustration: silhouetted hands raised above a barbed-wire fence]
(Pagkakaisa o Pananakop)
3.) [illustration: sketch of a man’s face wearing a headband]
(Bayani o Presidente ng Pilipinas)
4.) [illustration: sketch of a dove with spread wings]
(Kalayaan o Katapangan)
5.) [illustration: sketch of a person sitting with head bowed and arms wrapped around the knees]
(Inaabuso o Pinapahalagahan)
Suriin
Sa harap ng armadong pakikipaglaban ng mga Espanyol, iba’t ibang reaksiyon ang ipinamalas ng mga katutubong pangkat.
1.) Pagtakas o Escape
Dahil sa sobrang pangungulekta ng buwis at pang-aabuso ng mga Espanyol, napilitan ang ibang katutubong Pilipino na iwan ang kanilang nakalakihang tahanan at magpakalayo tungo sa lugar na hindi abot sa kapangyarihan ng mga Espanyol.
2.) Pagtanggap o Acceptance
Dahil sa takot sa maaring gawin sa kanila ng mga Espanyol, napilitang tanggapin ng mga katutubong Pilipino ang lahat ng mga batas at alituntunin na ipinatutupad ng mga Espanyol. Tinanggap nila ang puwersahang pagseserbisyo na kilala sa tawag na “polo y servicio”, kahit na nangangahulugan itong mawawalay sila sa kanilang mga pamilya. Tinanggap rin nila ang kulturang dala ng mga Espanyol: ang pagkakaroon ng fiesta at iba pang magastos na selebrasyon, ang pagbabago sa klase ng pananamit, at pagpapalit ng mga katutubong pangalan sa mga pangalang hango sa mga salitang Espanyol.
3.) Paglaban o Resistance
Nang mamulat ang mga katutubong Pilipino sa masamang sistema ng pagpapalakad ng mga Espanyol sa Pilipinas, nagkaroon sila ng lakas ng loob na kalabanin ang mga ito. Nagsagawa sila ng mga rebolusyon, walang takot nilang hinarap ang mga Espanyol kahit alam nilang wala silang laban dito dahil sa makabagong kagamitang pandigma na gamit nila.
Isa sa mga sumuway at nakipaglaban sa mga Espanyol ay ang mga katutubong pangkat sa Cordillera at Muslim sa Mindanao. Umusbong ang rebelyon, ang mga katutubong pangkat ay nakikipaglaban sa pamamagitan ng head hunting o pamumugot ng ulo sa mga kaaway. Naglunsad din ang mga Muslim ng jihad o banal na digmaan upang ipagtanggol ang kanilang relihiyon at paraan ng pamumuhay na pinamunuan ni Sultan Kudarat. Dahil sa angking katapangan ng mga Katutubong Pangkat sa Cordillera at Muslim, hindi sila nasakop ng mga dayuhang Espanyol at sila ay nanatiling malaya.
Pagyamanin
Panuto: Isulat ang tsek (✓) sa sagutang papel kung ang pahayag ay nagtatalakay ng wastong kaisipan tungkol sa mga pakikipaglaban ng mga katutubong pangkat at ekis (✖) naman kung hindi.
_____ 1.) Ang mga katutubo ay matatapang at palaban walang takot na hinarap nila ang mga Espanyol kahit alam nilang wala silang kasiguruhang mananalo sa labanan.
_____ 2.) Dahil sa sobrang pangungulekta ng buwis at pang-aabuso ng mga Espanyol, napilitan ang ibang katutubong Pilipino na iwan ang kanilang kinalakihang tahanan at magpakalayo.
_____ 3.) Mahalaga sa mga katutubong Pilipino na mapanatili ang kalayaan at mamuhay ng maayos.
_____ 4.) Pang-aapi at pang-aabuso ang naranasan ng mga katutubong pangkat na naging dahilan ng kanilang pakikipaglaban.
_____ 5.) Naging masaya at mahinahon ang nangyaring pananakop ng mga Espanyol sa mga katutubong pangkat.
Isaisip
Ang reaksiyon ng ating mga katutubong pangkat ay nagpapaalab sa apoy ng mga mamamayan na lumaban mula sa pananakop ng mga dayuhan. Maraming Pilipino ang nagbuwis ng kanilang buhay para makamit ang tunay na kalayaan ng ating bansa at wakasan ang pang-aapi ng mga dayuhan sa atin.
Ang armadong pananakop ng mga Espanyol sa mga katutubong pangkat sa Pilipinas ay hindi nagtagumpay dahil ipinamalas ng mga katutubong Pilipino ang kanilang katapangan at pagpapahalaga sa kalayaan.
Isagawa
Kung ikaw ay isang batang mag-aaral na nabubuhay sa panahon ng mga Espanyol, paano mo maipakikita ang pagpapahalaga sa pagtaguyod sa kalayaan? Iguhit mo ang iyong sarili sa kahon at punan mo ang bilog ng iyong mga iniisip na plano? Kopyahin ito sa sagutang papel.
[illustration: blank square frame for drawing yourself, with an attached thought bubble for writing plans]
Pamantayan sa Pagguhit
| Kriterya | Napakahusay (5) | Mahusay (4) | Paghusayan Pa (3) |
|---|---|---|---|
| Kalinisan -malinis ang pagkaguhit | |||
| Simbolong Naiguhit -angkop ang iginuhit sa katangian ng tauhan | |||
| Kaangkupan ng Konsepto -angkop ang paglalahad ng nilalaman |
Tayahin
Panuto: Suriin ang mga salita. Piliin ang mga katangian ng mga katutubong Pilipinong lumaban para sa kasarinlan kalayaan, na sa iyong palagay ay dapat nating ipagmalaki. Isulat ang iyong mga napili sa sagutang papel.
- Matibay ang loob
- May Pagpapahalaga sa Kalayaan
- Duwag
- Makabayan
- Napopoot
- May pagkakaisa
- Matapang
- Matagumpay
- May pagmamalasakit
- Matatag
- pantay-pantay ang turingan sa kapwa
- Matapang
- Mapagmahal
Karagdagang Gawain
Ipalagay mo ang iyong sarili na ikaw ay isang dayuhang mamahayag noong panahon ng pananakop ng mga Espanyol sa Pilipinas. Gumawa ng isang talata na nagsasaad ng iyong obserbasyon tungkol sa katapangan ng mga katutubong Pilipino sa harap ng pananakop ng mga Espanyol. Makatutulong ang karagdagang pananaliksik. Isulat ito sa sagutang papel.
Pamantayan
| Napakahusay (5) | Mahusay (4) | Paghusayan Pa (3) | |
|---|---|---|---|
| Nilalaman • Pagsunod sa uri ng hininhingi • Lawak at lalim ng pagtatalakay | |||
| Balirala • Wastong gamit ng salita, baybay, bantas, at estruktura ng mga pangungusap | |||
| Hikayat • Paraan ng pagtatalakay sa paksa • Lohikal ng pagkakaayos • Pagkakaugnay ng mga ideya |
[transcriber’s note: this page is printed upside down; it is transcribed upright below]
Susi sa Pagwawasto
Subukin
1.) TAMA 2.) TAMA 3.) TAMA 4.) MALI 5.) TAMA
Tuklasin
1.) Katutubong Pangkat 2.) Pananakop 3.) Bayani 4.) Kalayaan 5.) Inaabuso
Balikan
1.) Bluff 2.) Fact 3.) Fact 4.) Fact 5.) Bluff
Pagyamanin
1.) ✓ 2.) ✓ 3.) ✓ 4.) ✓ 5.) ✖
Isagawa
Answers may vary
Tayahin
1.) Matibay ang loob 2.) May Pagpapahalaga sa kalayaan 3.) Makabayan 4.) May pagkakaisa 5.) Mapagmahal 6.) Matagumpay 7.) Matatag 8.) Matapang 9.) May pagmamalasakit 10.) Pantay-pantay ang turingan
Karagdagang Gawain
Answers may vary
[chart: concept map, unlabeled, from the Tuklasin answer key; center: Mga Konklusyon tungkol sa mga [?] ng armadong pananakop; top: nagkakaisa; left: may panananaw sa kalayaan [?]; right: may paninindigan sa kalayaan [?]; bottom: matapang]
Sanggunian
DepEd-RO8, TG Araling Panlipunan, 2016
Gabuat, Maria Annalyn P., Mercado, Michael M., and Jose, Mary Dorothy dL., Pilipinas Bilang Isang Bansa, Vibal Group, 2016
Guerra, Restituta San Pedro, Ed.D., Ang Bayan Kong Mahal. Abiva Publishing House, Inc., 1999
Palu-ay, Alvenia P., Makabayan Kasaysayang Pilipino, LG&M., 2006
lrmds.deped.gov.ph , LM Ang Kolonisayon ng Pilipinas, 2014
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply