This is the Filipino 7 self-learning module for Quarter 2, Module 8, titled “Pagsulat ng Tekstong Naglalahad: Epiko ng Kabisayaan” (writing an expository text: an epic from the Visayas). It is for Grade 7 learners studying at home, and for the parents and teachers who guide them. Using the Visayan epic Hinilawod, learners study the hero Labaw Donggon, review linking words used in explaining and narrating, and then write their own expository paragraph about how Visayans value their culture.
The module was prepared by DepEd Region XII under the Alternative Delivery Mode (First Edition, 2020). It was written by Marietta P. Delima.
On this page 8 sections
What learners will learn
The module’s main competency is:
- Naisusulat ang isang tekstong naglalahad tungkol sa pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinagisnang kultura (writes an expository text about how the people of the Visayas value the culture they grew up in). F7PU-11g-h-10
The lesson also lists this most essential learning competency:
- Natutukoy ang mahahalagang detalye sa napakinggang teksto tungkol sa Kabisayaan (identifies important details in a text heard about the Visayas).
By the end, learners are expected to:
- List the events that show how Visayans value the culture they grew up in.
- Analyze the traditional culture of the people of the Visayas.
Lesson in this module
The module has one lesson, Aralin 1: “Epiko ng Hinilawod: Ang Pakikipagsapalaran ni Labaw Donggon” (the epic Hinilawod: the adventures of Labaw Donggon). It has two parts:
- Panitikan (literature): the epic Hinilawod.
- Wika at Gramatika (language and grammar): Mga Pang-ugnay sa Paglalahad (linking words used in expository writing).
The module opens with a short introduction to the Visayas, one of the three main island groups of the Philippines together with Luzon and Mindanao, and lists its ethnic groups, among them the Cebuano, Hiligaynon, Waray, Aklanon, Capiznon, Boholano, Masbateño, and Ati.
The story: Hinilawod
The epic is told in two parts in the module.
Ang Pag-iibigan nina Diwatang Alunsina at Datu Paubari (the love of the goddess Alunsina and Datu Paubari). Kaptan, king of the gods, orders the goddess Alunsina to marry. She rejects her divine suitors and marries a mortal, Datu Paubari, ruler of Halawod. The angry suitors plan to destroy Halawod with a great flood, but Alunsina’s sister Suklang Malayon warns the couple, and they escape to high ground. They later have three sons: Labaw Donggon, Humadapnon, and Dumalapdap. The respected priest Bungot-Banwa performs a ritual for the babies’ good health, and they suddenly become strong young men.
Ang Pakikipagsapalaran ng Panganay na si Labaw Donggon (the adventures of the eldest, Labaw Donggon).
- Labaw Donggon wins his first wife, Angoy Ginbitinan, by killing the monster Manalintad.
- He leaves her with his mother to court a second woman, Abyang Durunuun.
- He then wants Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata, who is already the wife of Saragnayan, god of darkness. Saragnayan defeats him after years of fighting and imprisons him.
- His sons, Asu Mangga and Baranugon, set out to find him. Their grandmother Alunsina tells them Saragnayan’s life is hidden in a wild boar. They kill the boar, and Baranugon then kills Saragnayan with an arrow.
- With help from their uncles, they find Labaw Donggon trapped in a net. He has lost his strength, which returns after his two wives pray for him.
The guide questions ask learners to describe Labaw Donggon, name his weakness and how it affected his family, and explain how Visayan culture shaped the epic, including traditions such as the healing ritual for newborns.
Key ideas to review
Epiko (epic): a long narrative poem in an old style of speech. Its theme is usually patriotic or historical, about an event or a great person. The word comes from the Greek “epos,” meaning song, word, or story. Today it refers to a story of heroism.
Kultura (culture): the whole of a group’s or community’s traditions passed down from generation to generation. In the Philippines, it is a blend of the traditions, beliefs, and ways of life of indigenous Filipinos and the influence of foreign colonizers. Songs, arts, sayings, tools, and celebrations are all part of culture.
Paglalahad (exposition): the way people explain, describe, and give information about their experiences, ideas, or views on a topic. The module explains that signal words (pananda) in exposition have three functions:
- Showing the order of events: tulad ng, pagkatapos, saka, samantala, sumunod na araw.
- Showing how the discussion is built:
- sequence: una, sunod, bilang pagtatapos
- restating: sa ibang salita, sa madaling sabi
- specifying: katulad, tulad ng sumusunod
- giving examples: bilang halimbawa
- concluding: bilang paglalahat, kaya, dahil doon, bunga nito, samakatuwid
- focusing: bigyang pansin ang, tungkol sa
- confirming: sa katunayan
- adding: bukod doon
- comparing: sa kabilang dako, sa kabilang banda
- Showing the author’s viewpoint: sa aking palagay, kung ako ang tatanungin, subalit, kung, bagama’t.
Activities and scoring
| Part | What learners do |
|---|---|
| Subukin (pretest) | 10 multiple-choice questions |
| Pagpapalawak ng Talasalitaan | Choose synonyms of 5 words from the story |
| Suriin | Answer 5 questions about the epic |
| Pagyamanin | Write how Visayans value their parents, rituals, and lasting traditions |
| Isaisip | Word web on “kultura,” fill in the definition of epic, unscramble the meaning of culture |
| Isagawa | Write a paragraph on how Visayans value their culture, based on the epic |
| Tayahin (“Sagutan mo”) | 10-item final test |
| Karagdagang Gawain | Research a similar epic and compare it with Hinilawod in a Venn diagram |
The writing tasks are scored out of 30 points: organization of the exposition (10), showing how Visayans value their culture (10), writing mechanics such as punctuation, capitalization, and spelling (5), and neatness (5).
How to use this module
The module gives learners these steps:
- Take care of the module. Do not write on it; use separate answer sheets (intermediate or yellow paper).
- Answer Subukin first. Your teacher will check it, and a low score is fine.
- Read the texts in Tuklasin, then do Suriin and Pagyamanin. Sum up what you learned in Isaisip and apply it in Isagawa.
- Take Tayahin and do the Karagdagang Gawain.
For learners: Use the answer key at the end honestly, only after answering. Contact your teacher right away if a part is hard to understand.
For parents: Help your child follow the order of the parts and keep the module clean so other learners can use it.
For teachers: Check the answer key before using it. Several items in the printed key do not seem to match the questions; for example, the second pretest item asks for the definition of an epic, but the key gives D (maikling kwento) instead of C (epiko).
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 7 Filipino, Quarter 2. The cover labels it Module 8, prepared by DepEd Region XII.
What story does the module use?
It uses Hinilawod, an epic of the Visayas, focusing on the adventures of Labaw Donggon, son of the goddess Alunsina and Datu Paubari.
What is the competency code of this module?
The printed code is F7PU-11g-h-10, for writing an expository text about how Visayans value the culture they grew up in.
Does the module have an answer key?
Yes, the Susi sa Pagwawasto at the end has answers for the pretest, vocabulary, Isaisip, and final test. Some answers do not appear to match the questions, so check them against the lesson.
What does tekstong naglalahad mean?
It means an expository text: writing that explains, describes, or gives information about experiences, ideas, or views on a topic, using signal words like pagkatapos, samantala, and sa katunayan.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Ikalawang Markahan – Modyul 8 Pagsulat ng Tekstong Naglalahad: Epiko ng Kabisayaan
7
[illustration: students reading and writing outdoors and indoors, a child writing by lamplight, and a globe showing Asia]
CO_Q2_ Filipino 7_ Module 8
Filipino – Ikapitong Taon Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 8: Pagsulat ng Tekstong Naglalahad: Epiko ng Kabisayaan Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng _____
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: MARIETTA P. DELIMA Editor: LELITA A. LAGUDA Tagasuri: MA. NILA FUENTEBLLA/ VIRGILINA CABAYLO Tagaguhit: LHRYN T. JARANILLA Tagalapat: GUINEVIER T. ALLOSO Tagapamahala: ALLAN G. FARNAZO, GILBERT B. BARRERA, ARTURO D. TINGSON, JR., PETER VAN C. ANG-UG, JULIET F. LASTIMOSA, SALLY A. PALOMO, GREGORIO O. RUALES
Department of Education – Region XII Office Address: Department of Education – Region XII Office Address: Regional Center, Brgy. Carpenter Hill, City of Koronadal Telefax: (083) 2288825/ (083) 2281893 Email Address: depedroxii.org Email: region12@deped.gov.ph
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan
Alamin
Ano ang nakapaloob sa Modyul na ito?
Ito ang ikalawang modyul sa Filipino sa Ikapitong baitang. Sisimulan mo ang modyul na ito sa pagsuri sa sariling pananaw at kaalaman tungkol sa gitnang bahagi ng Pilipinas, ang Visayas.
Naisusulat ang isang tekstong naglalahad tungkol sa pagpahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinagisnang kultura. (F7PU-11g-h-10)
Pagkatapos ng mga Gawain ay inaasahang makamit mo ang mga sumusunod na layunin.
- Naitatala ang mga pangyayaring naglalahad sa pagpapahalaga ng mga taga-Bisaya sa kinagisnang kultura.
- Nasusuri ang mga kinagisnang kultura ng mga taga-Bisayas.
Ang Visayas o Kabisayaan (sa Bisaya: Kabisay-an), tinagurian ding Gitnang Pilipinas, ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas kabilang ang Luzon at Mindanao. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa Dagat Kabisayaan, bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng Dagat Sulu. Ang Visayas ay matatagpuan sa Timog Silangang Asya. Ang mga pangunahing pulo ng Visayas ay Bohol, Cavite, Masbate, Negros, Panay, Samar, Pulo ng Camotes at Pulo ng Mactan. Lawak ng lupain ng Visayas 61,077km. Ang kabiserang lungsod nito ay Lungsod ng Cebu. Ang mga pangkat etniko sa Visayas ay ang mga Bisaya, Aklanon, Boholano/ Bolanon, Caluyanon, Capiznon, Cebuano, Eskaya, Hiligaynon, karay-a, Masbateno, Rombomanon, Waray, Ati.
Sa Modyul 2, mababasa ang ilang akdang pampanitikan ng Visayas tulad ng kuwentong bayan, pabula, epiko, maikling kuwento at dula. Ang ating bibigyan ng tuon ay ang akdang pampanitikan na Epiko.
Sa araw na ito ay tatalakayin natin ang isang akdang pampanitikan, ang epiko na Hinilawod. Hihimayin ito upang makilala ang pangunahing tauhan sa epiko. Huhubugin din ang iyong kasanayan sa paggamit ng pang-ugnay sa paglalahad o pagsasalaysay sa epikong nasaliksik.
Halina’t tuklasin natin ang dapat nating matutuhan sa modyul na ito.
PAKSA: Pagsulat ng Tekstong Naglalahad
Lunsaran: Epiko ng Kabisayaan (Hinilawod: Ang Pakikipagsapalaran ni Labaw Donggon)
Magandang araw muli. Kumusta ka na?
Subukin
Bago ka magpatuloy, sagutin mo muna ang mga sumusunod na katanungan. Tatayahin ang iyong kaalaman sa paksang tatalakayin. Isulat sa iyong sagutang papel ang titik o wastong sagot sa bawat bilang.
Ang epiko na Hinilawod ay nagmula sa _____.
- A. ilog ng Halawod
- B. kapatagan ng Halawod
- C. kagubatan ng Halawod
- D. karagatan ng Halawod
Ito ay isang mahabang tula mula sa makalumang paraan ng pananalita. Karaniwan na ang tema nito ay makabayan o sa kasaysayan, maaaring kaganapan o isang dakilang tao na nabuhay.
- A. tula
- B. kwentong Bayan
- C. epiko
- D. maikling Kwento
Ito ay kabuuan ng mga tradisyon ng isang grupo ng tao o komunidad na nagpasalin-salin.
- A. alamat
- B. kultura
- C. panitikan
- D. maikling kwento
Nagalit ang ibang manliligaw ni Alunsina sa naging desisyon nitong pagpapakasal kay Datu Paubari kaya’t ginantihan nila ang mag-asawa sa pamamagitan ng _____________.
- A. sunog
- B. lindol
- C. pagguho ng lupa
- D. baha
Paano pinahahalagahan ng mga taga-Bisayas ang kanilang mga magulang?
- A. sa pamamagitan ng paggalang at pag-alaga sa kanila pagdating ng katandaan.
- B. sa pamamagitan ng pagbigay ng lahat ng gusto nila.
- C. sa pamamagitan ng pagbibigay ng pera.
- D. sa pamamagitan ng pagdala sa kanila sa mga lugar na gusto nilang pupuntahan.
Isa sa mga tradisyong inilahad sa akda ay ang pagbebendisyon ng isang iginagalang na pari sa mga bagong silang na sanggol. Ano raw ang maidudulot ng ritwal na iyon sa sanggol?
- A. malaking kayamanan
- B. mabuting kalusugan
- C. matipuno at makisig na anyo
- D. magara at malaking pal
Madaling mahumaling si Labaw Donggon sa magagandang mga babae. Nagkaroon na siya ng dalawang asawa ngunit nabalitaan niya ang gandang taglay ni Nagmalitong Yawa Sinagmalang Diwata. Sa ikatlong pagkakataon, ninais muli ni Labaw Donggon na mapangasawa ang nasabing diwata subalit hindi siya nagtagumpay. Ano ang dahilan?
- A. ayaw sa kanya ng babae
- B. may asawa na ang babae
- C. pinigilan sila ng magulang ng babae
- D. tutol ang kaniyang pamilya sa babae
Alin ang sitwasyong nagpapakita ng mensahe ng epikong tinalakay?
- A. Iniwan niya ang kanyang mag-ina dahil sa ibang babae. Pagkatapos ng ilang taon, nagbalik siya sa kanyang pamilya at humingi ng tawad. Muling siyang tinanggap ng kanyang asawa at anak.
- B. Si Leslie ay mabuting kaibigan ngunit walang respeto sa kanyang mga magulang.
- C. Mas minabuti nina Grace na dalhin sa Home for the Aged ang inang matanda na sapagkat abala sila sa trabaho.
- D. Nagtatrabaho sa ibang bansa ang mga magulang ni Ria upang ibigay ang kanyang mga pangangailangan. Lingid sa kaalaman ng mga magulang, winawaldas lamang niya ang perang ipinadadala sa kanyang mga luho.
Saan galing ang salitang Hinilawod ayon sa epiko?
- A. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang ugat na hinila.
- B. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang Halawod dahil ang tagpuan ng epiko ay sa ilog ng Halawod.
- C. May gitlaping –in ang salita.
- D. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang Griyego na halawos.
Pinili ni diwatang Alunsina na mapangasawa si Datu Paubari na isang_____.
- A. mortal
- B. diyos
- C. siyokoy
- D. engkanto
Aralin 1: Epiko ng Hinilawod: Ang Pakikipagsapalaran ni Labaw Donggon
A. PANITIKAN: Hinilawod Ang Pakikipagsapalaran ni Labaw Donggon
B. WIKA AT GRAMATIKA: Mga Pang-ugnay sa Paglalahad
Pinakamahalagang Kasanayan sa Pampagkatuto:
Natutukoy ang mahahalagang detalye sa napakinggang tektso tungkol sa kabisayaan.
F7PU-11g-h-10
Naisusulat ang isang tekstong naglalahad tungkol sa pagpahalaga ng mga taga-Bisayas sa kinagisnang kultura.
Balikan
Anong natutuhan mo?
Naging madali, o mahirap ba sa’yo ang bahaging SUBUKIN? Huwag mag-alala, paunang pagsubok lamang iyan. Higit mong matututuhan aang aralin sa iyong pagpapatuloy.
Mga Tala para sa Guro
- Una sa lahat, ingatan mo ang modyul na ito. Iwasang madumihan at mapunit. Gumamit ng sagutang papel. (Intermediate paper/ yellow paper)
- Sagutan mo ang bahaging SUBUKIN. Ito ang unang hakbang upang masukat at matiyak ang dati mo nang kaalaman sa paksang natalakay na sa ibang baitang. Iwawasto ito ng guro. Huwag mag-alala kung mababa ang iyong makuha.
- Basahin at unawaing mabuti ang mga teksto sa TUKLASIN at sagutan ang mga gawain sa SURIIN at PAGYAMANIN. Buuin ang natutuhan sa ISAISIP at bumuo ng sariling kaalaman sa ISAGAWA.
- Sagutin muli ang TAYAHIN at isagawa ang KARAGDAGANG GAWAIN.
Tuklasin
May alam ka bang kuwento na may kinalaman sa iyong bayan? Kung mayroon man, mas mabuti, pero kung wala naman ayos lang. Para sa iyo ang araling ito.
Basahin ang akda sa ibaba at unawaing mabuti ang mga pangyayari. Bago mo basahin ay sagutin mo muna ang mga tanong sa bahaging/gawaing ito.
Kaibigan, mayroon akong iilang larawan ng mga bayani o Superheroes mula sa ating bansa. Pagmasdan ang larawan. Sagutin ang mga tanong sa ibaba.
[illustration: three black-and-white cartoon superheroes standing before a city skyline at night; the figure at left has “CB” printed on his chest]
Mga Gabay na Tanong:
a. Pamilyar ba sa inyo ang mga ipinakitang Superheroes? Ano-ano ang kanilang mga katangian? Magbigay ng ilang mga detalye tungkol sa kanila.
b. Paano ba nasasabi na ang isang tauhan ay isang superhero o bayani sa pelikula man o sa mga akdang pampanitikan?
Tunay na ikaw ay mahusay, Kaibigan! Mahusay mong nasagutan ang mga gabay na tanong na may kaugnayan sa ating tatalakayin ngayong araw!
Halina’t dumako naman tayo sa susunod na gawain!
CO_Q2_ Filipino 7_ Module 8
[transcriber’s note: no cover title appears on these pages, so the module code printed on every page is used as the title. The content begins at “A. Pagpapalawak ng Talasalitaan,” so these pages may not match PDF pages 9–16 as stated.]
A. Pagpapalawak ng Talasalitaan
Panuto: Tukuyin ang kasingkahulugan ng mga salitang nakadiin ayon sa pagkakagamit nito sa pangungusap. Isulat ang tamang sagot sa sagutang papel.
Bumalik si Labaw Donggon sa kanilang tahanan.
- A. umuwi
- B. umalis
- C. uminom
- D. tumakas
Bumalik ang mga residente sa kanilang lugar nang napawi na ang baha.
- A. humupa
- B. huminto
- C. nawala
- D. itinulak
Si Mayette ay may taglay na kabaitan sa kaniyang kapwa.
- A. angkin
- B. tanyag
- C. bansag
- D. lihis
Pinalayas ni Annie ang kaniyang kasambahay sapagkat ito ay nangungupit.
- A. pinalaya
- B. pinalakad
- C. ipinagtabuyan
- D. isiniwalat
Nagkaroon ng mababait at masasayahing anak ang magkabiyak na si Marietta at Efren.
- A. mag-asawa
- B. magkaibigan
- C. magkatropa
- D. mag-ina
Handa ka na ba sa susunod na gawain? Halina at iyong basahin ang Epiko ng Kabisayaan ang Hinilawod: Ang Pakikipagsapalaran ni Labaw Donggon
Bago mo basahin ang teksto may tanong na dapat mong pagnilayan.
Paano ipinakita ng mga taga-Bisayas ang pagpapahalaga sa kanilang kinagisnang kultura? Sa paanong paraan nilusong ni Labaw Donggon ang lahat ng hamon ng buhay sa kaniyang pakikipagsapalaran? Paano niya ipinakita sa teksto ang pagmamahal sa kaniyang pamilya?
HINILAWOD: ANG PAKIKIPAGSAPALARAN NI LABAW DONGGON
(Epiko ng mga Bisaya)
Ang Pag-iibigan nina Diwatang Alunsina at Datu Paubari
[illustration: three armored warriors with shields and spears]
Ipinag-utos ni Kaptan, ang hari ng mga diyos at diyosa na ang magandang diwatang si Alunsina ay ikasal pagsapit niya sa edad ng pagdadalaga. Maraming makikisig na diyosa sa iba’t ibang bahagi ng daigdig ang naghangad sa
kanyang kamay subalit silang lahat ay nabigo dahil si Alunsina ay umibig at nagpakasal sa isang mortal na si Datu Paubari, ang pinuno ng Halawod.
Dahil dito’y nagalit ang mga manliligaw ni Alunsina at nagkaisa silang gantihan ang bagong kasal. Binalak nilang sirain ang Halawod sa pamamagitan ng isang malaking baha. Mabuti na lamang at nalaman ni Suklang Malayon, kapatid ni Alunsina ang maitim na balak ng mga nabigong manliligaw kaya’t ang magkabiyak ay nakatakas patungo sa isang mataas na lugar kaya’t sila’y nakaligtas sa baha. Bumalik lang sila nang napawi na ang baha. Tahimik silang nanirahan sa bukana ng Ilog Halawod.
Pagkalipas ng ilang buwan ay nagsilang ng tatlong malulusog na sanggol na lalaki si Alunsina. Labis-labis ang kaligayahan ng mag-asawa sa pagdating ng kanilang mumunting biyaya. Pinangalanan nilang Labaw Donggon, Humadapnon, at Dumalapdap ang tatlong sanggol. Ipinatawag nila agad si Bungot-Banwa, ang iginagalang na pari ng kanilang lahi upang isagawa ang ritwal na magdudulot ng mabuting kalusugan sa tatlo. Nagsunog si Bungot-Banwa ng talbos ng halamang alanghiran na sinamahan niya ng kamangyan at saka inialay sa isang altar. Pagkatapos ay binuksan niya ang bintana at sa pagpasok ng malamig na hangin mula sa hilaga, ang tatlong sanggol ay biglang naging malalakas at makikisig na Sa tatlong magkakapatid, si Labaw Donggon ang nagpakita ng interes sa magandang babae. Nang marinig niyang may isang magandang babaeng nagngangalang Angoy Ginbitinan mula sa bayan ng Handug ay nagpaalam agad siya sa ina upang hanapin ang dalaga. Pagkalipas ng ilang araw na paglalakbay sa mga kapatagan, kabundukan, at mga lambak ay narating din niya ang Handug. Kinausap niya ang ama ng dalaga upang hingin ang kamay ng anak. Sinabi ng ama na papayag lamang siyang makasal ang anak na si Angoy Ginbitinan kay Labaw Donggon kung mapapatay niya ang halimaw na si Manalintad. Agad pinuntahan ni Labaw Donggon ang halimaw at nakipaglaban siya rito. Napatay niya ang halimaw at ibinigay ang pinutol na buntot nito sa ama ni Angoy Ginbitinan bilang patunay ng kanyang tagumpay. Ikinatuwa ito ng ama kaya’t pumayag siyang ipakasal ang anak kay Labaw Donggon. Pagkatapos ng kasal ay naglakbay ang dalawa pabalik sa tahanan nina Labaw Donggon.
Ang Pakikipagsapalaran ng Panganay na si Labaw Donggon
Sa kanilang paglalakbay ay may nakasalubong silang mga binata na naguusap-usap tungkol sa isang napakagandang dalagang nagngangalang Abyang Durunuun na nakatira sa Tarambang Burok. Narinig niya mula sa usapan ng mga binata na sila’y papunta sa tirahan ng dalaga upang manligaw sa kanya. Naging interesado sa narinig si Labaw Donggon kaya naman pagkalipas lang ng ilang linggong pagsasama ay inihabilin niya ang bagong asawa sa inang si Alunsina at siya’y naglakbay na patungo sa Tarambang Burok upang suyuin si Abyang Durunuun.
Subalit hindi pa roon nagtapos ang kanyang paghahanap ng mapapangasawa sapagkat pagkalipas ng ilang panahon nabalitaan na naman niyang may isa pang napakagandang babae, si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata na asawa ni Burong Saragnayan, ang diyos ng kadiliman. Nais din niyang mapangasawa ito. Sinabi ni Donggon ang kanyang balak sa dalawang asawa. Ayaw man nila ay wala silang nagawa. Sumakay si Labaw Donggon sa isang inagta o itim na bangka at naglayag sa malalawak na karagatan patungong Gadlum. Naglakbay rin siya sa
malalayong kalupaan at sa mga batuhan hanggang sa marating niya ang Tulogmatian, ang tahanan ni Buyong Saragnayan. Agad siyang hinarap ni Saragnayan at tinanong kung ano ang kaniyang kailangan. Sinabi niyang gusto niyang mapangasawa si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. Pinagtawanan ng Diyos ng kadiliman si Labaw Donggon at sinabing imposible ang hinahangad nito dahil asawa na niya ang diwata.
Subalit hindi basta sumuko si Labaw Donggon. Hinamon niya sa isang labanan si Saragnayan at sila’y naglaban sa loob ng maraming taon. Inilubog ni Labaw Donggon ang ulo ni Saragnayan sa tubig sa loob nitong taon subalit hindi pa rin niya napatay ang Diyos ng Kadiliman. Binayo niya ng binayo subalit hindi rin niya ito nagapi. Sa pamamagitan ng pamlang o anting-anting ni Saragnayan ay natalo niya ang noo’y nanghihina at pagod na pagod nang si Labaw Donggon. Ibinilanggo niya si Labaw Donggon sa isang kulungan sa ilalim ng kanyang tahanan. Samantala, kapwa nanganak ang dalawang asawa ni Labaw Donggon. Parehong lalaki ang naging anak nila. Ang anak ni Angoy Ginbitinan ay tinawag niyang Asu Mangga samantalang ang anak ni Abyang Durunuun ay pinangalanang Abyang Banugon. Nakapagsalita at nakatindig agad ang mga bata. Hinanap nila kapwa ang kanilang ama.
Sa kanilang paghahanap ay nagkasalubong ang magkapatid sa karagatan. Naglalakad sa ibabaw ng tubig si Baranugon at lulan naman ng bangka si Asu Mangga. Napag-alaman nilang kapwa nila hinahanap ang amang mahilig sa magagandang babae. Naglakbay sila patungong Tulogmatian kung saan nila nalaman ang ginawa ni Saragnayan sa kanilang ama. Sinabihan nila itong pakawalan ang kanilang ama. Pinagtawanan lamang ni Saragnayan ang sinabi ng mga anak ni Labaw Donggon kaya’t hinamon siya ng mga ito sa isang labanan. Buong tapang na nakipaglaban ang magkapatid kay Saragnayan.
Ngunit napakahusay ni Saragnayan kaya’t hindi nila ito matalo-talo. Bumalik si Baraugon sa kanilang lolang si Abyang Alunsina upang sumangguni. Dito niya nalamang ang kapangyarihan pala ni Saragnayan ay nakatago sa isang baboyramo. Mapapatay lamang daw si Saragnayan kapag napatay ang baboy-ramong kinatatagguan ng kanyang hininga. Sa tulong ng taglay nilang anting-anting ay natagpuan at napatay ng magkapatid ang baboy-ramo. Sa pagkamatay ng baboy-ramo ay nanghina si Saragnayan kaya’t madali na siyang napatay ng palaso ni Baranugon. Gayunma’y hindi rin nila nakita ang ama sa bilangguan nito. Maging ang mga tiyo nilang sina Humadapnon at Dumalapdap ay tumulong na paghahanap, natagpuan din nila ang ama sa loob ng isang lambat na nasa may pampang malapit sa bahay ng asawa ni Saragnayan.
Subalit wala na ang kakisigan at kagitingan ni Labaw Donggon. Nawala ito dahil sa matagal na pagkakakulong nang labis na paghahangad sa magaganda, kahit na may asawa nang babae. Naibalik ng magkapatid sa kanilang tahanan si Donggon subalit hindi pa rin nawala ang pagnanais nitong makahanap pang muli ng magandang mapapangasawa. Ikinagalit ito ng kanyang dalawang asawa subalit ipinaliwanag niyang pantay-pantay ang gagawin niyang pagmamahal sa kanyang mga asawa. Ipinagdasal ng dalawang babaeng nagmamahal sa kanya na muling lumakas si Donggon. Hindi nga nagtagal ay muling nagbalik ang kakisigan at lakas ni Labaw Donggon.
Suriin
Handa ka na bang sagutin ang mga tanong matapos basahin ang kuwento? Tara na, sagutin mo na!
- Ano-ano ang katangian ng pangunahing tauhan sa binasa? Paano mo ilalarawan ang pangunahing tauhan sa binasa.
- Ano ang naging kahinaan ni Labaw Donggon? Paano iyon nakaapekto sa kaniyang pamilya?
- Kung ikaw ang isa sa mga asawa ni Labaw Donggon, ano ang gagawin mo sa pagiging mahilig ng iyong asawa sa magagandang babae?
- Paano nakaimpluwensiya ang kultura sa Kabisayaan sa kanilang mga akdang pampanitikan tulad ng epikong binasa?
- Naipakita ni Baranugon at Asu Mangga ang pagdadamayan at pagmamahalan. Sa inyong pamilya, paano naipakikita ang mga pagpapahalagang nabanggit?
Balikan ang Pagnilayan:
Paano ipinakita ng mga taga-Bisayas ang pagpapahalaga sa kanilang kinagisnang kultura? Sa paanong paraan nilusong ni Labaw Donggon ang lahat ng hamon ng buhay sa kaniyang pakikipagsapalaran? Paano niya ipinakita sa teksto ang pagmamahal sa kaniyang pamilya?
Ang galing! Nasagot mo ang ilang katanungan mula sa akdang iyong nabasa. Tunay na naunawaan mo nga ang iyong binasa.
Alamin:
Sa iyong pagbasa ng Epiko ng Kabisayaan, sa mga pangyayari, sitwasyong binaggit, ikaw ay naatasang ilarawan at ibigay ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari gamit ang mga pang-ugnay sa paglalahad. Gusto mong malaman kung ano ang ibig sabihin ng epiko at pang-ugnay? Tara!
Epiko-isang mahabang tulang pasalaysay mula sa makalumang paraan ng pananalita. Karaniwan na ang tema ng Epiko ay makabayan o sa kasaysayan, maaaring pangyayari o isang dakilang tao na nabuhay. Ang salitang Epiko ay nagmula sa salitang Griyego na “epos” na nangangahulugang awit, salita o istorya. Sa ngayon, ito’y tumutukoy sa pagsalaysay na kabayanihan.
Kultura– Ito ay kabuuan ng mga tradisyon ng isang grupo ng tao o komunidad na nagpasalin-salin. Sa karanasan ng Pilipinas, ito ay pinaghalong mga tradisyon, paniniwala, at pamumuhay ng mga katutubong Pilipino at impluwensya ng mga dayuhang sumakop sa bansa.
Ang mga awit, sining, kasabihan, kagamitan, at mga selebrasyon ay ilan rin sa mga bagay-bagay na bahagi ng tinatawag natin na “kultura“. Ang lahat ng lugar sa mundo ay may kani-kanilang kultura. Ito ang nag sisilbing pagkakakilanlan ng isang lugar.
Pagyamanin
Karagdagang Kaalaman:
Ang Paglalahad ay karaniwang paraang ginagawa ng tao para maipaliwanag, mailarawan at makapagbigay impormasyon tungkol sa kaniyang mga karanasan, ideya o paninindigan ukol sa isang paksa. Ang mga salitang hudyat sa paglalahad ay nagbibigay linaw sa mga salitang mahihirap na bahagi ng teksto at naghuhudyat ng pagkasunod-sunod na pangyayari. May tatlong uri ng tungkulin ang mga pananda.
Una ay naghuhudyat ng pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari at ito’y ginagamitan ng mga salitang; tulad ng, pagkatapos, saka, samantala at sumunod na araw.
Ikalawa ay naghuhudyat ng paraan ng pagkakabuo ng diskurso. Halimbawa:
- a. Sunod sunod na pangyayari: una, sunod, bilang pagtatapos
- b. Pagbabagong lahad: sa ibang salita, sa madaling sabi, kung iisipin
- c. Pagtitiyak: katulad, tulad ng sumusunod
- d. Paghahalimbawa: mailalarawan sa pammagitan ng kuwit, bilang halimbawa
- e. Paglalahat/konlusyon: bilang paglalahat, bilang pagtatapos, kaya, dahil doon, bunga nito, samakatuwid
- f. Pagbibigay pokus: bigyang pansin ang, nagsimula, tungkol sa, magsisimula ako sa
- g. Pagpapatotoo: Sa katunayan
- h. Pagdaragdag: Bukod doon
- i. Paghahambing: Sa kabilang dako, Sa kabilang banda
Ikatlo ay ang paghuhudyat ng paraaan ng may akda Halimbawa: Sa aking palagay, kung ako ang tatanungnin, subalit, kung, bagama’t
[illustration: three letter blocks labeled A, B, and C]
A. Pagsasanay
Panuto: Isulat ang pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinasgisnang kultura at tradisyon batay sa kanilang mga kaugalian. Gamitin ang pamatayan sa pagmamarka sa ibaba.
Kilala ang mga Pilipino sa tradisyong pagmamano at pagmamahal sa magulang. Marunong ding lumingon sa pinanggalingan ang mga Pilipino kung ano o sino ang kanilang pinagmulan.
- Paano pinahahalagahan ng mga taga-Bisayas ang kanilang mga magulang?
Sa tradisyon ng Kabisayaan, sila ay may kaniya-kaniyang ritwal na isinasagawa upang makamit ang inaasam.
Ano-anong ritwal o paniniwala mayroon ang kanilang kultura na masasalamin sa epikong binasa?
Ang kultura nating mga Pilipino lalong-lalo na ng mga taga-Bisayas ay nananatili dahil naipapasa ito sa mga henerasyon sa paraang pasalindila, pasulat at paglimbag ng mga akda.
Ano-anong bahagi ng kanilang kultura ang nananatili at isinasagawa pa rin hanggang ngayon?
Pamantayan
Paraan at kaayusan ng paglalahad—————————-10 Naipakita ang pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinagisnang kultura————–10 Mekaniks sa pagsulat (tamang bantas, gamit ng maliit/malaking titik, baybay at iba pa)——————–5 Kalinisan ng gawa————————————————–5 30
Isaisip
A. Panuto: Isulat sa loob ng kahon ang mga salitang may kaugnayan sa salitang kultura.
[chart: concept web; centered box labeled “Kultura” with three arrows pointing downward to empty boxes; no other labels printed]
B. Panuto: Punan ng tamang sagot/salita ang bawat patlang para mabuo ang talata. Piliin sa loob ng kahon ang tamang sagot.
[transcriber’s note: the word box printed beside the instruction reads: epos, pasalaysay, dakilang tao, Epiko, makabayan]
Ang _____________ ay isang mahabang tulang pasalaysay mula sa makalumang paraan ng pananalita. Karaniwan na ang tema ng Epiko ay _____________ o sa kasaysayan, maaaring kaganapan o isang _____________ na nabuhay. Ang salitang Epiko ay nagmula sa salitang Griyego na _____________ na nangangahulugang awit, salita o estorya. Sa ngayon, ito’y tumutukoy sa _____________ na kabayanihan.
C. Panuto: Ayusin ang mga ginulong salita upang mabuo ang pangkalahatang konsepto ng aralin. (Kultura)
Ito ay ang tradisyon ng isang grupo ng mga ng tao o komyunidad pagsalin-salin
Sagot:
Isagawa
Panuto: Sumulat ng talata na naglalahad sa pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kultura batay sa tekstong binasa. Isulat ang inyong sagot sa loob ng kahon.
[transcriber’s note: the answer box in the original has about twenty blank ruled lines; only the first lines are shown]
Pamantayan
Paraan at kaayusan ng paglalahad—————————-10 Naipakita ang pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinagisnang kultura————–10 Mekaniks sa pagsulat (tamang bantas, gamit ng maliit/malaking titik, baybay at iba pa)——————–5 Kalinisan ng gawa————————————————–5 30
Hayan at natapos mo na ang mga gawain upang mahasa ang iyong kakayahan sa paggamit ng mga pang-ugnay sa paglalahad ng mga pangyayari o sitwasyon.
Sige, hinga muna nang malalim. Tiyak na handa ka na para sa Pangwakas na Pagtataya.
Sagutan mo…
Panuto: Tayahin ang iyong kaalaman sa paksang tinalakay. Isulat sa iyong sagutang papel ang titik o wastong sagot sa bawat bilang.
Ang epiko na Hinilawod ay nagmula sa _____________.
A. ilog ng Halawod
B. kapatagan ng Halawod
C. kagubatan ng Halawod
D. karagatan ng HalawodSaan galing ang salitang Hinilawod ayon sa epiko?
A. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang ugat na hinila.
B. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang Halawod dahil ang tagpuan ng epiko ay sa ilog ng Halawod.
C. May gitlaping –in ang salita.
D. Ang salitang Hinilawod ay mula sa salitang Griyego na halawos.Isa sa mga tradisyong inilahad sa akda ay ang pagbebendisyon ng isang iginagalang na pari sa mga bagong silang na sanggol. Ano raw ang maidudulot ng ritwal na iyon sa sanggol?
A. malaking kayamanan
B. mabuting kalusugan
C. matipuno at makisig na anyo
D. magara at malaking palasyoMadaling mahumaling si Labaw Donggon sa magagandang mga babae. Nagkaroon na siya ng dalawang asawa ngunit nabalitaan niya ang gandang taglay ni Nagmalitong Yawa Sinagmalang Diwata. Sa ikatlong pagkakataon, ninais muli ni Labaw Donggon na mapangasawa ang nasabing diwata subalit hindi siya nagtagumpay. Ano ang dahilan?
A. ayaw sa kanya ng babae
B. may asawa na ang babae
C. pinigilan sila ng magulang ng babae
D. tutol ang kaniyang pamilya sa babaeAlin ang sitwasyong nagpapakita ng mensahe ng epikong tinalakay?
A. Iniwan niya ang kanyang mag-ina dahil sa iba. Pagkatapos ng ilang taon, nagbalik siya sa kanyang pamilya at humingi ng tawad. Muling siyang tinanggap ng kanyang asawa at anak.
B. Si Leslie ay mabuting kaibigan ngunit walang respeto sa kanyang mga magulang.
C. Mas minabuti nina Grace na dalhin sa Home for the Aged ang inang matanda na sapagkat abala sila sa trabaho.
D. Nagtatrabaho sa ibang bansa ang mga magulang ni Ria upang ibigay ang kanyang mga pangangailangan. Lingid sa kaalaman ng mga magulang, winawaldas lamang niya ang perang ipinadadala sa kanyang mga luho.Nagalit ang ibang manliligaw ni Alunsina sa naging desisyon nitong pagpapakasal kay Datu Paubari kaya’t ginantihan nila ang mag-asawa sa pamamagitan ng ______________.
A. sunog
B. lindol
C. pagguho ng lupa
D. bahaIto ay isang mahabang tula mula sa makalumang paraan ng pananalita. Karaniwang ang tema nito ay makabayan o kasaysayan, maaaring kaganapan sa isang dakilang tao na nabuhay.
A. Tula
B. Kwentong Bayan
C. Epiko
D. Maikling KwentoIto ay kabuuan ng mga tradisyon ng isang grupo ng tao o komunidad na nagpasalin-salin.
A. alamat
B. kultura
C. panitikan
D. maikling kwentoPinili ni diwatang Alunsina na mapangasawa si Datu Paubari na isang…..
A. mortal
B. diyos
C. siyokoy
D. engkantoPaano pinahahalagahan ng mga taga-bisayas ang kanilang mga magulang?
A. sa pamamagitan ng paggalang at pag-alaga sa kanila pagdating ng katandaan.
B. sa pamamagitan ng pagbigay ng lahat ng gusto nila.
C. sa pamamagitan ng pagbibigay ng pera.
D. sa pamamagitan ng pagdala sa kanila sa mga lugar na gusto nilang pupuntahan.
Binabati Kita! Natapos mo na ang unang aralin.
Karagdagang Gawain
[illustration: hand with gears icon beside the activity title]
Magsaliksik ng isang epiko na magkahawig sa epikong ating tinalakay. Itala ang pagkakatulad at pagkakaiba gamit ang Venn Diagram.
[chart: Venn diagram; Karagdagang Gawain (no number printed)] Labels printed on the chart: “Epikong tinalakay” (left circle), “Epikong sinaliksik” (right circle). The overlapping middle area is shaded red. No values are printed.
Pamantayan
Paraan at kaayusan ng paglalahad—————————-10 Naipakita ang pagpapahalaga ng mga taga-Bisayas sa kanilang kinagisnang kultura————–10 Mekaniks sa pagsulat (tamang bantas, gamit ng maliit/malaking titik, baybay at iba pa)——————–5 Kalinisan ng gawa————————————————–5 30
[transcriber’s note: the labels “Epikong tinalakay” and “Epikong sinaliksik” appear in the source printed over the rubric area beside the Venn diagram, between the mechanics and cleanliness lines; they are the chart labels shown above.]
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: this answer key page is printed rotated upside down; the text below is read from the rotated image.]
[illustration: keys icon beside the title]
Subukin
- B
- D
- B
- D
- A
- B
- B
- A
- B
- A
Pagpapalawak ng Talasalitaan
- A
- A
- A
- C
- A
Isaisip
B.
- Epiko
- makabayan
- dakilang tao
- epos
- pasalaysay
C. Ito ay ang pagsalin-salin ng mga tradisyon ng isang grupo ng tao o komyunidad.
Tayahin
- B
- B
- B
- B
- A
- D
- C
- B
- A
- A
Sanggunian
Kagawaran ng Edukasyon. Filipino I. Talasalitaan. Pahina 48-49
Kagawaran ng Edukasyon. Filipino I. Pinagyamang Pluma: 211-228
Kagawaran ng Edukasyon. Pinagyamang Pluma 7 ni Elma M Dayag et. Al
Labaw Donggon [retrieved online] https://www.youtube.com/watch?v=_JLpsBh6DBQ
Visayan Culture [retrieved online] o
Kagawaran ng Edukasyon. Pinagyamang Pluma 7 ni Elma M Dayag et. Al
Asignatura na Filipino(2017). Hinilawod: Epiko ng mga Bisaya [retrieved online http://filipinoforfilipinos.blogspot.com/2017/11/hinilawod-epiko-ng-mga-bisaya.html
Ortizz, A. (2017). Ang Pagkatuklas ng Epiko ng Hinilawod [retrieved online ] https://allanalmosaortiz.wixsite.com/myportfolio/blog/author/Allan-a.-Ortiz-(http%3A%2F%2Fallanalmosaortiz.blogspot.com%2F2016%2F11%2Fhinilawodisang-pagbabalik-tuklas-sa.html)
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply