This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) Grade 8 self-learning module for the second quarter, Module 25: “Epekto ng Emosyon” (the effects of emotions). It is for Grade 8 learners studying at home, and for the parents and teachers who guide them. After the module, learners should be able to explain how managing their basic emotions well or poorly affects their actions and decisions.
The module was prepared by DepEd Caraga Region under the Alternative Delivery Mode (First Edition, 2020). It has one lesson, “Aralin 1: Epekto ng Emosyon,” with pretest and post-test questions, eight activities, and an answer key.
What learners will learn
The module develops this learning competency:
- Identify the effects on actions and decisions of proper and improper management of basic emotions (natutukoy ang magiging epekto sa kilos at pagpapasya nang wasto at hindi wastong pamamahala ng pangunahing emosyon), EsP8P-IIe-7.1
It also aims to help learners:
- explain the different kinds of human emotions;
- recognize different emotions and share their own experiences of showing emotion; and
- value the proper management of emotions.
The five basic emotions
The module explains that emotion (emosyon) influences every action and every way a person shows feelings. It names five basic emotions that affect how we act:
| Emotion | What the module says |
|---|---|
| Saya (happiness) | Joy from good things in life, such as success or getting what you wished for. It helps a person become more diligent. |
| Galit (anger; the module glosses it as hatred) | Intense resentment over a poor result of one’s own choices or a bad experience with others. It can ruin plans and lead to hurting others if not managed. |
| Dismayado (disappointment) | Losing interest in oneself and others after not getting what one hoped for. It can damage a person’s trust in others. |
| Lungkot (sadness) | Felt after a bad event, such as failing a test. It can affect how well a person does their duties. |
| Takot (fear) | Hesitating to act or decide because of worry about making mistakes or failing, so duties are not done well. |
Fear, anger, disappointment, and sadness are examples of negative emotions, while happiness is a positive emotion that leads to good actions. The module stresses that feeling both kinds is normal, since it is part of how we respond to our surroundings. What matters is expressing them in the right way, without hurting yourself or others.
Other emotions people feel
The module adds four more emotions:
- Paghahangad (desire): the emotion that gives a person goals, such as wanting to finish school despite hardship.
- Pagkamuhi (hatred): deep resentment and disgust toward others after an unpleasant experience.
- Dalamhati (sorrow): deep sadness, usually felt at the death or loss of a loved one.
- Kawalan ng pag-asa (despair): the strong feeling that something good will never happen, which can result from great hardship or cruelty.
The lesson ends with the idea that showing emotion needs proper management and careful decisions. Doing so shows that we consider the welfare of others and take responsibility for our actions.
Activities in the module
- Gawain 1: Dugtungan tayo! (complete the statements): a review of the previous module, scored with a rubric.
- Gawain 2: Suri-Emosyon! (analyze the emotion): learners name the emotions shown in five pictures of faces.
- Gawain 3: Pag-unawa sa Teksto (reading comprehension): the story of Gab, who overcame fear and worry to pass a scholarship exam.
- Gawain 4: Masubok Nga! (let’s test it): learners label situations as L, G, T, S, or D (sadness, anger, fear, happiness, disappointment).
- Gawain 5: Kilos Mo! Ipahayag Mo! (your actions, express them): learners write what they usually do when they feel desire, hatred, sorrow, despair, and happiness.
- Gawain 6: Hanap Salita! (word search): words that complete the lesson’s main idea.
- Gawain 7: Hula Emosyon! (guess the emotion): learners identify the emotion in five situations.
- Gawain 8: Kuwento Mo! I-Share Mo! (share your story): learners write a story showing that managing emotions well improves how we deal with others.
How to use this module
The module asks learners to write all answers on a separate answer sheet and not to write on or mark the module, so others can use it later.
- Read Alamin (what you will learn) to see the goals.
- Answer the 15-item Subukin (pretest) to check what you already know.
- Work through Balikan, Tuklasin, Suriin, Pagyamanin, Isaisip, and Isagawa in order.
- Take the 15-item Tayahin (post-test) to measure what you learned.
- Do the Karagdagang Gawain (additional activity), Gawain 8.
- Check your work with the Susi sa Pagwawasto (answer key).
For learners: Use the answer key honestly, only after answering, as the module asks. Contact your teacher right away if a part is hard to understand.
For parents: Your pretest results show whether your child needs extra help. Gawain 5 and Gawain 8 ask about the child’s own feelings and experiences, so talking them through together can help.
For teachers: Rubrics are included for Gawain 1, Gawain 5, and Gawain 8. The post-test uses the same questions as the pretest in a different order, so you can compare scores directly.
Frequently asked questions
What grade and quarter is the EsP module Epekto ng Emosyon for?
It is for Grade 8 Edukasyon sa Pagpapakatao, second quarter (Ikalawang Markahan), Module 25.
What competency does this module cover?
It covers EsP8P-IIe-7.1: identifying the effects on actions and decisions of proper and improper management of basic emotions.
What are the basic emotions discussed in the module?
The five basic emotions are saya (happiness), galit (anger), dismayado (disappointment), lungkot (sadness), and takot (fear). The module also discusses paghahangad (desire), pagkamuhi (hatred), dalamhati (sorrow), and kawalan ng pag-asa (despair).
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers for the pretest, the post-test, and Gawain 3, 4, 6, and 7.
Should learners write on the module?
No. The module asks learners to answer on a separate sheet of paper so it can be reused by others.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikalawang Markahan – Modyul 25: Epekto ng Emosyon
Edukasyon sa Pagpapakatao Ikalawang Markahan -Modyul 25: Epekto ng Emosyon
8
[illustration: students reading and studying outdoors under a tree and at a desk, with a teacher, a globe, and a lamp]
HINDI IPINAGBIBILI PAG-AARI NG PAMAHALAAN
CO_Q2_EsP 8_ Module 25
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang
Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 25: Epekto ng Emosyon Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng:_______________________
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Marlon A. Oposa Editor: Emelinda L. Raza, Mark Lorenz C. Luib Tagasuri: Elizabeth M. Ysulan, Julius P. Tesiorna, Joris Sulima, Michael C. Paso, Mark Lorenz C. Luib, Judith E. Ecoben, Jezzine F. Salar, Rashiel Joy F. Lepaopao, Megie M. Lillo, John Rey C. Clarion Tagaguhit: Alim V. Eviota, Mark Lorenz C. Luib, Merlinda W. Malimit Tagalapat: Nerissa G. Ga, Mark Lorenz C. Luib, May D. Olavides Tagapamahala: Francis Cesar B. Bringas, Isidro M. Biol Jr., Maripaz F. Magno, Josephine Chonie M. Obseñares, Lope C. Papeleras, Michael C. Paso, Juan Jr. L. Espina
Department of Education – Caraga Region Office Address: Teacher Development Center, J.P. Rosales Avenue Butuan City, Philippines 8600 Telefax No.: (085) 342-5969 Email Address: caraga@deped.gov.ph
8
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikalawang Markahan – Modyul 25: Epekto ng Emosyon
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
May kinalaman ang ating emosyon kung paano natin maipapakita ang ating kilos o pagpapasiya hinggil sa isang pangyayari. Kaya kinakailangang marunong tayong umunawa at sumuri nito. Sa pamamahala ng ating emosyon, ito man ay wasto o hindi ay may malaking epekto pa rin sa ating pagkilos.
Ano nga ba ang epekto ng emosyon sa ating pagkilos? Paano mo malalaman kung naayon sa wasto o hindi wasto ang pamamahala sa ating pangunahing emosyon?
Malalaman ang sagot sa katanungan sa pag-aaral mo sa modyul na ito na magiging kapaki-pakinabang sa sarili at maging sa pakikitungo sa kapuwa tao.
Malilinang sa modyul na ito ang kasanayang pampagkatuto na:
natutukoy ang magiging epekto sa kilos at pagpapasya nang wasto at hindi wastong pamamahala ng pangunahing emosyon. (EsP8P-IIe-7.1)
Inaasahang matatamo rin sa modyul na ito ang mga sumusunod na layunin:
- naipaliliwanag ang iba’t-ibang uri ng emosyon ng tao;
- natitiyak ang iba’t ibang emosyon at nailalahad ang sariling karanasan sa pagpapakita ng emosyon; at
- napahahalagahan ang wastong pamamahala ng emosyon.
[illustration: hand pressing a button icon beside the “Alamin” heading]
1
CO_Q2_EsP 8_ Module 25
Subukin
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o sitwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Ano ang mabuting maidudulot ng wastong pamamahala sa ating pangunahing emosyon?
a. makahanap ng kaaway
b. maging angkop ang ikikilos
c. masuring mabuti ang sarili
d. makasakit ng damdamin ng ibaKinausap mo ang iyong kapatid dahil sa hindi mo nagustuhan ang panghihiyang ginawa niya sa’yo sa harap ng iyong mga kaibigan. Ano ang magiging mabuting epekto nito sa iyong pagkilos?
a. makikipag-away ka
b. makikipagsuntukan ka
c. magsisihan kayo sa mga pangyayari
d. magkakaayos at magkakaunawaan kayoAno ang pangunahing emosyon na tinutukoy kapag ang isang tao ay madaling maapektuhan ang kanyang emosyon na maaaring magbunga sa hindi niya pagganap nang maayos sa kanyang mga takdang gawain?
a. galak
b. lungkot
c. pagkakasakit
d. sayaIsang basketbolista si Jeff at siya ang tinuturing na superstar ng kanilang team ngunit nawawalan siya ng gana kapag hindi nasusunod ang gusto niyang mangyari sa loob ng court. Ano ang pangunahing emosyon ang ipinapakita ni Jeff?
a. dismayado
b. galak
c. lungkot
d. saya
[illustration: hand holding a pencil beside the “Subukin” heading]
2
CO_Q2_EsP 8_ Module 25
Isang magaling na manlalaro ng Taekwondo si Roy. Ngunit nawala ang kaniyang kauna-unahang pagkakataon na makasali sa National Tournament dahil sa injury na natamo mula sa pag-eensayo. Patuloy na nagpapagaling si Roy at hindi na nag-aksaya na magsanay para sa susunod na palaro. Malakas ang paniniwala niya na makababalik sa susunod na taon. Anong emosyon bilang tugon sa karanasan ang ipinapakita ni Roy?
a. galak
b. galit
c. paghahangad
d. sipagNakaiimpluwensya ito sa pagkilos at pagpapakita ng nararamdaman ng tao.
a. aksyon
b. emosyon
c. pagpapasiya
d. pagtugonNagliliyab sa galit na sinumbatan ka ng iyong kaibigan sapagkat hindi ka sumipot sa inyong usapan. Mula noon, hindi mo na siya kinibo dahil nabigla ka sa kanyang binitawang mga salita. Anong emosyon ang iyong pinakita?
a. pagkabigla
b. pagkalungkot
c. pagkamasaya
d. pagkatakotKapag nag-iisa, napapangiti na lamang si Tin sa pag-alala sa mga pinagdaanang hirap upang makamit ang kanyang tagumpay sa buhay. Ngayon, isa na siyang ganap na doktor sa kanilang pamayanan. Anong emosyon ang ipinakita ni Tin?
a. pagkamasaya
b. pagkamuhi
c. pagkatakot
d. pagsukoPaano natin maiiwasan ang pagkamuhi sa isang tao?
a. magkimkim ng galit sa lahat ng mga nagawang mali ng kapuwa sa iyo
b. magbilang ng mga pagkakamaling nagawa ng kapuwa para maghiganti
c. maging mapagpatawad sa iyong kapuwa sa kabila ng pagkakamaling nagawa
d. magkunwaring masaya kapag kaharap ngunit sa kaloob-looban ay nagngingitngit sa galit
3
CO_Q2_EsP 8_ Module 25
Alin sa mga sumusunod na emosyon ang mahalagang mapamahalaan nang mabuti?
a. dismayado
b. galit
c. pananabik
d. sayaSi Rica ay may katangi-tanging ganda at talino ngunit hindi niya magawang sumali sa beauty contest dahil sa kanyang pagkamahiyain. Siya ang napili na maging kalahok sa baitang 8 para sa darating na Intramural’s Day. Paano niya malabanan ang takot at tuluyang makasali sa naturang patimpalak?
a. Subukan niyang mag-ensayo kasama ang kanyang mga pinsan.
b. Ipagpaliban muna at tiyakin na makakasali na sa susunod na taon.
c. Tanggihan ang alok dahil nakakaabala lamang ito sa kanyang pag-aaral.
d. Linangin ang tiwala sa sarili at mag-ensayo ng husto para sa darating na beauty contest.Hindi pinanghinaan ng loob si Jake kahit na siya ay working student makamit lamang ang pangarap sa buhay. Paano niya mapamamahalaan nang maayos ang kanyang oras para maabot ang kanyang pinapangarap?
a. Maglaan ng mas maraming oras sa pagtatrabaho kaysa sa pag-aaral.
b. Iwasan ang mga gawaing hindi makabuluhan gaya ng paglalaro ng online games.
c. Gumawa ng time table para maging organisado ang kanyang trabaho at pag-aaral.
d. Namnamin ang buhay kabataan sa paglilibang at paggala sa tuwing may bakanteng oras.Hindi gaanong nagkaroon ng mga kaibigan si Kiko sapagkat madali itong mapikon at mainitin ang ulo. Paano maiiwasan ni Kiko ang ganitong emosyon sa pakikitungo sa kanyang kapuwa?
a. sumama sa mga basagulero
b. sumama sa mga nakatatanda
c. maging mahinahon at kalmado
d. huwag na lang makipagkaibigan
4
CO_Q2_EsP 8_ Module 25
- Alin sa mga sumusunod na sitwasyon ang maaaring magtulak sa magaaral na panghinaan ng loob?
A. Malakas ang loob ni Jessa na matuto sa paraan ng pag-aaral sa new normal. B. Puno ng pagmamahal at suporta si Jessa mula sa kanyang pamilya sa pagkamit ng kanyang pangarap. C. Mataas ang paghahangad ni Jessa na magtagumpay sa hinaharap kaya nagpursige siya sa kanyang pag-aaral. D. Nalulong sa iba’t ibang bisyo ang ama ni Jessa kaya nawalan na siya ng gana na pagbutihin ang kanyang pag-aaral.
- Hindi maiiwasan sa pamilya na magkaroon ng alitan. Ginagawa ni Niko ang kanyang makakaya para sa ikabubuti ng lahat. Ngunit sadyang sinusubok sila ng tadhana. Madalas mainggit ang nakatatandang kapatid nitong si Rico tuwing may nakakamit siyang karangalan sa paaralan na humantong na sa hindi nila pagkikibuan. Kung ikaw si Niko, paano mo pakikitunguhan ang iyong kapatid na si Rico para maiwasan ang gulo?
A. Hahayaan nalang ang kapatid sa hindi nito pagkibo. B. Huwag papatulan ang kapatid para maiwasan ang gulo. C. Kakausapin ang kapatid ng masinsinan at magkapatawaran. D. Isusumbong sa mga magulang ang ginawa ng kapatid para mapagalitan.
Aralin 1 Epekto ng Emosyon
“Suriing mabuti ang nararamdaman upang pagkilos ay nasa kaayusan.”
-Anonymous
Balikan
Ngayon, may inihanda akong gawain hinggil sa nakaraang modyul bilang tanda na may lubos kang pagkatuto. Alam kong kayang-kaya mo ito kaibigan! Ngayon pa lang ay binabati na kita.
Gawain 1: Dugtungan tayo!
Panuto: Ilahad kung paano maisasabuhay ang iyong natutunan sa nakaraang aralin. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[chart: graphic organizer; Gawain 1: Dugtungan tayo!]
- Ang nais kong gawin sa aking mga natutunan ay
- Ang mga hakbang na aking gagawin mula sa aking mga natutunanan ay
Rubrik sa Gawaing Dugtungan Tayo!
| Pamantayan | Napakahusay (5 puntos) | Mahusay (3 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (1 puntos) |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Lahat ng pahayag ay nadugtungan ng tamang sagot | Nadugtungan ng sagot ang 2 pahayag ngunit may kulang sa ideya | Nadugtungan ng tamang sagot ang 1 pahayag |
Tuklasin
Gawain 2: Suri-Emosyon!
Panuto: Suriin ang mga larawan na nagsasaad ng mga pangunahing emosyon ng tao at pagnilayan ang mga gabay na tanong.
[illustration: five cartoon faces labeled A to E, showing different facial expressions]
Iginuhit ni : Alim V. Eviota
Gabay na tanong:
Ano-ano ang emosyong ipinapakita sa mga larawan?
A.
B.
C.
D.
E.Bakit nga ba nakakaapekto sa ating kilos at pagdedesisyon ang ating emosyon?
Suriin
Kaibigan, nasagutan mo ba nang may kahusayan ang mga gabay na tanong sa bahaging Tuklasin? Kung ang sagot mo sa unang tanong ay mga emosyong saya, galit, dismaya, lungkot at takot ay tama ka sa iyong sagot.
Ang mga nabanggit na emosyon ay nararamdaman sa araw-araw na pakikibaka ng tao. May mga karanasang nag-uudyok sa indibidwal na magpasya nang naaayon sa kanyang pagkilos at pagtugon sa emosyon. Kadalasan ay nakakaapekto ito sa ating pagdedesisyon o paggawa ng isang bagay.
Narito ang mga pangunahing emosyon na nakaaapekto sa ating pagkilos.
Saya (Happy) – Nakararamdam ng tuwa at galak dahil sa mga mabuting nagaganap sa kanyang buhay o kapaligiran gaya na lamang ng tagumpay, pagkamit ng mga ninanais na bagay at marami pang iba.
Galit (Hatred) – Ito ay ang matinding pagkamuhi o poot na nararamdaman ng isang tao dahil sa hindi maayos na resulta ng kanyang sariling pagpapasiya o kilos, gayundin sa kanyang hindi magandang karanasan sa iba. Nasisira ang diskarte ng isang taong may galit sa puso at may nagagawang nakasasakit sa kapuwa.
Dismayado (Disappointment) – Nawawalan ng gana sa sarili at maging sa iba dahil sa hindi pagkakamit ng hinahangad na bagay. Ito ay isang negatibong emosyon bunga ng hindi magandang resulta sa inaasahang pangyayari.
Lungkot (Sad) – Hindi maiiwasan na madaling maging emosyonal ang isang tao sa mga bagay-bagay na kanyang nakikita at naririnig na may koneksiyon sa kanyang sarili. Ito ay isang emosyong nararamdaman kapag nakaranas ng isang masamang pangyayari katulad ng pagbagsak sa pagsusulit.
Takot (Fear) – May pag-aalinlangang gumawa ng hakbang at desisyon ang isang tao dahil sa pangambang magkamali, at mabigo. Kaya minsan, hindi nagagawa nang maayos ang mga tungkulin. Nagiging hindi kaaya-aya ang kilos ng isang tao.
Samakatuwid, bawat pagkilos ng isang tao ay nakaaapekto sa kung anong emosyon ang nararamdaman niya. Patunay lamang na may malaking kinalaman ang iyong damdamin sa kung papaano mo magagawa ang isang bagay. Nasasalamin nito ang kabuuang kalalabasan ng iyong kilos o gawi.
Napaisip ka rin ba kung bakit nakaapekto sa kilos at pagdedesisyon ng tao ang kanyang emosyong naramdaman?
Emosyon ang nakaiimpluwensiya sa anumang pagkilos at pagpapakita ng nararamdaman ng tao. May positibo at negatibong emosyon ang isang tao.
Ang takot, galit, dismayado at lungkot ay mga halimbawa lamang ng mga negatibong damdamin. Sa kabilang banda, ang saya na nararamdaman ng isang tao ay maituturing na positibong emosyon na nagbubunga ng mabuting pagkilos. Normal na maramdaman ng isang indibidwal ang positibo at negatibong emosyon dahil bahagi ito ng kanyang pagtugon at pang-angkop sa kapaligiran at mga pangyayari sa kanyang buhay. Kaya kung nakararamdam ka ng negatibo o positibong emosyon, tama lamang na ilabas ito subalit sa tamang paraan na hindi makakasakit ng iyong kapuwa at sarili.
Kung pagbabatayan ang nabanggit na pagpapakahulugan, sinasabing maaaring sirain ng galit anumang plano kung hindi ito mapamahalaan nang maayos. Nasisira naman ang tiwala ng tao sa iba kapag dumaranas ng pagkadismaya. Maaaring may malaking epekto ang kalungkutan ng tao sa pagganap ng kaniyang tungkulin. Sa kabilang banda, ang saya ay nakatutulong upang lalong maging masigasig ang tao sa kaniyang mga ginagawa. Kung gayon, sadyang may kaugnayan ang emosyon ng tao sa kaniyang ikinikilos at pagdedesisyon.
Samantala, may iba pang emosyon na maaaring maramdaman ang tao gaya na lamang ng:
Paghahangad (Desire) – Ito ang emosyon na nagbibigay ng mithiin sa buhay, katulad ng kagustuhang makapagtapos ng pag-aaral sa kabila ng hirap na naranasan ng tao. Nakakamit ang isang bagay kung ikaw ay may matibay na pagnanais at pagsusumikap.
Pagkamuhi (Hatred) – Ang emosyon ng tao na nagpapakita ng matinding poot at pagkasuklam sa kapuwa bunga ng hindi kanais-nais na karanasan.
Dalamhati (Sorrow) – Ito ay masidhing kalungkutan na karaniwang nararamdaman sa pagpanaw o pagkawala ng mahal sa buhay, gaya ng kaibigan, kamag-anak at iba pa.
Kawalan ng Pag-asa (Despair) – Ito ay sumisimbulo sa masidhing damdamin na nararamdaman ng isang tao kung saan ang isang magandang bagay ay inaakala niyang hindi na kailanman mangyayari. Ito ay maaaring resulta ng matinding hirap at kalupitan na naranasan.
Nangangailangan nang wastong pamamahala at pagpapasya kung paano ipakikita ang emosyon. Masasalamin dito kung paano ba natin isinasaalang-alang ang kapakanan ng iba na nagpapakita ng pagiging mapanagutan sa ating mga kilos. Sa kabuuan, mahalaga na mag-ingat ang tao sa pamamahala ng sariling emosyon upang maging angkop ang pagkilos.
Pagyamanin
Gawain 3: Pag-unawa sa Teksto
Panuto: Basahin at tukuyin kung ano ang naging epekto ng pamamahala ng mga pangunahing emosyon. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Nagsusumikap at determinado si Gab sa kanyang pag-aaral lalong-lalo na noong malapit na siyang magtapos ng high school. Gustong-gusto niyang maging iskolar pagdating sa kolehiyo. Noong kumuha siya ng pagsusulit sa isang scholarship program, labis ang kanyang ginawang paghahanda. Hangad niyang makuha ito upang makatulong sa kanyang mga magulang. Sa araw ng pagsusulit ay hindi maiwasan ni Gab na makaramdam ng takot at pag-aalala baka hindi sapat ang kanyang ginawang paghahanda. Sa awa ng Panginoon ay naipasa naman niya ito.
Naging iskolar siya sa isang kilalang unibersidad dahil sa kanyang pagsusumikap. Ngayon, isa na siya sa nangungunang mag-aaral sa kanilang paaralan. Hindi nasayang ang kanyang pagod dahil nakatulong siya sa mga magulang.
Gabay na mga tanong:
- Ano ang mga mabuting naidudulot ng wastong pamamahala ng emosyon sa isang tao?
- Paano nalagpasan ni Gab nang maayos ang pagharap sa mga hamon ng buhay-estudyante?
Gawain 4: Masubok Nga!
Panuto: Tukuyin ang mga pangunahing emosyon sa sumusunod na mga sitwasyon o pangyayari. Isulat ang L (Lungkot), G (Galit), T (Takot), S (Saya) at D (Dismayado). Isulat ang sagot sa sagutang papel
- Napagsabihan ni Betty si Anne ng masasakit na salita dahil sa pagsisinungaling nito.
- Hindi nagawa ni Rina nang maayos ang kanyang proyekto sapagkat namatay ang kanyang lola noong nakaraang linggo.
- Napalundag si Kert nang naipasa niya ang pagsusulit.
- Nag-aral nang mabuti si Nina subalit mababa parin ang markang nakuha niya.
- Nagdesisyon si Liezle na hindi na ipagpatuloy ang pagsali sa paligsahan ng pagawit dahil sa kawalan ng kumpiyansa sa sarili.
Gawain 5: Kilos Mo! Ipahayag Mo!
Panuto: Sumulat ng iyong mga karaniwang ginagawa kapag nararamdaman mo ang mga sumusunod na emosyon. Isulat ang sagot sa bawat hanay ng iyong sagutang papel.
| Paghahangad | |
| Pagkamuhi | |
| Pagdadalamhati | |
| Kawalan ng Pag-asa | |
| Masaya |
Rubrik sa Gawaing Kilos Mo, Ipahayag Mo!
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (8 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Nakalalahad ng mga ginagawa sa tuwing naramdaman ang lahat na nabanggit na pangunahing emosyon | Nakalalahad ng mga ginagawa sa tuwing naramdaman ang 3 – 4 nabanggit na pangunahing emosyon | Nakalalahad ng mga ginagawa sa tuwing naramdaman ang 1 – 2 nabanggit na pangunahing emosyon |
Isaisip
Gawain 6: Hanap Salita!
Panuto: Hanapin ang mga salita sa kahon na bubuo sa pangkalahatang kaisipan ng aralin. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[chart: word search grid; Gawain 6: Hanap Salita!]
| A | K | L | M | K | S | A | R | I | L | I | C | R |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| M | A | P | A | M | A | H | A | L | A | A | N | T |
| M | A | I | U | A | H | J | L | I | O | K | G | U |
| M | A | A | T | I | A | S | Y | U | I | T | O | Y |
| L | I | E | M | A | A | Y | O | S | D | A | K | I |
| M | L | U | G | T | D | S | A | B | N | M | A | A |
| E | M | O | S | Y | O | N | D | I | U | G | P | I |
| M | A | M | A | T | I | O | K | A | P | P | W | H |
| J | M | K | L | Q | A | T | R | I | U | I | A | H |
Sikaping _______________nang ______________at naayon ang mga pagkilos sa pagtugon ng pangunahing ____________upang maging mabuti ang maidudulot o epekto sa ____________at sa _____________.
Isagawa
Gawain 7: Hula Emosyon!
Panuto: Tukuyin ang emosyon na inilalarawan sa mga sumusunod na sitwasyon. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
| Sitwasyon | Emosyon |
|---|---|
| 1. Madalas na nag-aaway ang mga magulang ni Rey na humahantong sa hindi pagkikibuan ng bawat isa. Anong emosyon ang ipinapakita ng mga magulang ni Rey? | |
| 2. Matalik na magkaibigan sina Jaime at Arnold. Magkakampi rin sila sa larong basketball. Pareho silang magaling ngunit ang piniling captain ball ay si Jaime dahil mas malapit ito sa kanilang coach kung kaya nawalan ng ganang maglaro si Arnold. Anong emosyon ang mararamdaman ni Arnold? | |
| 3. Nagmamadaling tumawag si Christine sa kanyang mga magulang upang ibalita sa kanila na nakuha niya ang scholarship na kanyang pinapangarap. | |
| 4. Umiiyak si Mae dahil umalis ang kanyang asawa para magtrabaho sa ibang bansa. | |
| 5. Dali-daling umuwi si Carlo nang mabalitaang naaksidente ang kanyang ina. |
Tayahin
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o sitwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Hindi pinanghinaan ng loob si Jake kahit na siya ay working student makamit lamang ang pangarap sa buhay. Paano niya mapamamahalaan nang maayos ang kanyang oras para maabot ang kanyang pinapangarap?
- A. Maglaan ng mas maraming oras sa pagtatrabaho kaysa sa pag-aaral.
- B. Iwasan ang mga gawaing hindi makabuluhan gaya ng paglalaro ng online games.
- C. Gumawa ng time table para maging organisado ang kanyang trabaho at pag-aaral.
- D. Namnamin ang buhay kabataan sa paglilibang at paggala sa tuwing may bakanteng oras.
Hindi gaanong nagkaroon ng mga kaibigan si Kiko sapagkat madali itong mapikon at mainitin ang ulo. Paano maiiwasan ni Kiko ang ganitong emosyon sa pakikitungo sa kanyang kapuwa?
- A. sumama sa mga basagulero
- B. sumama sa mga nakatatanda
- C. maging mahinahon at kalmado
- D. huwag na lang makipagkaibigan
Alin sa mga sumusunod na sitwasyon ang maaaring magtulak sa mag-aaral na panghinaan ng loob?
- A. Malakas ang loob ni Jessa na matuto sa paraan ng pag-aaral sa new normal.
- B. Puno ng pagmamahal at suporta si Jessa mula sa kanyang pamilya sa pagkamit ng kanyang pangarap.
- C. Mataas ang paghahangad ni Jessa na magtagumpay sa hinaharap kaya nagpursige siya sa kanyang pag-aaral.
- D. Nalulong sa iba’t ibang bisyo ang ama ni Jessa kaya nawalan na siya ng gana na pagbutihin ang kanyang pag-aaral.
Ano ang mabuting maidudulot ng wastong pamamahala sa ating pangunahing emosyon?
- A. makahanap ng kaaway
- B. maging angkop ang ikikilos
- C. masuring mabuti ang sarili
- D. makasakit ng damdamin ng iba
Hindi maiiwasan sa pamilya na magkaroon ng alitan. Ginagawa ni Niko ang kanyang makakaya para sa ikabubuti ng lahat. Ngunit sadyang sinusubok sila ng tadhana. Madalas mainggit ang nakatatandang kapatid nitong si Rico tuwing may nakakamit siyang karangalan sa paaralan na humantong na sa hindi nila pagkikibuan. Kung ikaw si Niko, paano mo pakikitunguhan ang iyong kapatid na si Rico para maiwasan ang gulo?
- A. Hahayaan nalang ang kapatid sa hindi nito pagkibo.
- B. Huwag papatulan ang kapatid para maiwasan ang gulo.
- C. Kakausapin ang kapatid ng masinsinan at magkapatawaran.
- D. Isusumbong sa mga magulang ang ginawa ng kapatid para mapagalitan.
Kinausap mo ang iyong kapatid dahil sa hindi mo nagustuhan ang panghihiyang ginawa niya sa’yo sa harap ng iyong mga kaibigan. Ano ang magiging mabuting epekto nito sa iyong pagkilos?
- A. makikipag-away ka
- B. makikipagsuntukan ka
- C. magsisihan kayo sa mga pangyayari
- D. magkakaayos at magkakaunawaan kayo
Ano ang pangunahing emosyon na tinutukoy kapag ang isang tao ay madaling maapektuhan ang kanyang emosyon na maaaring magbunga sa hindi niya pagganap nang maayos sa kanyang mga takdang gawain?
- A. galak
- B. lungkot
- C. pagkakasakit
- D. saya
Isang basketbolista si Jeff at siya ang tinuturing na superstar ng kanilang team ngunit nawawalan siya ng gana kapag hindi nasusunod ang gusto niyang mangyari sa loob ng court. Ano ang pangunahing emosyon ang ipinapakita ni Jeff?
- A. dismayado
- B. galak
- C. lungkot
- D. saya
Isang magaling na manlalaro ng Taekwondo si Roy. Ngunit nawala ang kaniyang kauna-unahang pagkakataon na makasali sa National Tournament dahil sa injury na natamo mula sa pag-eensayo. Patuloy na nagpapagaling si Roy at hindi na nag-aksaya na magsanay para sa susunod na palaro. Malakas ang paniniwala niya na makababalik sa susunod na taon. Anong emosyon bilang tugon sa karanasan ang ipinapakita ni Roy?
- A. galak
- B. galit
- C. paghahangad
- D. sipag
Nakaiimpluwensya ito sa pagkilos at pagpapakita ng nararamdaman ng tao.
- A. aksyon
- B. emosyon
- C. pagpapasiya
- D. pagtugon
Alin sa mga sumusunod na emosyon ang mahalagang mapamahalaan nang mabuti?
- A. dismayado
- B. galit
- C. pananabik
- D. saya
Si Rica ay may katangi-tanging ganda at talino ngunit hindi niya magawang sumali sa beauty contest dahil sa kanyang pagkamahiyain. Siya ang napili na maging kalahok sa baitang 8 para sa darating na Intramural’s Day. Paano niya malabanan ang takot at tuluyang makasali sa naturang patimpalak?
- A. Subukan niyang mag-ensayo kasama ang kanyang mga pinsan.
- B. Ipagpaliban muna at tiyakin na makakasali na sa susunod na taon.
- C. Tanggihan ang alok dahil nakakaabala lamang ito sa kanyang pag-aaral.
- D. Linangin ang tiwala sa sarili at mag-ensayo ng husto para sa darating na beauty contest.
Nagliliyab sa galit na sinumbatan ka ng iyong kaibigan sapagkat hindi ka sumipot sa inyong usapan. Mula noon, hindi mo na siya kinibo dahil nabigla ka sa kanyang binitawang mga salita. Anong emosyon ang iyong pinakita?
- A. pagkabigla
- B. pagkalungkot
- C. pagkamasaya
- D. pagkatakot
Kapag nag-iisa, napapangiti na lamang si Tin sa pag-alala sa mga pinagdaanang hirap upang makamit ang kanyang tagumpay sa buhay. Ngayon, isa na siyang ganap na doktor sa kanilang pamayanan. Anong emosyon ang ipinakita ni Tin?
- A. pagkamasaya
- B. pagkamuhi
- C. pagkatakot
- D. pagsuko
Paano natin maiiwasan ang pagkamuhi sa isang tao?
- A. magkimkim ng galit sa lahat ng mga nagawang mali ng kapuwa sa iyo
- B. magbilang ng mga pagkakamaling nagawa ng kapuwa para maghiganti
- C. maging mapagpatawad sa iyong kapuwa sa kabila ng pagkakamaling nagawa
- D. magkunwaring masaya kapag kaharap ngunit sa kaloob-looban ay nagngingitngit sa galit
Karagdagang Gawain
Gawain 8: Kuwento Mo! I-Share Mo!
Panuto: Sumulat ng isang kuwento na maaaring narinig, nasaksihan, naranasan o naobserbahan na magpapatunay na ang wastong pamamahala ng emosyon ay nakatutulong sa pagpapaunlad ng pakikitungo sa kapuwa tao. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Rubrik sa Pagsulat ng Kuwento
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (8 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) |
|---|---|---|---|
| Pagkakabuo | Tumpak at wasto ang mga salitang ginamit sa pagbuo. | May iilang salitang ginamit na hindi tumpak at wasto ang pagkabuo. | Walang kaugnayan at hindi wasto ang mga salitang ginamit sa pagkabuo. |
| Nilalaman/ Pagkamalikhain | Mabisang naipapahayag ang mensahe at pagkamalikhain ng kuwento. | Hindi gaanong naipahayag nang mabisa ang mensahe at pagkamalikhain ng kuwento. | Hindi naipahayag nang mabisa ang mensahe at pagkamalikhain ng kuwento. |
| Kabuoang Puntos |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: this page is printed rotated 180 degrees; the answer key is transcribed below in its logical order, with the section headings as printed]
Subukin
- B
- D
- B
- A
- C
- B
- B
- A
- C
- B
- D
- C
- C
- D
- C
Pagyamanin
Gawain 3
Ang mga magiging mabuting dulot ng wastong pamamahala ng emosyon ng tao ay ang sumusunod:
- maayos ang maging pakikitungo sa kapuwa
- maging tama ang gagawing pagpapasya at kilos
- maging matagumpay sa buhay
- maiwasan ang pagkakaroon ng alitan sa kapuwa
Nalagpasan ni Gab ang hamon ng buhay estudyante sa pamamagitan ng ginawang paghahanda, pagiging determinado at pagsusumikap sa pag-aaral kaya naipasa ang pasulit at naging iskolar sa isang unibersidad sa kolehiyo.
Gawain 4
- G
- L
- S
- D
- T
Isaisip
Gawain 6
- mapamahalaan
- maayos
- emosyon
- sarili
- kapuwa
Isagawa
Gawain 7
- Galit
- Dismayado
- Saya
- Lungkot
- Takot
Tayahin
- C
- C
- D
- B
- C
- D
- B
- A
- C
- B
- B
- D
- B
- A
- C
Sanggunian
Aklat
Bognot, Regina et.Al. 2014. Edukasyon sa Pagpapakatao Modyul para sa mag-aaral. 5th Floor Mabini Building. Meralco Avenue, Pasig City.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply