This is the Grade 5 Araling Panlipunan (Social Studies) self-learning module for the third quarter (Ikatlong Markahan), Module 4: “Kaugnayan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino sa Pag-usbong ng Nasyonalismo” (how the Filipinos’ struggle against colonial rule is connected to the rise of nationalism). It was prepared by DepEd Region VIII as an Alternative Delivery Mode (ADM) module, First Edition 2020, for learners studying at home. After working through it, learners should be able to explain how Spanish colonialism shaped Filipino identity and how resisting it awakened love of country.
On this page 7 sections
What learners will learn
The module states that, after completing all the activities, the learner:
- Nasusuri ang kaugnayan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino (analyzes how the Filipinos’ struggle is connected to the rise of Filipino nationalism);
- Nakapagtatala ng mga epekto ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino (lists the effects of the Filipinos’ struggle on the rise of Filipino nationalism); and
- Napapahalagahan ang kaugnayan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino (values this connection).
Lessons in this module
The module has one lesson, Aralin 1, with the same title as the module. It looks at how colonial policies opened the way for a national consciousness (kamalayang pambansa) among Filipinos.
Key ideas: Spanish colonialism and Filipino identity
The reading section (Suriin), titled “Kolonyalismong Espanyol at Pagkakakilanlan ng mga Pilipino” (Spanish colonialism and Filipino identity), makes these main points:
- Unity through shared hardship. The Philippines is an archipelago of separate kingdoms, which made central rule hard. The forced Spanish conquest pushed these kingdoms to unite against the foreign rulers. Their shared experience under Spain woke up their patriotic feelings.
- A new social order. The old society was led by the datu, defended by the maharlika, developed by the timawa, and served by the alipin. Under Spain, this was replaced by a society with Spaniards at the top, mestizos next, and the natives at the bottom.
- Lost rights. Colonialism reduced the rights and freedoms of the people, especially women.
- Cultural change. Clothing, food, manners, housing, literature, and architecture changed. The widest change was the natives’ acceptance of Christianity.
- Traditions survived. After more than 300 years of Spanish rule, old Filipino traditions were not wiped out. Because Spain was so far away, Filipinos could choose which cultural and social influences to adapt to their own ways.
- The rise of nationalism. Colonialism showed Filipinos what they could do to defend their right to live freely. They gained the awareness and courage to oppose unjust and abusive Spanish rule. It tested their love of country and their resilience, and it helped Filipino identity grow.
The activities connect these ideas to the present. They ask learners to tell which actions show love of country (pagmamahal sa bayan), such as soldiers defending the nation, frontliners serving during COVID-19, and obeying laws. They also ask how a Grade 5 learner can show pride in being Filipino, for example by studying Philippine history, speaking Filipino, reading books in Filipino, and buying Filipino products.
Parts of the module
| Part | What the learner does |
|---|---|
| Alamin | Reads the objectives |
| Subukin | Pretest: picks the statements that are true about Spanish colonial times |
| Balikan | Review: completes words such as senakulo, pasyon, and prusisyon from clues |
| Tuklasin | Marks pictures that pushed Filipinos to fight (check) or not (x) |
| Suriin | Reads the main discussion |
| Pagyamanin | Writes TAMA or MALI for situations that show love of country |
| Isaisip | Fills in the missing words of a summary paragraph |
| Isagawa | Chooses ways to show pride in being Filipino |
| Tayahin | Final test: picks statements that show rising nationalism and decodes a number puzzle |
| Karagdagang Gawain | Writes about the traits a revolutionary needed, scored with a rubric |
How to use this module
- Learners: Start with the pretest (Subukin) to see what you already know, then go through the parts in order. Write all answers on a separate answer sheet (sagutang papel); do not write on or mark the module so others can use it. Check your work with the answer key (Susi sa Pagwawasto) honestly, and contact your teacher if you have trouble understanding the lesson.
- Parents and guardians: The module says it has a teacher or facilitator guide with reminders and strategies for those helping learners at home. Your role is to guide your child through the parts and encourage honest use of the answer key.
- Teachers: The pretest helps show which learners need more help. The Karagdagang Gawain is an open-ended writing task scored on content (Nilalaman), grammar (Balirala), and persuasiveness and organization (Hikayat), from Napakahusay (5) to Paghusayan Pa (3).
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 5 (Ikalimang Baitang) Araling Panlipunan, Quarter 3, Module 4.
What is the module about?
It explains how Spanish colonialism shaped Filipino identity and how the Filipinos’ struggle against abusive Spanish rule led to the rise of Filipino nationalism.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the activities and tests. The final writing task has no fixed answer and is scored with a rubric.
How did Philippine society change under Spain, according to the module?
The old order of datu, maharlika, timawa, and alipin was replaced by one with Spaniards at the top, mestizos next, and natives at the bottom. Rights and freedoms, especially of women, were also reduced.
Should learners write on the module?
No. The module asks learners to keep it clean for others and to write all answers on a separate answer sheet.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 4: Kaugnayan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino sa Pag-usbong ng Nasyonalismo
[illustration: students reading and studying under a tree and at a table, with a globe and a lamp]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q3_AP 5_ Module 4
Araling Panlipunan – Ikalimang Baitang Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan – Modyul 4: Kaugnayan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino sa Pag-usbong ng Nasyonalismo Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa ano mang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Loida L. Castaňos, Rolly L. Caseňas, Jenilyn N. Abejero, Donabella D. Dancis, Editor: Elizabeth M. Deligero, Salvador A. Artigo Jr., Jaime Leon T. Cardona Tagasuri: Emmanuel A. Gerardo, Betelino V. Amigo, Evangeline A. Gorduiz Tagaguhit: Carlito B. Buctot Tagalapat: Nadir M. Beringuel, Leomar G. Paracha Tagapamahala: Ma. Gemma M. Ledesma, Arnulfo M. Balane, Rosemarie M. Guino, Joy B. Bihag, Ryan R. Tiu, Nova P. Jorge, Pedro T. Escobarte Jr., Joel A. Zartiga, Liza L. Demeterio, Eduardo E. Legantin, Emmanuel A. Gerardo
Inilimbag sa Pilipinas ng _____________________ Department of Education – Regional No. VIII Office Address: Government Center, Cadahug, Palo, Leyte Telefax: 053 – 832-2997 E-mail Address: region8@deped.gov.ph
Araling Panlipunan
Ikatlong Markahan – Modyul 4: Kaugnayan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino sa Pag-usbong ng Nasyonalismo
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Sa modyul na ito ay tatalakayin natin ang naging impluwensiya ng kolonyalismong Espanyol sa pagkakilanlan ng mga Pilipino. Halina’t basahin natin ang kabuuan ng modyul.
Pagkatapos masunod ang lahat ng mga gawain ay inaasahang magagawa mo ang sumusunod:
- Nasusuri ang kaugnayan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino;
- Nakapagtatala ng mga epekto ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino; at
- Napapahalagahan ang kaugnayan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino.
Subukin
Panuto: Alin sa mga sumusunod na pangungusap ang nagsasaad ng tunay na pangyayari sa ilalim ng kolonyalismong Espanyol. Isulat ang bilang ng tamang sagot sa sagutang papel.
1.) Nagkaroon ng “colonial mentality” ang maraming Pilipino bunga ng matagal na panahong pananatili ng Espanyol sa Pilipinas.
2.) Mula sa pagsamba ng ating mga ninuno sa mga anito, ipinakilala ng mga Espanyol sa mga Pilipino tungkol kay Hesus. Sa ilalim ng kanilang pamamahala ay dumami rin ang mga naitayong simbahan sa bansa.
3.) Ang pamahalaan ay naging sentralisado at nagkaroon ng mga posisyon tulad ng gobernador heneral.
4.) Naipakilala ang paggamit ng bato sa imprastraktura. Napatibay nito ang mga bahay ng mga mamamayan. Nagkaroon ng mga gusali at daan ang Pilipinas.
5.) Pagdidisenyo ng gintong kwintas at pagsusuot ng putong ay natutunan din natin sa mga Espanyol.
6.) Ang mga kalalakihan ay natutong magsuot ng mga pantalong may sinturon at suspender, kurbata at polo shirt. Ang mga kababaihan naman ay natutong magsuot ng maikling damit, palda at blusa, sapatos na may taking at manipis na medyas.
7.) Ang barter trade o palitan ng paninda na hindi gumagamit ng pera o salapi ay isang sistema ng pangangalakal na natutunan natin sa mga Espanyol.
8.) Napanatili ng mga Muslim ang kanilang pananampalatayang Islam dahil sa kanilang katapangan at pagkakaisang labanan ang mga mananakop.
9.) Naging pormal ang sistema ng pag-aaral, nagtayo ng mga paaralan at unibersidad kung saan mas nalilinang pa ang kakayahan ng isang indibidwal.
10.) Dahil sa mga pangyayari sa panahon ng kolonyalismong Espanyol naging daan ito upang sumulat ng mga akda ang mga Pilipino. Halimbawa nito ay ang Florante at Laura, Noli Me Tangere at El Filibusterismo.
Aralin 1: Kaugnayan ng Pakikipaglaban ng mga Pilipino sa Pag-usbong ng Nasyonalismo
Sa modyul na ito, ating aalamin kung paano nagbigay-daan ang mga patakarang kolonyal upang umusbong ang kamalayang pambansa ng mga Pilipino. Halina’t ating pag-aralan.
Balikan
Panuto: Ibigay ang hinihinging kasagutan ayon sa mga pahiwatig. Gawin ito sa sagutang papel.
1.) S _____ N _____ K U _____ O
Ito ay dula tungkol sa pagpapasakit ni Hesukristo sa krus.
2.) P A S _____ O N
Ang tulang inaawit patungkol sa buhay at pagpapasakit ni Kristo.
3.) P _____ G H _____ _____ H _____ R A N A
Ang pag-awit ng kundiman sa tapat ng bahay ng dalagang nililigawan.
4.) P A _____ _____ O
Ang tawag sa panahon na ipinipinagdiriwang ang kapanganakan ni Hesukristo.
5.) P R _____ S I S _____ O N
Ang tawag sa pagparada ng mga Poon sa panahon ng pista.
Tuklasin
Panuto: Lagyan ng tsek (✓) sa guhit ang mga larawan na nag-udyok ng mga Pilipino na lumaban at ekis (✗) naman kung hindi. Gawin ito sa sagutang papel.
1.) _____
[illustration: a hand placing coins or bills into another open hand]
2.) _____
[illustration: many raised hands behind a barbed-wire fence]
3.) _____
[illustration: a standing figure holding a blade to the head of a kneeling figure]
4.)
[illustration: a blindfolded figure holding a balance scale, with a cross on the chest]
5.)
[illustration: a figure crouched with hands bound in chains]
Suriin
Kolonyalismong Espanyol at Pagkakakilanlan ng mga Pilipino
Malaki ang naging impluwensiya ng kolonyalismong Espanyol sa pagbubuo ng bansa at pagkakakilanlan ng mga Pilipino. Bilang isang arkipelago, isang hamon ang ipasailalim sa isang sentralisadong pamamahala ang hiwa-hiwalay na kaharian ng Pilipinas. Dahil sa puwersahang pagsakop ng mga Espanyol, napabilis ang pagkakaisa ng magkakahiwalay na kaharian upang labanan ang mga dayuhang mananakop. Pinagbuklod sila ng iisang karanasan sa ilalim ng mga Espanyol na siyang gumising sa kanilang damdaming makabayan.
Binago ng kolonyalismong Espanyol ang kultura at lipunan ng mga Pilipino. Nagbago ang uring panlipunan kung saan ang sinaunang kaayusang pinamumunuan ng datu, ipinagtatanggol ng maharlika, pinauunlad ng mga timawa at pinagsisilbihan ng mga alipin ay napalitan ng lipunan kung saan ang nasa pinakamataas na uri ay ang mga Espanyol, sumunod ang mga mestizo, at ang pinakamababa ay ang mga katutubo.
Dulot din ng kolonyalismo, nabawasan ang karapatan at kalayaang tinatamasa ng mga mamamayan, lalo na ng kababaihan. Sa kultura ay nagkaroon ng pagbabago sa larangan ng pananamit, pagkain, pag-aasal, panirahan, panitikan, arkitektura, at iba pa. Pinakamalawak na pagbabago sa Pilipinas ay ang pagyakap ng mga katutubo sa Kristiyanismo.
Gayunpaman, hindi tuluyang nabura ang sinaunang tradisyon at kultura ng mga Pilipino sa kabila ng mahigit tatlong daan taong kolonyalismong Espanyol. Dahil sa kalayuan ng Pilipinas sa Espanya, nagkaroon ng pagkakataon ang mga Pilipinong piliin ang mga impluwensiyang pangkultura at panlipunan na maiaangkop nila sa nakagisnang kalinangan.
Sa huli, nagbigay daan ang kolonyalismong Espanyol upang matuklasan ng mga Pilipino kung ano ang kaya nilang gawin upang maipagtanggol ang karapatang mamuhay nang malaya. Nagkaroon ng kamalayan o tapang ang mga Pilipino upang tutulan ang mga hindi makatarungan at mapang-abusong pamamahala ng mga Espanyol sa bansa. Hinamon nito ang pagmamahal sa bayan ng mga Pilipino. Gayun din, nagbigay-daan ang kolonyalismong Espanyol upang makaangkop ang mga Pilipino sa mga pagbabagong dulot ng pananakop. Hinamon nito ang katatagan ng mga Pilipino at nagbigay-daan din sa pag-unlad ng pagkakakilanlang Pilipino.
Pagyamanin
Panuto: Isulat ang TAMA kung ang sitwasyon ay nagpapamalas ng pagmamahal sa bayan at MALI kung hindi. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
Pagtatanggol ng mga sundalo sa kalayaan ng bansa sa panahon ng digmaan.
Pag-aalay ng serbisyo publiko ng mga frontliners sa kabila ng panganib na dulot ng COVID-19.
Pakikipaglaban ng mga pulis sa pagpuksa sa illegal na droga na sumisira sa kinabukasan ng mga kabataan.
Pag-aaral ng mabuti upang makakuha ng mataas na grado at makapagtrabaho sa ibang bansa.
Pagsunod sa mga batas at ordinansang ipinatutupad upang mapanatili ang kaayusan sa loob ng bansa.
Isaisip
Panuto: Punan ang nawawalang salita upang mabuo ang talata. Gawin ito sa sagutang papel.
Nagbigay-daan ang kolonyalismong Espanyol upang matuklasan ng mga katutubo kung ano ang kaya nilang gawin upang _____ ang karapatang _____. Hinamon nito ang _____, katatagan ng mga Pilipino sa anumang hamon sa buhay, at nagbigay-daan din sa _____.
Isagawa
Panuto: Basahing mabuti ang tanong sa ibaba. Piliin ang tamang sagot sa pagpipilian. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Tanong: Bilang isang mag-aaral sa ikalimang baitang, paano mo maipagmalaki ang iyong pagiging Pilipino?
A. I post sa facebook ang mga magagandang tanawin sa inyong lugar at hikayatin ang mga turista na pumunta dito.
B. Manood ng Korean Drama series araw-araw.
C. Aralin ang Kasaysayan ng Pilipinas.
D. I follow ang mga sikat na Korean artists katulad ng BlackPink.
E. Magsalita ng Filipino.
F. Magbasa ng mga aklat na nakasulat sa Filipino.
G. I MyDay ang nabiling branded na sapatos at bag.
H. Bumili ng produktong Pilipino at ipagmalaki ito.
Tayahin
A. Panuto: Alin sa mga sumusunod ang nagpapahayag ng pag-usbong ng nasyonalismong Pilipino. Kopyahin ang tamang pangungusap sa sagutang papel.
Pagbuwis ng sariling buhay sa pakikipaglaban upang maibalik ang kalayaan ng bansa.
Nakapagpapahayag ng damdamin ng pagbabago sa pamahalaan nang hindi gumagamit ng dahas.
Pagsunod sa mga patakarang ipinatupad kahit labag sa kalooban.
Makilahok at makiambag sa gawaing pampamayanan na nagdudulot ng pagkakaisa.
Pagpahayag ng karapatan sa pamamagitan ng pagboto sa panahon ng eleksiyon.
B. Panuto: Punan ng titik ang bawat bilang para makabuo ng isang konsepto. Isulat ito sa sagutang papel.
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| U | V | W | X | Y | Z | – | . |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
[transcriber’s note: the puzzle grid below alternates blank answer rows with rows of numbers; the blank rows are kept as empty table rows]
| 1 | 14 | 7 | 16 | 1 | 7 | 13 | 1 | 13 | 1 | 8 | 1 | 12 | |
| 19 | 1 | 2 | 1 | 25 | 1 | 14 | 1 | 25 | |||||
| 14 | 1 | 19 | 21 | 19 | 21 | 11 | 1 | 20 | 8 | 1 | 14 | 7 | |
| 7 | 1 | 14 | 7 | 11 | 1 | 13 | 1 | 20 | 1 | 25 | 1 | 14 |
Karagdagang Gawain
Kung ikaw ay rebolusyonaryong nabuhay noong panahon ng kolonyalismong Espanyol, ano-anong mga katangian ang dapat taglayin upang maipagpatuloy ang himagsikan laban sa mapang-abusong panakop. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
PAMANTAYAN SA PAG-ISKOR
| Napakahusay (5) | Mahusay (4) | Paghusayan Pa (3) | |
|---|---|---|---|
| Nilalaman Pagsunod sa uri ng hininhingi Lawak at lalim ng pagtatalakay | |||
| Balirala Wastong gamit ng salita, baybay, bantas, at estruktura ng mga pangungusap | |||
| Hikayat Paraan ng pagtatalakay sa paksa Lohikal ng pagkakaayos Pagkakaugnay ng mga ideya |
[transcriber’s note: this page is printed upside down; the text below is transcribed in reading order after rotation]
Susi sa Pagwawasto
Subukin
1.) 8
2.) 9
3.) 10
4.)
5.)
Balikan
1.) SENAKULO
2.) PASYON
3.) PAGHAHARANA
4.) PASKO
5.) PRUSISYON
Tuklasin
1.) X
2.) ✓
3.) ✓
4.) ✓
5.) ✓
Pagyamanin
1.) TAMA
2.) TAMA
3.) TAMA
4.) MALI
5.) TAMA
Isagawa
A
C
E
F
H
Tayahin
A. PANGUNGUSAP BILANG 1,2,4,5
B. ANG PAGMAMAHAL SA BAYAN AY NASUSUKAT HANGGANG KAMATAYAN
Karagdagang Gawain
ANWERS MAY VARY (SEE RUBRICS)
Sanggunian
DepEd-RO8, TG Araling Panlipunan, 2016
Gabuat, Maria Annalyn P., Mercado Michael M., Jose, Mary Dorothy dL., Pilipinas Bilang Isang Bansa, Vibal Group, 2016.
Guerra, Restituta San Pedro, Ed.D., Ang Bayan Kong Mahal. Abiva Publishing House, Inc., 1999
Julian, Ailene B., Lontoc, Nestor S., Bagong Lakbay ng Lahing Pilipino, Phoenix Publishing House, Inc. 2018
Palu-ay, Alvenia P., Makabayang Kasaysayang Pilipino, LG&M., 2006
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply