This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) 8 self-learning module for Quarter 4, Module 49: “Karahasan sa Paaralan” (violence in school). It was prepared by DepEd Caraga Region (First Edition, 2020) for Grade 8 learners studying at home under the Alternative Delivery Mode. After working through it, learners should be able to name the types, causes, and effects of violence that happen in schools.
What learners will learn
The module develops one learning competency:
- Nakikilala ang mga uri, sanhi at epekto ng mga umiiral na karahasan sa paaralan (identifies the types, causes, and effects of violence in school). Code: EsP8IPIVc-14.1
The module opens with a saying it attributes to Dr. Jose Rizal: violence should not be answered with one’s own violence. It then asks learners whether they have ever been a victim of violence, used violence, or witnessed it.
Key ideas: types of violence in school
The module calls the school every learner’s “pangalawang tahanan” (second home), where children learn to be kind, respectful, and good to others. It then asks why violence still happens there. It uses the World Health Organization’s definition of violence: the deliberate use of physical force or power, threatened or actual, against oneself, another person, or a group, that results or is likely to result in physical or psychological harm, or even death.
The module describes five types of violence in school:
- Pambubulas o bullying. An attempt to hurt a person emotionally and physically, often by shaming them or making them a joke. It has three main forms:
- Pasalitang pambubulas (verbal bullying): mocking with hurtful, shameful words.
- Sosyal o relasyonal na pambubulas (social or relational bullying): ruining someone’s good name and relationships, often by spreading false information.
- Pisikal na pambubulas (physical bullying): physically mistreating a learner or destroying their belongings.
- Fraternity o gang. A fraternity is a group formed by people who want to be noticed or belong. The word comes from the Latin frater, meaning brotherhood. A gang is a group of friends that often claims control of a territory and gets involved in trouble, crime, and scandal. Members say they join for self-protection, brotherhood, new friends, popularity, allies, an advantage over classmates, belongingness, and their parents’ attention.
- Sexual harassment o panliligalig sa sekswal. Forcing something on a person that they do not want. Examples given: touching private parts of the body, malicious staring, asking over the phone what someone is wearing, and whistling at someone.
- Bandalismo (vandalism). Deliberately damaging other people’s property, such as writing on desks, chairs, and walls of public structures.
- Pagnanakaw (stealing). A continuing problem for learners and teachers, possibly driven by poverty and need.
Key ideas: causes and effects
Causes (sanhi)
- Marahas na medya (violent media). Watching violent programs and playing violent video games can push young people to imitate them in school.
- Dysfunctional home o hindi maayos na tahanan (troubled home). Families with conflict or neglect leave children lacking parental attention, with low school achievement and inconsistent discipline. This can lead to anxiety, anger, impulsiveness, and an inferiority complex. Shy learners who lack self-confidence are seen as easy targets.
- Seksuwal na oryentasyon ng tao (a person’s sexual orientation). A person’s weaknesses are often turned into teasing or faults, whether the person is a girl or a boy.
Effects (epekto)
- Peer conflict: fighting with classmates, linked to violent media, personal problems, and poor relationships at home.
- School dropout: both the person who commits violence and the victim may lose interest in school.
- Depresyon (depression): deep sadness that can lead to self-harm and other violence.
- Chronic stress and trauma: intense fear and anxiety that may make a victim stop school or transfer.
- Suicide: the most serious effect, which should never happen to anyone.
The module notes the government’s response, the Anti-Bullying Act of 2013 (RA No. 10627). It also describes school efforts such as advocacy, firm discipline, tighter security, and character-formation seminars. At home, parents guide children through good manners, open communication, love, and faith. The module carries a warning that words like depression, suicide, and trauma may be upsetting. Learners who feel anxious are encouraged to talk to their school’s guidance counselor.
How to use this module
The module follows the usual self-learning module parts:
- Subukin (pretest): 15 multiple-choice questions to check what the learner already knows.
- Balikan (review): Gawain 1, a word-completion review of the previous lesson. Teachers are told to let the learner continue if they do well here, or to go back to the previous module if not.
- Tuklasin (explore): Gawain 2, a river-crossing word game that builds the idea of school violence.
- Suriin (discussion): the explanation of types, causes, and effects summarized above.
- Pagyamanin (practice): Gawain 3 (matching statements to types of violence), Gawain 4 (a fishbone diagram of type, cause, and effects), and Gawain 5 (writing real or reported cases and steps that parents, schools, and government can take).
- Isaisip (key takeaways): Gawain 6, a fill-in-the-blank paragraph on the mission and vision of education.
- Isagawa (application): Gawain 7, three situations in which learners identify the type, cause, and effect of violence.
- Tayahin (post-test): 15 multiple-choice questions.
- Karagdagang Gawain (additional activity): Gawain 8, putting the sentences of Nina’s story in order, then a cause-and-effect diagram.
Rubrics are included for the open-ended tasks, and an answer key (Susi sa Pagwawasto) is at the end.
- Learners: Write all answers on separate paper, not on the module, so others can use it. Answer honestly before checking the key. Contact your teacher if a lesson is hard to understand.
- Parents and guardians: Guide your child through the parts in order. Be ready to listen, since the topic may bring up personal experiences.
- Teachers: Use the rubrics to grade Gawain 5, 7, and the cause-and-effect task. Remind learners that the guidance counselor is available.
Frequently asked questions
What grade and quarter is the Karahasan sa Paaralan module for?
It is for Grade 8 Edukasyon sa Pagpapakatao, Quarter 4, Module 49.
What competency does this module cover?
It covers identifying the types, causes, and effects of violence in school, with the code EsP8IPIVc-14.1.
What types of school violence does the module discuss?
It discusses bullying (verbal, social or relational, and physical), fraternities and gangs, sexual harassment, vandalism, and stealing.
What law against bullying does the module mention?
It mentions the Anti-Bullying Act of 2013, Republic Act No. 10627.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end has answers for the pretest, post-test, and most activities. Open-ended tasks are graded with the included rubrics.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikaapat na Markahan – Modyul 49
Karahasan sa Paaralan
8
[illustration: students in a school setting with a tree, a lamp, a globe, and a teacher at a desk]
CO_Q4_EsP8_Module49
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang Alternative Delivery Mode Ikaapat na Markahan – Modyul 49: Karahasan sa Paaralan Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebsyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones PangalawangKalihim: Diosdado M. San Antonio
| BumuosaPagsusulat ng Modyul | |
|---|---|
| Manunulat: | Mark Lorenz C. Luib |
| Editor: | Emelinda L. Raza Ph.D., Michael C. Paso |
| Tagasuri: | Elizabeth M. Ysulan, Julius P. Tesiorna, Alejandro M. Saclolo, Jr., Judith E. Ecoben, Jezzine F. Salar, Megie M. Lillo, Rashiel Joy F. Lepaopao, John Rey C. Clarion |
| Tagaguhit: | Mark Lorenz C. Luib, Alim V. Eviota, Merlinda Malimit |
| Tagalapat: | Mark Lorenz C. Luib, Reggy C. Asupre |
| Tagapamahala: | Francis Cesar B. Bringas Isidro M. Biol Jr. Maripaz F. Magno Josephine Chonie M. Obseñares Lope C. Papeleras Michael C. Paso Juan Jr. L. Espina |
Inilimbagsa:
Department of Education – Caraga Region
Office Address: Teacher Development Center, J.P. Rosales Avenue Butuan City, Philippines 8600 Telefax No.: (085) 342-5969 email address: caraga@deped.gov.ph
transcriber’s note: this page repeats the cover title and shows only the DepEd logo, so the title is not transcribed again.
8
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikaapat na Markahan – Modyul 49 Karahasan sa Paaralan
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
[illustration: a hand pointing a finger, icon beside the heading]
Ang karahasan ay hindi nasosolusyonan ng isa pang karahasan. Ang karahasan ay isa sa mga pangyayaring nararanasan ng isang tao na sumusubok sa katatagan nito.
“Ang karahasan ay hindi nararapat suklian ng sariling karahasan”, isang tanyag na kasabihan mula sa manunulat na si Dr.Jose Rizal na nagpaliliwanag na walang magandang maidudulot ang karahasan. Naranasan mo na bang maging biktima ng karahasan? Isa ka ba sa gumamit ng dahas? May mga pangyayari ka bang nasaksihan na nagpapakita ng karahasan?
Maraming pangyayari ang nagiging epekto ng karahasan, kaya dapat mong makikila ang mga uri nito at kung anu-ano ang mga naging sanhi nito at kung bakit maraming karahasan ang umiiral sa paaralan.
Sa modyul na ito ay malilinang ang kasanayang pampagkatuto na:
a. Nakikilalaang mga uri, sanhi at epekto ng mga umiiral na karahasan sa paaralan. EsP8IPIVc-14.1
1 CO_Q4_EsP8_Module49
Subukin
[illustration: a hand holding a pencil, icon beside the heading]
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o sitwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Matalino sa klase si Juan ngunit nasisiyahan siyang saktan ang aspetong pandamdamin at pangpisikal ng kanyang mga kaklase. Anong uri ng umiiral na karahasan sa paaralan ang ginagawa ni Juan?
a. gang
b. pagnanakaw
c. pambubulas o bullying
d. sexual harassment o panliligalig sa sekswalAlin sa sumusunod na pahayag ang nagpapakita ng uri ng pambubulas sa paaralan?
a. Lumiban sa klase
b. Nangopya sa kaklase
c. nambubugbog ng kaklase
d. nakipagkwentuhan sa klaseAno ang pangunahing dahilan ng mga mag-aaral na sumasali sa fraternity at gang?
a. Ayaw na mag-aral
b. Gusto lang sumali
c. Naiingit sa mga kaklaseng kasali
d. Kulang sa atensyon ng magulangAnong uri ng karahasan ang pang-aapi o panlalait ng kapwa mag-aaral?
a. Paglahok sa fraternity
b. pagpapabaya
c. pambubugbog
d. pambubulasNakatagpo ng bagong kakilala si Joan sa social media. Madalas niya itong kakwentuhan sa gabi. Isang gabi, pinilit siya nitong magpadala ng mga malalaswang larawan. Anong uri ng karahasan ang naranasan ni Joan?
a. gang
b. pagnanakaw
c. pambubulas
d. sexual harassment o panliligalig sa sekswal
2 CO_Q4_EsP8_Module49
Anong uri ng pambubulas ang may layuning sirain ang mabuting pangalan at ang pakikipag-ugnayan sa ibang tao?
a. Sosyal na pambubulas
b. Pisikal na pambubulas
c. Pasalitang pambubulas
d. tahimik at pisikal na pambubulasAnong uri ng karahasan ang may kaugnayan sa pananakit ng kapwa kabataan sa loob ng paaralan?
a. Paglahok sa fraternity
b. Pisikal na pambubulas
c. pambubulas o bullying
d. pasalitang pambubulasAnong sitwasyon ang nagpapakita ng pambubulas sa paaralan?
a. Masakit ang ngipin ni Alyn kaya umuwi siya ng bahay na umiiyak.
b. Ipinahayag ni Richard ang kanyang tunay na nararamdaman kay Cha.
c. Nagpalakpakan ang buong klase pagkatapos nitong maglahad ng kanyang sagot.
d. Naglalako ng daing si Mary sa kanilang lugar kapag walang pasok, kaya lagi siyang tinutukso ng kanyang mga kaklase na amoy daing ito.Ang kakulangan ng atensiyon ng magulang at walang maayos na pagdidisiplina sa anak ay nagiging sanhi ng mababang marka at karahasan sa paaralan. Alin sa sumusunod ang sanhi na nagdudulot ng karahasan sa paaralan?
a. fraternity
b. marahas na medya
c. dysfunctional home o hindi maayos na tahanan
d. seksuwal na oryentasyon ng taoTuluyan ng huminto sa pag-aaral si Juana dahil sa hindi na niya makayanan ang ginawang pambubulas ng kanyang kaklase. Matinding takot at pagkabalisa ang nararamdaman niya tuwing sumasagi sa kanyang isipan ang nangyari. Ano ang naging epekto ng naranasang karahasan ni Juana?
a. depresyon
b. pag-aaway
c. school dropout
d. stressAraw-araw ay parating nag-aaway ang mga magulang ni CJ. Mapapansin na bumababa ang marka nito sa klase na naging dahilan ng kanyang paghinto sa pag-aaral. Ano ang sanhi ng pagbaba ng marka at paghinto nito sa pag-aaral?
a. fraternity
b. marahas na medya
c. dysfunctional home o o hindi maayos na tahanan
d. seksuwal na oryentasyon ng tao
3 CO_Q4_EsP8_Module49
Alin sa sumusunod ang naglalayong mahubog ang kalakasan ng pag-iisip ng isang mag-aaral at magkaroon ng mataas na moral ang pagkatao.
a. lipunan
b. bokasyon
c. guro lamang
d. misyon at bisyon ng edukasyonBakit ang mga kabataan ay sumasali sa fraternity o gang?
a. makakopya at makakuha ng malaking marka sa pasulit
b. may kasamasa pagtambay upang makamit ang ninanasa
c. mapabuti ang pag-aaral at mayroong gumabay sa pag-aaral
d. sumikat o maging kilala, magkaroon ng bagong kaibigan at kakampiAno ang itinuturing na pangalawang tahanan ng bawat mag-aaral?
a. paaralan
b. simbahan
c. tahanan ng kaibigan
d. tahanan ng kapit-bahayNapadaan si Eliza sa tindahan ni Aling Martina upang bumili ng pagkain nang titigan at sinisipulan siya ng mga kalalakihang nakatambay roon. Anong uri ng karahasan ang ipinakita sa sitwasyon?
a. pambubulas
b. marahas na media
c. sexual harassment o panliligalig sa sekswal
d. pagsali sa fraternity o gang
4 CO_Q4_EsP8_Module49
Aralin 1 Karahasan sa Paaralan
“Ang naghahasik ng sa kaniyang sariling laman ay sa laman mag-aani ng kasiraan; datapuwat’t ang naghahasik ng sa Espiritu ay sa Espiritu mag-aani ng buhay na walang hanggan.” -Galacia 6:8
Balikan
Natutunan mo sa nakaraang aralin kung paano isagawa ang tamang kilos tungo sa paghahanda sasusunod na yugto ng buhay bilang pagdadalaga at pagbibinata sa pagtupad ng kanya-kanyang bokasyon sa pagmamahal. Ngayon, nawa’y magustuhan mo ang mga inihandang gawain para saiyo. Ngayon pa lang binabati na kita nang buong lugod. Batid kong magtatagumpay ka kaibigan, kaya mo ito!
Gawain 1: Buo-Salita!
Panuto: Ibigay ang kahulugan sa sumusunod na pahayag. Punan ang kahon ng iyong sagot. Pagkatapos ay gamitin ito sa pagbuo ng isang makabuluhang pangungusap. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
- Tumutukoy sa pansamantalang damdamin na walang tiyak na pananagutan.
P _____ P _____ Y L _____ V _____
_____________________________________________________________________________________.
- Ito ay pagkakakilanlan ng kasarian ng isang tao mula sa kanyang kapanganakan.
S _____ K S _____ _____ A _____ I _____ A D
_____________________________________________________________________________________.
- Tumutukoy sa pagkakilanlan ng isang tao ayon sa kanyang kagustuhan.
K _____ S _____ R _____ _____ N
_____________________________________________________________________________________.
- Isang malakas na pagpapalabas o pagpapakita ng isang bagay na nagmula sa isip at puso ng isang nagdadalaga o nagbibinata.
E _____ _____ S Y _____ _____
_____________________________________________________________________________________.
- Ang pagtanggap at pagbibigay ng iyong buong puso at oras na walang hinihintay nakapalit.
P _____ G M _____ M _____ _____ A L
_____________________________________________________________________________________.
Mga Tala para saGuro
Kung matagumpay na naisagawa ng bata ang gawaing nasa Balikan ay hayaan siyang magpatuloy sa kasunod na gawain. Kung hindi naman, pabalikan ang sinundang modyul.
Tuklasin
Gawain 2: Talon-Konsepto!
Panuto: Tumalon sa mga salitang nakalutang sa ilog upang makabuo ng konsepto ng umiiral na karahasan sa paaralan. May naghihintay na gantimpala sa kabilang dako. Pagnilayan ang mga sumusunod na gabay na tanong.
[illustration: ilog na may mga batong nakalutang; nakasulat ang mga salita sa mga bato: peer conflict; suicide; depresyon; school dropout; pagsalisa gang; pagnanakaw; bandalismo; bullying; marahasna media; marahasna videogames; dysfunctional home; sekswalnaory entasyon [?]]
Pinagmulan: Orihinal na iginuhit ni Mr. Mark Lorenz C. Luib, myembro ng mga tagaguhit
Gabay na mga tanong:
- Naitawid mo ba ang iyong sarili sa kabilang dako?
_____________________________________________________________________________________.
- Kung Oo ang sagot mo sa unang tanong, anu-ano ang mga salitang iyong naapakan? Sa tingin mo ba ay makatutulong ang napiling salita sa pagbuo ng konsepto ng umiiral na karahasan sa paaralan?
_____________________________________________________________________________________.
Suriin
Ang paaralan ay tinuturing na pangalawang tahanan ng bawat mag-aaral. Dito nalilinang ang mga angkop na kakayahan at pagpapahalaga bilang tao. Tinuturo dito na maging mabait, magalang at mabuti sa kapwa. Ngunit bakit may nangyayari pa ring karahasan?
Balikan natin ang gawain sa Tuklasin. Kung ating susuriin ang mga salitang nakalutang ay makikilala natin ang mga umiiral na uri ng karahasan sa paaralan na may kanya-kanyang sanhi at bunga sa pamamagitan ng nabuo mong konsepto. Sa susunod na mga talata ay ipakikilala ang mga uri, sanhi at bunga ng karahasan sa paaralan.
Ayon sa World Health Organization ang karahasan bilang “sinasadya na paggamit ng pisikal na puwersa o kapangyarihan, banta o aktwal, laban sa sarili, ibang tao, o laban sa isang grupo o komunidad, na kung saan ay nagreresulta o may mataas na posibilidad na magresulta sa pinsalang pisikal o sikolohikal, at maging kamatayan.
Babala: May mga salita tulad na depresyon, suicide, trauma na maaring magdulot sa iyo. Maaring sumangguni sa Guidance Counselor ng iyong paaralan kung ikaw ay makaramdam ng pagkabalisa dahil sa iyong nabasa.
Uri ng Karahasan sa Paaralan
A. Pambubulas o Bullying
Ang pambubulas ay isang pagtatangka na naglalayong saktan ang emosyonal at pisikal na aspeto ng tao. Madalas na pinapahiya at ginagawang katatawanan ang mga biktima ng ganitong karahasan. May mga pangunahing uri ang pambubulas na maituturing na kadalasang nararanasan sa paaralan.
Pasalitang Pambubulas
Tumutukoy ito sa pangungutya gamit ang mga salitang hindi ka nais-nais at kahiya-hiyang pakinggan ng iba. Nasasaktan ang damdamin ng isang tao dahil sa talas at bigat na dala nito sa kanyang damdamin.
Sosyal o Relasyonal na Pambubulas
Ito ay naglalayong sirain ang mabuting pangalan at ang pakikipag-ugnayan sa ibang mag-aaral. Maituturing ito na isa sa kadahilanan ng karahasan dahil sa maling impormasyon na naihatid.
Pisikal na Pambubulas
Ito ay ang pisikal na pagmamaltrato o pagmamalupit sa isang mag-aaral o sinisira ang mga pag-aari nito.
B. Fraternity O Gang
Ang fraternity ay isang samahan o kapatiran na binuo ng mga indibidwal na nagnanais na mapansin o maging bahagi sa iba. Ito ay nanggaling sa salitang Latin na frater na ang ibig sabihin ay brotherhood o kapatiran.
Ang gang ay grupo ng magkakaibigan na kadalasang nag-aangkin ng control sa isang teritoryo sa komunidad o maging sa paaralan. Kadalasan itong nasasangkot sa kaguluhan krimen at eskandalo. Kaya maging ang mga tao sa labas at loob ng paaralan ay may negatibong pananaw dito.
Bukambibig ng mga sumali rito ay proteksyon sa sarili, para sa kapatiran, para magkaroon ng bagong kaibigan, para sumikat o maging kilala, para magkaroon ng kakampi, para manlamang sa kapwa mag-aaral, ang pagnanais na mapabilang (belongingness) at makuha ang atensiyon ng mga magulang.
C. Sexual Harassment o panliligalig sa sekswal
Ang ganitong karahasan ay ang pagpupumilit ng isang tao sa isang bagay na hindi gusto ng biktima. Ang mga sumusunod ay ilang lamang sa mga halimbawa ng sexual harassment:
- Panghihipo sa maselang bahagi ng katawan
- Pagtitig na may halong malisya
- pagtatanong kung ano ang kanyang sinusuot habang nasa ibang linya ng telepono
- pagsipol
D. Bandalismo (Vandalism)
Ang bandalismo o vandalism ay ang krimen ng sinasadyang makapinsala sa pag-aari ng ibang tao tulad ng paninira o pagsusulat ng hindi kanais-nais sa mga mesa, upuan at pader sa istraktura ng pampublikong lugar.
E. Pagnanakaw
Ang katapatan ang isa sa mga isinusulong sa paaralan upang malaman ng isang mag-aaral ang kahalagahan ng pagiging matapat sa sarili, kapwa at sa lipunan. Ngunit ang pagnanakaw ay isa sa mga suliranin na patuloy na nararanasan ng mga mag-aaral at guro sa paaralan. Marahil may pagnanakaw dahil sa mga salik ng buhay ng tao gaya ng kahirapan at pangangailangan.
Sanhi ng Karahasan sa Paaralan
1. Marahas na Medya (Violent Media)
Ang panunuod sa mga bayolenteng programa at paglalaro ng marahas na genre ng videogames ay nag-uudyok sa mga manunuod at manlalaro na gayahin o tularan ang mga ito na maaring madadala ng kabataan sa loob ng paaralan.
2. Dysfunctional Home o hindi maayos na tahanan
Ang dysfunctional home ay bunga ng hindi pagdadala ng pamilya sa maayos o may hindi pagkakasundo sa loob ng tahanan. Ito ang mga pamilyang nakararanas ng kapabayaang panatilihin ang mabuting relasyon, pag-uugali at pagkatao ng mga anak. Mangyaring ang mga anak ay may kakulangan ng atensiyon sa magulang, mababang marka (low school achievement), walang maayos na disiplina (inconsistent discipline) na naging mga sanhi ng karahasan sa paaralan.Maliban doon ay ang epekto nito sa sikolohikal na aspeto na nagdudulot ng iba’tibang personalidad ng tao:
Ang pagkabahala, poot, kapusukan, inferiority complex, galit at iba pang negatibong emosyon. Halimbawa, may mga mag-aaral na hindi gusto ang binibiro kaya humahantong ito sa pakikipag-away.
Ang pagkamahiyain ang isa sa nakikitang rason kung bakit nangyayari ang pambubulas at iba pang uri ng karahasan dahil sa paniniwalang madali lamang maging biktima ang isang mag-aaral na walang kumpiyansa sa sarili.
3. Seksuwal na Oryentasyon ng Tao
Ang kahinaan ng tao ang isa sa nakikitang sanhi ng karahasan. Madalas ay ginagawang tukso o kapintasan ang bawat kahinaan ng kanyang pagkatao, maging babae o lalaki ito.
Epekto ng Karahasan sa Paaralan
Pakikipag-away sa Kapwa Mag-aaral (Peer Conflict)
Ang pakikipag-away sa kapwa mag-aaral ay epekto ng impluwensiyang nakukuha ng bata sa labas ng paaralan at pamayanan. Madaling nakahahanap ang isang mag-aaral ng gulo sa paaralan dahil sa marahas na medya, may problema sa pagkatao at walang maayos na relasyon sa tahanan.
School Dropout
Isa sa mga epekto ng karahasan ang pagliban o pag-iwan sa paaralan. Nawawalan ng gana ang isang mag-aaral ng nakagagawa ng karahasan o di kaya ang naging biktima nito.
Depresyon o Matinding Kalungkutan
Ang matinding depresyon ay isang seryosong isyu ngayon ng lipunan. Maraming kaso ang naibalita sa mga telebisyon gaya ng pagpapatiwakal, pananakit sa sarili at kapwa at ibang pang karahasan.
Chronic Stress and Trauma
Matinding takot at pagkabalisa ang mararamdaman ng mag-aaral na biktima ng karahasan, na minsan ay humahantong sa paghinto ng kanyang pag-aaral, o di kaya’y paglipat ng paaralan.
Suicide
Ito ang pinakamabigat na epekto ng karahasan sa paaralan na hindi dapat mangyari kaninuman. Ang pagpapakatiwakal ay pagwakas ng sariling buhay dulot ng iba’tibang karahasan o mabibigat na pagsubok na nararanasan sa buhay.
Sa ngayon, upang matugunan ang mga karahasang nangyayari sa paaralan ay minabuti ng ating pamahalaan ang paggawa at pagpapatibay ng mga batas laban dito. Tulad ng Anti- Bullying Act of 2013 (RA No. 10627). Maging sa bawat paaralan ay kaniya-kaniyang adbokasiya upang maibsan ang anumang uri ng karahasan, may matibay na disiplina sa mga paglabag, pinaigting na seguridad at mga oryentasyon – seminar sa paghubog ng pagkatao. Sa loob ng tahanan ay minabuti rin ng mga magulang na magabayan ang mga kabataan at maturuan ng mabuting asal, bukas na komunikasyon, pagmamahal at higit sa lahat, ng pananampalataya sa Panginoon. Sa pamamagitan ng pagtutulungan ng pamahalaan, magulang, guro at mag-aaral ay mas lalong mapagtitibay at mapapaunlad ang samahan tungo sa matiwasay na buhay.
Pagyamanin
Gawain 3: Uri-Karahasan!
Panuto: Basahin ang mga pahayag. Pumili ng uri ng karahasan mula sa mga kahon na sa tingin mo ay ipinahahayag ng bawat pahayag. Isulat lamang ang titik ng piniling sagot sa patlang.
A. Pasalitang pambubulas B. Pisikal na pambubulas C. Sosyal na pambubulas D. sexual harassment E. pagnanakaw F. bandalismo
Mga Pahayag:
________1. Ang pangit mo!
________2. Masakit na po, huwag mo na akong suntukin!
________3. Yung bagong kaklase daw natin ay mabaho ang hininga!
________4. Nakabili ako ng pintura, halika, sulatan natin ang pader sa bahay ng ating guro.
________5. (Nasa kabilang linya ng telepono) Hello! Ano ang sinusuot mo ngayon, maiksi ba?
Gawain 4: Grapiko-Epekto!
Panuto: Kung napunan mo ang hinihingi sa diagram ay malalaman mo ang konsepto ng umiiral na karahasan sa paaralan. Bigyan ng maikling paliwanag ang nabuong diagram. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[chart: fishbone diagram; Gawain 4: Grapiko-Epekto!]
- Epekto 1
- Epekto 2
- Epekto 3
- Epekto 4
- Uri ng Karahasan
- Sanhi
Paliwanag:
[transcriber’s note: the answer box below “Paliwanag:” is empty]
Gawain 5: Bawas-Epekto!
Panuto: Batay sa mga sanhing nakatala ay magbigay ng pangyayari ng karahasan at epekto nito. Ito man ay aktwal na nasaksihan, napanood o kaya ay nabalitaan. Pagkatapos ay magbigay ng mga hakbang na ginawa upang mabawasan ang anumang karahasan na umiiral sa paaralan. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Marahas na Medya
Seksuwal na Oryentasyon ng Tao
Dysfunctional Home
[transcriber’s note: the three headings above are printed on empty answer boxes]
Mga Hakbang upang Mabawasan ang mga Umiiral na Karahasan sa Paaralan
Mga Magulang
Paaralan
Pamahalaan
[transcriber’s note: the three labels above are printed on empty answer boxes]
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (7 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (3 puntos) |
|---|---|---|---|
| Organisasyon ng Ideya | Napakahusay ang pag-aankop ng sanhi at epekto pati ang bawat hakbang upang mabawasan ang mga umiiral na karahasan sa paaralan. | Hindi gaanong mahusay ang pagkasunod-sunod ng ideya. | Hindi maayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. |
| Kabuuan 10 puntos |
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
Isaisip
Gawain 6: Buo-Konsepto!
Panuto: Punan ng angkop na salita ang talata upang mabuo ang diwa nito. Piliin ang sagot sa kahon. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
A. kinabukasan B. bubulayin C. sanhi D. kasalukuyan E. pagkatao F. misyon G. bisyon H. kalakasan I. pag-iisip J. moral
Ang (1.) _____at (2.) _____ng edukasyon ay naglalayong mahubog ang (3.) _____ng (4.) _____ng isang mag-aaral, at may mataas na(5.) _____sa kanyangpagkatao.Ang karahasan na nangyayari sa paaralan ay nakakaaepkto sa(6.) _____at (7.) _____ ng mga mag-aral. Hindi man ramdam sa(8.) _____pang panahon ang magiging bunga nito, ngunit natitiyak na darating ang panahon ay(9.) _____ng isang tao ang naging (10.) _____ng kanyang kapalaran.
Isagawa
Gawain7: Buo-Konsepto!
Panuto: Basahin ang mga sitwasyon sa ibaba, kilalanin ang uri at ibigay ang sanhi at epekto. Ipaliwanag ang sagot. Isulat ang sagot sasagutang papel.
- Tahimik na kumakain ng kanyang meryenda sa gilid ng paaralan si Jena ng bigla siyang binatukan ng kanyang kaklaseng si Arjo.
- Madalas nakikita ni Randy nabinubugbog ng tatay niya ang nanay niya kaya mahilig din siyang mambugbog ng kaklase niya kapag hindi nasusunod ang mga utos niya.
- Mahina ang loob ni Greg kaya hindi siya nakikipaghalubilo sa iba. Upang mapalakas ang loob, sumali siya sa isang samahan ng mga kabataan na hindi organisado ng paaralan.
Rubrik sa Pagmamarka
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (7 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (3 puntos) |
|---|---|---|---|
| Malinaw na naipahayag ang mensahe at kaisipan | Napakalinaw ang pagkalahad ng mensahe at kaisipan hinggil sa karahasan sa paaralan. Naipaliwanag nang may kawastuhan ang tatlong sitwasyon. | Malinaw ang pagkalahad ng mensahe at kaisipan hinggil sa karahasan sa paaralan. Naipaliwanag nang may kawastuhan ang dalawang sitwasyon. | Hindi malinaw ang pagkalahad ng mensahe at kaisipan hinggil sa karahasan sa paaralan. Naipaliwanag nang may kawastuhan ang isang sitwasyon lamang. |
| Organisasyon ng Ideya | Napakaayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. | Maayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. | Hindi maayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. |
| Kabuuan 20 puntos |
Tayahin
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o sitwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Si James ay panganay na anak sa limang magkakapatid. Tumutulong siya sa hanap-buhay ng kaniyang lola upang maitaguyod ang kaniyang mga kapatid. Iniwan na sila ng kanilang mga magulang na naghiwalay. May kani-kaniyang mga pamilya na ang mga ito. Nawalan ng pokus at gana sa pag-aaral si James. Bumaba ang kanyang mga marka kaya nakapagpasya siyang huminto na lang sa pag-aaral. Ano ang sanhi ng pagbaba ng marka at paghinto ni James sa pag-aaral?
A. fraternity
B. marahas na medya
C. dysfunctional home o hindi maayos na tahanan
D. seksuwal na oryentasyon ng taoAng mga ito ay naglalayong mahubog ang kalakasan ng pag-iisip ng isang mag-aaral at magkaroon ng mataas na moral ang pagkatao.
A. lipunan
B. bokasyon
C. guro lamang
D. misyon at bisyon ng edukasyonSi Jose ay isang mahiyaing bata. Nais niyang marami siyang kaibigan ngunit hindi niya alam kung paano mag-umpisa. Sa tulong ni Franco, napabilang siya sa isang sikat na fraternity sa kanilang lungsod. Natupad niya ang matagal nang pangarap. Bakit ang mga kabataan katulad ni Jose ay sumasali sa fraternity o gang?
A. makakopya at makakuha ng malaking marka sa pagsusulit
B. may kasama sa pagtambay upang makamit ang ninanasa
C. mapabuti ang pag-aaral at mayroong gumabay sa pag-aaral
D. sumikat o maging kilala, magkaroon ng bagong kaibigan at kakampiAng mga magulang ang pangunahing mga guro ng bawat kabataan. Ang bahay ang pangunahing paaralan. Dito binibigyan ng kaukulang pansin ang pagtuturo ng kagandahang asal, mga gawaing bahay at iba pang kaalaman sa buhay. Bakit itinuturing ang paaralan na pangalawang tahanan ng bawat mag-aaral?
A. Dito mas hinuhubog ang kagandahang asal at pinapalawak ang kaalaman at kakayahan ng bawat kabataan.
B. Buong araw na nasa paaralan ang mga bata kaya parang tumitira na sila dito.
C. Mas magiging ligtas ang mga kabataan sa paaralan dahil may mga guro na nagmamahal sa kanila.
D. May mga kagamitan sa paaralan na katulad sa kagamitan sa tahanan kaya pwede nang maging tirahan ang paaralan.Pumara ng jeep si Amor. Nang makaupo na siya ay napansin niyang parang kinukunan ng litrato ang kaniyang hita ng lalaking nakaupo sa kaniyang harapan. Anong uri ng karahasan ang ipinakita sa sitwasyon?
A. Pambubulas o bullying
B. marahas na media
C. sexual harassment o panliligalig sa sekswal
D. pagsali sa fraternity o gangMatalino at laging nangunguna sa klase si Jessie subalit mahilig siyang manukso kay Belinda dahil sa kapansanan nito. Tinatago niya ang lunchbox ni Anthony at paminsan-minsan ay nanununtok siya ng kaklase. Anong uri ng umiiral nakarahasan sa paaralan ang ginagawa ni Jessie?
A. gang
B. pagnanakaw
C. pambubulas o bullying
D. sexual harassment o panliligalig sa sekswalBakit hindi mabuti ang pambubulas o bullying?
A. Hindi ligtas ang bawat miyembro ng pangalawang tahanan (paaralan).
B. Nais ng Diyos na mahalin natin ang ating mga kapwa tao.
C. Hindi magandang gawain ng isang edukadong tao ang manakit ng kapwa.
D. Lahat ng nabanggitAlin sa mga sitwasyon ang nagpapahayag ng sosyal na pambubulas?
A. Sinampal ni Olivia si Jane dahil natapunan nito ng juice ang damit niya.
B. Tinago ni Marlon ang bag ni Carla sa likod ng silid-aralan.
C. Hindi pinapansin ni Freddie si Neil kahit binabati siya nito.
D. Pinagkakalat ni Maricel na si Ruby ay nagdadalantao kahit hindi totoo.Alin dito ang nagpapakita ng mabuting pagsubaybay ng magulang sa anak?
A. Sinasagutan ng Mrs. Robles ang mga takdang-aralin ni Sylvia.
B. Hinahayaan ni Mr. Suave si Barbie na pumunta sa bahay ni Kris.
C. Kahit curfew na ay pinapalabas pa rin sa bahay si Molly.
D. Dumadalo sa regular na HPTA meeting sa paaralan si Mrs. Claros.Anong uri ng pambubulas kung ang iyong kaibigan ay tinatawag na bobo at walang magagawa sa buhay ng ibang tao?
A. Relasyonal
B. Pisikal
C. Sosyal
D. PasalitaSi Alma ay isang tahimik na bata. Isang araw may kumalat na usap-usapan na siya ay isang babaeng mababa ang lipad. Umiyak siya sapagkat alam niyang hindi ito totoo. Anong uri ng pambubulas ito?
A. Sosyal na pambubulas
B. Pisikal na pambubulas
C. Pasalitang pambubulas
D. tahimik at pisikal na pambubulasAnong hakbang ang ginawa ng pamahalaan upang malabanan ang pambubulas o bullying sa paaralan?
A. Pagpapakulong sa mga mambubulas o bullies
B. Papapatupad ng Anti- Bullying Act of 2013 (RA No. 10627)
C. Pagtatag ng HPTA Officers sa bawat klase
D. Pagpapadala ng mga pulis sa bawat paaralanAlin sa mga sumusunod ang nagpapakita ng pambubulas sa paaralan?
A. Magaling na sumagot sa katanungan ng guro si Lucy.
B. Niyakap ni Vince si Mr. Larios dahil malaki ang naitulong nito sa kaniya.
C. Binigyan ni Cain si Maria ng pagkain dahil wala itong baon.
D. Masayang umawit si Marco ng isang awiting panukso kay Conrad.Bakit kadalasang nawalan ng gana at humihinto sa pag-aaral ang mga biktima ng karahasan sa paaralan?
A. Walang madadalang baon para sa pananghalian
B. Nahihirapan na sagutin ang katanungan ng guro
C. Dala ng takot at galit sa kapwa na nanakit sa kaniya
D. Nagbibigay ng kasiyahan sa biktima at sa nambubulasAlin sa sumusunod ang hindi kabilang sa mga dahilan kung bakit nakikipagaway ng isang bata sa kapwa maag-aaral?
A. Chronic stress
B. may problema sa pagkatao
C. marahas na medya
D. walang maayos na relasyon sa tahanan
Karagdagang Gawain
Gawain 8: Buuin Mo Ito!
Panuto: Isulat sa isang talata ang pagkakasunod-sunod at ilagay ito sa loob ng kahon.Isulat ang sagot sa sagutang papel.
A. Mula noon ay hindi na pumasok sa pag-aaral si Nina kailanman.
B. Si Nina ay isang mag-aaral na nasa ikawalong baiting sa Mataas na Paaralan ng San Roque. Kasalukayan siyang namamalagi sa bahay ng kanyang tiyahin dahil ang kanyang mga magulang ay nagtatrabaho sa ibang bansa.
C. Minsan ay naiingit sa mga kaklase dahil aktibo na dumadalo ang kanilang mga magulang sa mga okasyon ng paaralan.
D. Nalungkot siya matapos pinahiya ng kanyang mga kaklase dahil palagi nalang siyang walang kasama sa mga programa nila.
E. Isang araw nag-organisa ang paaralan ng family day. Nilapitan siya ng kanyang kaklase at sinabihan si Nina, “wala na naman ang mga magulang mo, umuwi ka nalang!”
[transcriber’s note: the empty answer box for Gawain 8 follows item E]
[transcriber’s note: no Gawain 9 heading or content appears in the page image, so none is transcribed here]
Panuto: Basahing muli ang nabuong talata sa Gawain 8. Tukuyin ang sanhi at bunga ng mga pangyayari. Kopyahin ang diagram sa ibaba sa iyong sagutang papel at isulat ang sanhi sa dalawang kahon sa kaliwa at ang bunga nito sa kahon sa kanan.
[chart: diagram; unnumbered cause-and-effect diagram with two boxes labeled SANHI on the left and one box labeled BUNGA on the right, joined by lines]
[transcriber’s note: a large blank box is printed below the diagram, as an empty answer area]
Rubrik sa Pagmamarka
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (7 puntos) | Nangangailangan ng Pagunlad (3 puntos) |
|---|---|---|---|
| Organisasyon ng Ideya | Napakaayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. | Hindi gaanong mahusay ang pagkasunod-sunod ng ideya. | Hindi maayos ang pagkasunod-sunod ng ideya. |
| Kabuuan 10 puntos |
Susi sa Pagwawasto
Balikan
Gawain 1
- Puppy love
- Seksuwalidad
- Fraternity
- Pambubulas
- Karahasan
Isaisip
Gawain 6
- F. misyon
- G. bisyon
- H. kalakasan
- I. iisip – pag
- J. moral
- A. pagkatao
- B. kinabukasan
- C. kasalukuyan
- D. bubulayin
- E. sanhi
Gawain 7
Maaaring magkakaiba ang sagot. May Rubrik sa Pagmamarka upang batayan sa pagwawasto.
Gawain 9
Maaaring magkakaiba ang sagot. May Rubrik sa Pagmamarka upang batayan sa pagwawasto.
Tayahin
- C
- D
- D
- A
- C
- C
- D
- D
- D
- D
- A
- B
- D
- C
- A
Subukin
- C
- C
- D
- D
- D
- A
- B
- D
- C
- A
- C
- D
- D
- A
- C
Pagyamanin
Gawain 3
- A
- B
- C
- F
- D
Gawain 4
| Uri ng Karahasan | Sanhi ng Karahasan | Epekto ng Karahasan |
|---|---|---|
| Pambubulas | medya na Marahas | Depresyon |
| Gang | Problema sa Pagkatao | School dropout |
| Sexual Harrasment | Dysfunctional Family | Per conflict |
| Bandalismo | Impulsiveness | Suicide |
| Pagnanakaw | Child abuse |
Gawain 5
Maaaring magkakaiba ang sagot. May Rubrik sa Pagmamarka upang batayan sa pagwawasto.
Karagdagang Gawain
Gawain 8
[transcriber’s note: the story fragments are printed out of order, with letter labels, in a rotated layout; the fragments are transcribed as printed, in the order they appear on the page]
B. Si Nina ay isang mag-aaral sa baitang ikawalong nasa na Mataas na Paaralan ng San Roque. Kasalukuyan siyang namamalagi sa bahay ng kanyang tiyahin dahil ang mga magulang ay nagtatrabaho sa ibang bansa.
E. Isang araw nag-organisa ang paaralan ng family day na, siya naman ang mga kaklase at sinabihan siya ng “wala ka namang magulang mo, umuwi ka nalang!”
D. Nalungkot siya dahil palagi na lang pinahiya sa harap ng mga kasama sa programanila.
C. Minsan ay naiinggit sa mga kaklase dahil aktibo ang kanilang mga magulang sa okasyon ng paaralan.
A. Mula noon ay hindi na pumasok si Nina sa paaralan kailanman.
Sanggunian
AKLAT:
Bognot R., Romualdez, C., Gayola, S., Lagarde, M.A., Leaño, M., Martin, E., Ong, M.A., Paras, R. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao Ikawalong Baitang Modyul Para sa Mag-aaral. Modyul 14: Karahasan sa Paaralan, 367-400.
ELEKTRONIKONG HANGUAN:
Enyinnaya, E. (2015). Voice of youth. Violence in Schools: Causes and Solutions. www.voiceofyouth.org/blog/violence-schools-causes-and-solutions.
National Center for Injury Prevention and Control, Division of Violence Prevention. Violence Prevention. www.cdc.gov/violenceprevention/youthviolence/schoolviolence/fastfact.html
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply