This is the Araling Panlipunan 8 self-learning module for Quarter 4, Module 5: “Epekto ng Ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo sa Iba’t ibang Bahagi ng Daigdig” (the effects of ideologies, the Cold War, and neocolonialism in different parts of the world). It is written in Filipino for Grade 8 learners studying at home under the Alternative Delivery Mode. After working through it, learners should be able to assess how these three forces shaped economies, governments, and societies around the world.
The module is the first edition (2020), prepared by DepEd Caraga Region through the Schools Division Office of Surigao City. Its writers are Geoffrey A. Retita and Emily B. Pactorayan.
On this page 8 sections
What learners will learn
The module is built around one Most Essential Learning Competency (MELC 5, Quarter 4, Week 7):
- Natataya ang epekto ng mga ideolohiya, ng Cold War at ng Neokolonyalismo sa iba’t ibang bahagi ng daigdig (assesses the effects of ideologies, the Cold War, and neocolonialism in different parts of the world). Code: AP8AKD-IVi-10
By the end of the module, learners are expected to:
- write the different effects of ideologies on the economy, government, and society
- list the good and bad effects of the Cold War and of neocolonialism
- form a meaningful generalization about ideology, the Cold War, and neocolonialism
- give their own inference about the cultural influence of neocolonialism
- suggest ways for countries to break free from the neocolonial system of powerful nations
- draw a poster that shows their understanding of neocolonialism
Topics in this module
- Paksa 1 – Iba’t Ibang Ideolohiya (different ideologies): capitalism, socialism, democracy, totalitarianism, and authoritarianism, and how each affects people.
- Paksa 2 – Ang Cold War: the rivalry between the United States and the USSR after World War II, including the arms race and the space race.
- Paksa 3 – Ang Neokolonyalismo (neocolonialism): how powerful countries kept control over former colonies without using force.
Key ideas: ideologies
The module explains that ideology covers economic, political, and social matters, and that its effects depend on the kind of government a country adopts.
| Ideology | What the module says |
|---|---|
| Kapitalismo (capitalism) | Private businesses decide what and how much to produce. Competition grows and consumers get more choices, but they can be exploited, and the gap between rich and poor widens. |
| Sosyalismo (socialism) | Production is owned and managed by a group, and key industries by the government. It aims for fair distribution of production, but people have fewer product choices. |
| Demokrasya (democracy) | People have broad human rights and choose their leaders, but economic inequality remains, and abuses such as monopolies can happen. A power-hungry leader can turn into a dictator. |
| Totalitaryanismo (totalitarianism) | A dictator or group controls the government, economy, mass media, religion, and even people’s thinking. Freedoms of movement, speech, and dissent are limited, and the government owns all land and factories. |
| Awtoritaryanismo (authoritarianism) | As the module defines it, the leader holds full power and is also the head of the state religion. |
Key ideas: the Cold War
The Cold War was a conflict between two superpowers that began after World War II and ended in 1991. It pitted the socialism and communism promoted by the USSR against the capitalism and democracy promoted by the United States. The module’s main points:
- Space race: The USSR launched Sputnik I and Vostok I, which carried Yuri Gagarin, the first cosmonaut. The US launched Friendship 7, the Telstar communications satellite, and Apollo 11, which landed people on the Moon.
- Nuclear research advanced technology in warfare, medicine, energy, and communication.
- Economic effects: US economic sanctions caused a recession in the USSR, which hurt businesses and lowered workers’ morale.
- Military alliances: NATO, the Warsaw Pact, and the non-aligned movement raised the risk of war.
- Global finance: The International Monetary Fund (IMF) was set up to organize free trade and the world financial system, and the World Bank’s role in rehabilitation and reconstruction grew.
- Easing tensions: Nikita Khrushchev called for Peaceful Co-existence, and Mikhail Gorbachev promoted perestroika (economic reform) and glasnost (openness). When the US and USSR agreed to end the arms race, more money went to the economy and people’s welfare.
Key ideas: neocolonialism
“Neo” means new, and “kolonyalismo” means colonization. Neocolonialism is a way of controlling poorer countries without force, and it emerged after World War II. Its effects, using the module’s own terms, are:
- Continued enslavement: Aid is given, but the real aim is to tie the receiving country to the helper’s policies.
- Debt trap: Loans, including those from the IMF and World Bank, come with conditions that keep poor countries from recovering.
- Over dependence: Former colonies come to rely heavily on developed countries.
- Loss of pride: People start to see foreign products and culture as better than their own, from clothing and customs to food such as hotdogs, hamburgers, and apples, and the use of English in teaching and daily talk slows the growth of their own language.
- Harm to local business: Foreign businesses dominate, so local businesses weaken or fail.
How to use this module
The module follows the usual SLM parts. Answer everything on a separate sheet of paper, and do not write on the module so others can use it.
- Subukin – a 15-item multiple-choice pretest.
- Balikan – Gawain 1, a K-W-L chart on social, political, and economic ideologies.
- Tuklasin – Gawain 2, sorting terms such as Sputnik I, Debt Trap, and Loss of Pride into a Cold War or neocolonialism basket.
- Suriin – the reading on the three topics, each followed by processing questions.
- Pagyamanin – Gawain 3 (effects of each ideology on society, economy, and government) and Gawain 4 (good and bad effects of the Cold War and neocolonialism).
- Isaisip – Gawain 5, completing a paragraph that sums up the lesson.
- Isagawa – Gawain 6 (cultural influences on food, clothing, language, and customs) and Gawain 7 (three ways to break free from neocolonialism).
- Tayahin – a 15-item multiple-choice post-test.
- Karagdagang Gawain – Gawain 8, a poster scored with a rubric on relevance, creativity, and neatness.
For learners: take the pretest first to see what you already know, then read Suriin carefully before the activities. Contact your teacher right away if a lesson is hard to understand.
For parents: the module has an answer key (Susi ng Pagwawasto) for every test and activity. Use it to check work after your child answers, and encourage honest use.
For teachers: the answer key includes sample answers for the open-ended activities and possible poster ideas, which can guide feedback and grading.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this Araling Panlipunan module for?
It is for Grade 8 Araling Panlipunan, Quarter 4, Module 5. It covers MELC 5 for Week 7, code AP8AKD-IVi-10.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi ng Pagwawasto gives answers for the pretest, the post-test, and all activities, including sample answers for the open-ended tasks and poster ideas.
What is neocolonialism according to the module?
It is a new form of control that emerged after World War II. Powerful countries influence and control poorer countries, especially former colonies, without force, mainly through loans with conditions, economic dominance, and cultural influence.
Which ideologies does the module discuss?
It discusses capitalism, socialism, democracy, totalitarianism, and authoritarianism, and their effects on society, the economy, and government.
What are the effects of neocolonialism named in the module?
The module names continued enslavement, debt trap, over dependence, and loss of pride. It also describes how local businesses weaken when foreign businesses dominate.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan
Ikaapat na Markahan – Modyul 5
Epekto ng Ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo sa Iba’t ibang Bahagi ng Daigdig
8
[illustration: students studying under a tree, a teacher helping students at a table, a student with a lantern, and students with a globe]
CO_Q4_AP8_Module 5
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q4_AP8_Module5
Araling Panlipunan – Ikawalong Baitang Alternative Delivery Mode Ikaapat na Markahan – Modyul 5: Epekto ng Ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo sa Iba’t ibang Bahagi ng Daigdig Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Geoffrey A. Retita, Emily B. Pactorayan Editor: Filipina F. Meehlieb Reviewers: Josephine Chonie M. Obseñares, Marino L. Pamogas, Lilifreda P. Almazan, Leowenmar A. Corvera, Alyn M. Tolero Jr., Faith Notarte, Edwin C. Salazar, Joel Plaza, Junel Lapinid Illustrator: Layout Artist: Aldrin V. Ubas, Florendo S. Galang Mga Nangasiwa: Francis Cesar B. Bringas, Isidro M. Biol, Jr., Maripaz F. Magno, Karen E. Galanida, Florence E. Almaden, Carlo P. Tantoy, Noemi D. Lim, Sammy D. Altres
Inilimbag sa Pilipinas ng ____________________
Kagawaran ng Edukasyon – Rehiyon ng Caraga
Office Address: Schools Division Office of Surigao City M. Ortiz Street, Barangay Washington, Surigao City, Surigao del Norte Telefax: (086) 826-3075; (086) 826-1268 E-mail Address: surigao.city@deped.gov.ph
8
Araling Panlipunan Ikaapat na Markahan – Modyul 5 Epekto ng Ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo sa Iba’t ibang Bahagi ng Daigdig
CO_Q4_AP8_Module5
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
CO_Q4_AP8_Module5
Pamantayang Pangnilalaman:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unawa sa kahalagahan ng pakikipag-ugnayan at sama-samang pagkilos sa kontemporaryong daigdig tungo sa pandaigdigang kapayapaan, pagkakaisa, pagtutulungan, at kaunlaran.
Pamantayang Pagganap:
Ang mga mag-aaral ay aktibong nakikilahok sa mga gawain, programa, proyekto sa antas ng komunidad at bansa na nagsusulong ng rehiyonal at pandaigdigang kapayapaan, pagkakaisa, pagtutulungan, at kaunlaran.
Alamin
[illustration: hand pressing a button, in a circle]
Sa modyul na ito inaasahan na iyong matututunan ang bunga ng mga Ideolohiya, Cold War at ng Neokolonyalismo sa iba’t ibang bahagi ng daigdig.
Ang mga paksa na nakapaloob sa modyul na ito ay sistematikong inayos upang mas madaling maunawaan ang daloy ng iyong pag-aaral.
May mga angkop na gawaing inihanda para sa iyo upang maging makabuluhan ang iyong pag-aaral. Kailangan mong gawin o sagutan ang lahat ng mga gawain sa modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot.
Ang modyul na ito ay nakapokus sa pagtalakay tungkol sa Epekto ng Ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo sa Iba’t ibang Bahagi ng Daigdig na nahahati sa sumusunod na paksa:
- Paksa 1 – Iba’t Ibang Ideolohiya
- Paksa 2 – Ang Cold War
- Paksa 3 – Ang Neokolonyalismo
Pinakamahalagang Kasanayang Pampagkatuto:
- Natataya ang epekto ng mga ideolohiya, ng Cold War at ng Neokolonyalismo sa iba’t ibang bahagi ng daigdig. (MELC 5 AP8 Q4 Week 7 / AP8AKD-IVi-10)
CO_Q4_AP8_Module5
Pagkatapos mong mapag-aralan ang modyul, inaasahang iyong:
- naisusulat ang ibat-ibang epekto ng mga ideolohiya sa aspeto ng ekonomiya, pamahalaan, at lipunan;
- naitatala ang mabuti at di-mabuting epekto ng cold war at ng neokolonyalismo;
- nabubuo ang isang makabuluhang paglalahat sa mga konsepto na may kinalaman sa paksang ideolohiya, cold war, at neokolonyalismo;
- naibibigay ang sariling hinuha tungkol sa epekto ng impluwensiyang kultural ng neokolonyalismo;
- nailalahad ang sariling mungkahi tungkol sa paraan ng pagputol ng mga bansa sa pagkakatali mula sa sistemang neokolonyalismo ng mga makapangyarihang bansa;
- naiguguhit ang isang poster batay sa sariling pag-unawa na naglalarawan sa sistema ng neokolonyalismo.
Subukin
[illustration: hand holding a pencil, in a circle]
Panuto: Basahin at piliin ang letra ng tamang sagot. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Ano ang tawag sa sistemang pang-ekonomiya na nakatuon sa malayang paggalaw ng mga produkto at serbisyo sa pamilihan?
- A. Kapitalismo
- B. Komunismo
- C. Sosyalismo
- D. Totalitaryanismo
Paano mailalarawan ang demokrasya bilang uri ng pamahalaan?
- A. Malayang pumili ang tao ng kanyang iboboto.
- B. Limitado ang karapatan ng mga mamamayan.
- C. Iisang relihiyon lamang ang susundin ng lipunan.
- D. Pantay ang kalagayan ng tao sa lipunan, walang mahirap, walang mayaman.
Ano ang tawag sa uri ng pamahalaan na ang namumuno ay siya ring puno ng relihiyon ng estado?
- A. Awtoritaryanismo
- B. Kapitalismo
- C. Sosyalismo
- D. Totalitaryanismo
Paano pinapanatili ng isang lider ang kanyang kapangyarihan sa ilalim ng sistema ng totalitaryanismo?
- A. Katigan ang mga kahilingan ng mga negosyante.
- B. Ginawang insitibo ang pagbibigay ng mga lupain.
- C. Kontrolin ang pamahalaan, ekonomiya, at mass media.
- D. Bibigyan ng malawak na karapatan ang mga mamamayan.
- Paano makakamit ng sosyalismo ang perpektong lipunan?
- A. Pantay na katayuan ng mga tao sa lipunan
- B. Palayasin sa bansa ang mga taong nanggugulo sa gobyerno.
- C. Ikukulong ang mga kumakalaban o tumutuligsa sa pamahalaan.
- D. Maghikayat ng mga mamumuhunan upang palakasin ang ekonomiya.
- Ano ang pangunahing tungkulin sa pagkatatag ng International Monetary Fund sa panahon ng Cold War?
- A. Maibigay ang hinihinging benepisyo ng mga sundalo
- B. Maisasaayos ang pandaigdigang sistema sa pananalapi
- C. Maisulong ang gawaing rekonstruksyon at rehabilitasyon
- D. Tulungan ang mga sugatan sa digmaan at mga maysakit
- Alin sa sumusunod ang hindi epekto ng Cold War sa mga manggagawa ng Soviet Union?
- A. Bumaba ang moral ng mga manggawa.
- B. Naging mahusay sila sa kanilang trabaho.
- C. Kawalan ng trabaho para sa manggagawa.
- D. Nakapanglulumong kalagayan ng mga pagawaan.
- Anong mahalagang kaganapan ang nakatulong sa United States upang manguna sa paggalugad sa kalawakan sa panahon ng Cold War?
- A. paglunsad ng Apollo 11 sa kalawakan
- B. paglunsad ng Apollo 12 sa kalawakan
- C. paglunsad ng Sputnik I sa kalawakan
- D. paglunsad ng Sputnik II sa kalawakan
- Ano ang mahalagang epekto ng kasunduan na tapusin ang Arms Race noong Cold War?
- A. Lumaki ang alokasyon sa programang pabahay at patubig.
- B. Napaglaanan ng malaking pondo ang gawaing pang-ekonomiya.
- C. Nakapaglaan ng pera para sa benipisyong matatanggap ng mga sundalo.
- D. Mailigtas ang mundo mula sa panganib na maaaring idulot ng digmaang nuclear at biochemical.
- Saan nakatuon ang mga polisiya ni Nikita Krushchev ng USSR?
- A. pagpahalaga sa kalikasan
- B. pagpigil sa pagdami ng mga armas
- C. pagtaguyod ng mapayapang pamumuhay
- D. pagbabahagi ng libreng gamot sa mga mamamayan
- Ano ang tawag sa panibagong pamamaraan ng pananakop pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig?
- A. Imperyalismo C. Merkantilismo
- B. Kolonyalismo D. Neokolonyalismo
- Bakit sinabing pakunwaring tulong lamang ang nakapaloob sa neokolonyalismo?
- A. Itinali ang bansang tinulungan sa patakaran at motibo ng bansang tumulong.
- B. Mas pinapaboran ang kapakanan ng mga mahihirap kaysa mga mayayaman.
- C. Ang bansang tumulong ang mas nangangailangan ng ayuda kaysa bansang tinutulungan.
- D. Hangarin ng bansang tumulong na direktang sakupin at angkinin ang lupain ng bansang sinaklolohan.
- Alin sa sumusunod ang hindi epekto ng neokolonyalismo?
- A. Continued enslavement
- B. Lose of Pride
- C. Over dependence
- D. Peaceful Co-existence
- Paano naapektuhan sa pagpasok ng neokolonyalismo ang mga lokal na negosyante?
- A. Humina o bumagsak ang kanilang mga ipinatayong negosyo.
- B. Lumaki ang kanilang kita kung ikumpara sa kita ng mga banyaga.
- C. Lalong lumakas ang kanilang produkto dahil mas pinili ito ng karamihan.
- D. Pinagbantaan silang guguluhin kung hindi ipapasara ang kanilang mga negosyo.
- Ano ang tawag sa epekto ng neokolonyalismo na ang mga kanluraning produkto ay mas mabuti at magaling kaysa sa sariling gawa?
- A. Continued enslavement C. Over dependence
- B. Loss of Pride D. Peaceful Co-existence
Balikan
Gawain 1: K – W – L
Panuto: Punan ang talahanayan sa ibaba ng hinihinging detalye. Gawin ito sa hiwalay na papel.
| Paksa | K (Know) (What I know?) | W (Want to know) (What I want to know) | L (Learned) (What I learned) |
|---|---|---|---|
| Ideolohiyang Panlipunan | |||
| Ideolohiyang Pampulitika | |||
| Ideolohiyang Ekonomiya |
Tuklasin
Gawain 2: Sisidlan ng Epekto
Panuto: Basahin ang mga salita sa bawat bunga. Ilagay ito sa loob ng basket kung ito ba ay dulot ng Cold War o ng Neokolonyalismo. Gawin ito sa hiwalay na papel.
[chart: diagram; Gawain 2: Sisidlan ng Epekto] Fruit labels: Space Age; Over Dependence; Foreign Debt; Apollo 11; Satellite; Loss of Pride; Moon Landing; Debt Trap; Sputnik I Basket labels: Cold War; Neokolonyalismo
Suriin
Hinahangad sa bahaging ito na mauunawaan mo ang epekto ng ideolohiya, Cold War at Neokolonyalismo upang lubos mong maintindihan ang mga kasalukuyang kaganapan sa mundo. Basahin mo ang sumusunod na paksa at maging handa sa mga pamprosesong tanong at mga kasanayan kaugnay sa mga paksa na ito.
Iba’t Ibang Ideolohiya
Saklaw ng ideolohiya ang mga usaping pangkabuhayan, pampulitika, at panlipunan. Mararamdaman ang magkaibang epekto batay sa uri ng pamahalaan na niyakap ng mga bansa. Malaki ang impluwensiya ng sistema o kalipunan ng mga ideyang ito sa paraan ng pag-iisip, pagkilos, at maging sa pagtingin ng mga tao sa lipunan.
Sa sitwasyon ng kapitalismo, binigyan ang mga pribadong negosyante ng kalayaang makapagdesisyon sa dami ng ipapagawa o ipapalabas na produkto sa pamilihan. Naging susi o insintibo ito para maging mayaman, kaya laganap ang kompetisyon. Dumami ang pagpipiliang produkto o bilihin ng mga konsumer ngunit sa kabila nito sila ay napagsamantalahan ng mga kapitalista. Nagdulot din ito ng hindi pantay na distribusyon ng produksyon ng bansa at malaking puwang sa pagitan ng mayaman at mahirap. Sa kalaunan, kontrolado na ng mga negosyante ang sistemang pangkabuhayan at nasapawan na ang pamamalakad ng gobyerno.
Sa kabilang banda, kaiba naman ang kalagayan sa sosyalismo. Ang lahat ng mekanismo sa produksiyon ay pag-aari at pinangasiwaan ng isang pangkat ng tao, samantalang ang mahahalagang industriya ay pagmamayari ng pamahalaan. Naputol ang mga kalabisan at pagsasamantala ng sistemang kapitalismo. Ninais ang patas na pamamahagi ng produksyon sa mamamayan kung saan pinapangasiwaan ng pamahalaan ang pagsasaayos ng kita ng mga mangangalakal. Nakapaloob sa sistemang ito na walang mapagpipiliang mga produkto ang mga tao. Ang bawat mamamayan ay may pantay na katayuan sa pagpapahusay ng kondisyong panlipunan dahil lahat ay sama-sama sa pagtataguyod nito.
Ang mga bansa na nasa ilalim ng demokrasya naman ay nagkaroon ng malawak na karapatang pantao subalit makikita pa rin ang hindi pagkapantay-pantay sa ekonomiya at lipunan. Dahil sa prinsipyong kapitalismo, kung saan hindi maaaring pakialaman ng pamahalaan ang pamilihan maaaring abusuhin ng mga negosyante ang kanilang karapatan na nagreresulta sa mga gawain tulad ng monopolyo, kung saan kinokontrol ng iilan lamang ang pamamahagi ng produksiyon na nakaapekto sa pagtaas ng presyo ng mga bilihin. Dahil dito ang iilan na may hawak ng mga negosyo ay lalong yayaman samantala, ang karamihan ay makakaranas ng paghihirap.
Kahit na ang mamamayan ay may kapangyarihan sa pagpili ng magiging lider, hindi pa rin masisiguro ang kaayusan at kaunlaran sapagkat may mga nailuklok sa puwesto na nagmalabis sa tungkulin at ipinagwalang-
bahala ang kapakanan ng mga mamamayan. Maaaring magmalabis ang lider na sakim sa kapangyarihan na mauuwi sa isang diktadurya kung saan isinasalin niya ang lahat ng kapangyarihan ng estado sa kanyang sarili na maaaring humantong sa pang-aabuso sa karapatang pantao at kaguluhan.
Salungat naman ang totalitaryanismo. Takot at disiplinado ang mga tao. Namayani ang kapangyarihan ng isang pangkat o diktador sa pagkontrol sa pamahalaan, ekonomiya, mass media o mga uri ng pamamahayag, relihiyon, kaisipan at galaw ng lipunan dahil nilimitahan ang mga natatanging karapatan tulad ng malayang pagkilos, pagsasalita, pagpapahayag ng paniniwala, at pagsalungat sa gobyerno. Inaasa na lamang ng mga tao ang pagpapasya sa usaping pangangasiwa at ang pamamalakad sa pamahalaan. Walang nahahawakang propyedad ang mga mamamayan dahil lahat ng mga lupain, kayamanan ng bansa, at mga pagawaan ay pagmamay-ari ng gobyerno. Samantalang sa awtoritaryanismo, ang namumuno ng pamahalaan ay may lubos na kapangyarihan at pinuno ng relihiyon ng estado.
Pamprosesong mga Tanong
Panuto: Sagutan ang mga sumusunod na katanungan. Gawin mo ito sa hiwalay na papel.
- Ilarawan ang mga katangian ng sumusunod na ideolohiya:
- a. Kapitalismo
- b. Demokrasya
- c. Totalitaryanismo
- d. Awtoritaryanismo
- e. Sosyalismo
- Sa iyong palagay, paano nakaapekto ang ideolohiya at pagpili ng uri ng pamahalaan sa pag-unlad ng isang bansa?
Ang Cold War
Ang Cold War ay isang hidwaan ng dalawang makapangyarihang bansa o superpower countries. Naganap ito matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at nagtapos noong 1991. Ito ay digmaan ng dalawang ideolohiya sa pagitan ng sosyalismo at komunismo na isinusulong ng USSR at modelong kapitalismo at demokrasya na isinusulong ng Amerika. Ang pagkakaiba sa ideolohiya at paniniwala ng dalawang bansa ang dahilan ng tunggalian at hindi pagkakaunawaan na nauwi sa arms race, space race, at iba pang aspetong pulitikal at ekonomikal na nagpasidhi ng kanilang hidwaan.
Naglipana ang mga imbensiyon ng magkabilang panig. Itinuon ang atensyon sa pagpaligsahan sa kalawakan o space race. Ipinalipad ng USSR ang Sputnik I at Volstok I kung saan sakay nito ang pinakaunang cosmonaut na si Yuri Gagarin na nagawang malibot ang himpapawid ng daigdig. Sa kabilang banda, iwinagayway ng US ang kanilang bandila sa pamamagitan ng pagpapalipad ng Friendship 7, spaceflight mission ng Apollo 11, at Telstar na isang satellite na ginamit sa komunikasyon. Ang spaceflight mission ng Apollo 11 ay tinaguriang isa sa matagumpay na misyon kung saan nagawang marating at maapakan ng tao ang buwan. Pinag-ibayo din ang pag-aaral sa puwersang nukleyar na may malaking kahalagahan sa pagsulong at pagunlad ng teknolohiya sa pakikidigma, medisina, enerhiya, at komunikasyon.
Tumindi ang hindi pagkakaunawaang pampolitika, pangmilitar, at kalakalan ng mga bansa. Ang pagpapatupad ng economic sanctions ng Amerika ay nagdulot ng paghina at pagbagal ng daloy ng ekonomiya (economic recession) sa USSR kung saan naapektuhan ang mga negosyo at mahalagang kabuhayan ng mga tao. Dahil dito, bumaba ang moral ng mga trabahador at naapektuhan ang kalagayang pang-ekonomiya sa USSR. Hindi naman matiyak ang totoong pagkakaisa sanhi ng malubhang hidwaan sa pagpapatupad ng magkaibang pamamaraan ng dalawang bansa. Bukod dito, naging mapanganib ang pagbuo ng mga organisasyong pansandatahan kagaya ng North Atlantic Treaty Organization o NATO, WARSAW Treaty Organization o WARSAW Pact, at kilusang non-aligned na maging dahilan ng digmaan.
Napahusay ng United States hindi lamang ang kasanayan sa sandatahang-lakas, pati na rin ang pandaigdigang galaw ng sistemang kapitalismo. Upang maisaayos ang takbo ng malayang kalakalan sa buong daigdig at ang pandaigdigang sistema ng pananalapi, itinatag ang International Monetary Fund (IMF). Dagdag rin ang pagpapabuti ng papel na ginampanan ng World Bank (WB) para sumaklolo sa rehabilitasyon at rekonstruksyon.
Noong namayapa na si Joseph Stalin ng USSR, nakiusap si Nikita Krushschev na iwasan na ang pakikipagdigma at ipairal ang Peaceful Co-existence o Mapayapang Pakikipamuhay. Ang pagbabago ng pamamalakad sa ekonomiya o perestroika at palaging bukas ng namumuno sa lipunan o glasnost ay itinaguyod ni Mikhail Gorbachev. Bumuhos ang paglalaan ng alokasyon para sa ekonomiya at pondo para sa ikabubuti ng mga mamamayan nang magkasundo ang United States at Soviet Union na itigil na ang Arms Race.
Pamprosesong mga Tanong
Panuto: Sagutan ang mga sumusunod na katanungan sa sagutang papel.
- Ano ang Cold War?
- Paano nakaapekto ang Cold War sa usaping pangkapayapaan, panlipunan, at pang-ekonomiya sa buong mundo?
- Sa iyong palagay, paano nakatutulong ang kasunduan na itigil ang arms race sa pagitan ng US at USSR sa pagpapanatili ng kapayapaan sa mundo?
Ang Neokolonyalismo
Ang Neokolonyalismo ay hango sa salitang “neo” na ibig sabihin ay bago at kolonyalismo naman na nangangahulugang pananakop. Ipinapahiwatig ng neokolonyalismo ang paraan ng pananakop kung saan hindi gumagamit ng puwersa o dahas upang kontrolin ang mga mahihirap na bansa. Ginagawang kasangkapan ang pagpapautang sa mga mahihirap na bansa katumbas ng pagsunod nito sa mga utos at naisin ng mga makapangyarihang bansa.
Sumibol ito bilang isang panibagong pamamaraan ng pananakop pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Kahit na walang direktang presensya ng militar o pangangasiwa sa pamahalaan ay walang tigil ang impluwensiya ng mga mananakop sa mga bansang dati nilang kolonya.
Saklaw nito ang lahat ng antas na may kaugnayan sa lipunan. Hawak at pinalawak ang kapangyarihan sa ekonomiya, politika, militar, at ideolohikal. Kinasangkapan ang modernong sistema sa pamumuhunang industriyal at pinansyal, hanggang sa nangingibabaw ang mga negosyo sa bansang sakop at lumaki ang tubo sa kalakalan dahilan ng pagbagsak o hindi pag-unlad ng mga lokal na negosyante.
Samantala, ang pagtamo ng tunay na kalayaan ng mga mamamayan at maging ng bansa ay hinahadlangan. Patuloy pa rin ang pang-aalipin o continued enslavement. Tumulong ang mga kolonyalista sa pagpapalago ng pangkabuhayan ng bansang sakop subalit ang tunay na hangarin ay igapos ang bansang inalalayan sa sariling patakaran at layunin ng bansang sumaklolo. Gayundin naman ang ginawa ng International Monetary Fund at World Bank na nagpapautang pero may kaakibat na kondisyon na kapag hindi susundin ay hindi pauutangin. Tinawag itong debt trap na nagpalubog sa mga mahihirap na bansa upang hindi makaahon. Hanggang sa umabot sa punto na ang dating kolonya ay labis na umaasa o over dependence sa mga maunlad na bansa.
Binago ng neokolonyalismo ang kultural na aspeto na humantong sa kawalan ng karangalan o loss of pride. Hindi alintana ng mga kolonya na unti-unti na nilang nakalimutan ang likas na angkin dahil naimpluwensyahan na sila ng mga banyaga. Mula sa pananamit hanggang sa mga kinagawian ay makikitang pinakabatayan na ang kultura ng mga dayuhan. Maging sa pagkain ay ipinagpalit na ang mga katutubong pagkain sa mga dala ng dayuhan tulad ng hotdog, hamburger, at mansanas at marami pang iba. Binalewala ang pagtangkilik sa sariling mga produkto dahil mas hinangaan at ninais ang mga bagay na gawa ng mga dayuhan. Dagdag pa ang pagkatuto at paggamit ng wika ng mga Amerikano sa pagtuturo at pakikipagtalastasan na naging sanhi ng hindi pagyabong ng sariling wika.
Pamprosesong mga Tanong:
Panuto: Sagutan ang mga sumusunod na katanungan sa sagutang papel.
- Ano ang pamamaraan at layunin ng neokolonyalismo?
- Paano nakaapekto ang neokolonyalismo sa kalagayan ng mga bansa na saklaw nito?
- Sang-ayon ka ba sa neokolonyalismo? Oo o Hindi? Ipaliwanag.
Pagyamanin
[illustration: hand stacking blocks]
Gawain 3: Apektado Ako
Panuto: Ibigay ang hinihingi sa bawat kolum ng talahanayan. Gawin ito sa hiwalay na papel.
| Mga Ideolohiyang Laganap | Epekto sa Lipunan | Epekto sa Ekonomiya | Epekto sa Pamahalaan |
|---|---|---|---|
| 1. Kapitalismo | |||
| 2. Demokrasya | |||
| 3. Awtoritaryanismo | |||
| 4. Sosyalismo | |||
| 5. Totalitaryanismo |
Gawain 4: Timbang-Epekto
Panuto: Itala ang mga mabuti at di-mabuting epekto ng Cold War at Neokolonyalismo. Gawin ito sa hiwalay na papel.
[chart: balance scale diagram; Gawain 4: Timbang-Epekto]
- Cold War: Mabuting Epekto | Hindi Mabuting Epekto
- Neokolonyalismo: Mabuting Epekto | Hindi Mabuting Epekto
Isaisip
[illustration: hand holding a light bulb]
Gawain 5: Dagdag-Tama
Panuto: Dugtungan ang sumusunod na ideya upang makabuo ng makabuluhang talata na naglalaman ng iyong paglalahat tungkol sa paksa. Gawin ito sa hiwalay na papel.
Natutuhan ko sa araling ito na ang epekto ng ideolohiya _____.
_____, samantalang sa Cold War _____.
Habang ang epekto naman ng neokolonyalismo _____. Isa sa mahalagang nahihinuha ay _____. Ito ay mahalaga sapagkat _____.
Sa pangkabuuan, _____.
Isagawa
[illustration: hand holding hexagonal nuts stacked on a bolt]
Gawain 6: Tanggap Ko, Impluwensya Mo
Panuto: Punan ang talahanayan ng iyong hinuha batay sa impluwensiyang kultural ng neokolonyalismo sa aspeto ng pagkain, pananamit, wika, at kaugalian. Gawin ito sa hiwalay na papel.
| Aspeto | Impluwensiya | Hinuha |
|---|---|---|
| Pagkain | ||
| Pananamit | ||
| Wika | ||
| Kaugalian |
Gawain 7: Putol-Tali
Panuto: Magmungkahi ng tatlong paraan upang maputol ang pagkakatali ng mga bansa sa pamamaraang neokolonyalismo.
[illustration: rope tied in a knot, labeled “Neokolonyalismo” at both ends, with scissors and tags numbered 1, 2, 3]
Tayahin
[illustration: hand writing with a pencil]
Panuto: Basahin at piliin ang letra ng tamang sagot at isulat sa sagutang papel.
Sa ideolohiyang totalitaryanismo, paano pinanatili ng isang diktador ang kapangyarihan nito?
- A. Katigan ang mga kahilingan ng mga negosyante.
- B. Ginawang insitibo ang pagbibigay ng mga lupain.
- C. Kontrolin ang pamahalaan, ekonomiya, at mass media.
- D. Bibigyan ng malawak na karapatan ang mga mamamayan.
Ano ang kahilingan ni Nikita Khrushchev?
- A. pahalagahan sa kalikasan
- B. pigilan ang pagdami ng mga armas
- C. itaguyod ang mapayapang pakikipamuhay.
- D. Pagbahagi ng libreng gamot sa mga mamamayan.
Ano ang tawag sa epekto ng neokolonyalismo na nabuo sa isipan ng tao na ang mga kanluraning produkto ay mas mabuti at magaling kaysa sa sariling gawa?
- A. Continued enslavement
- B. Lose of Pride
- C. Over dependence
- D. Peaceful Co-existence
Ano ang tawag sa sistemang pang-ekonomiya na nakatuon sa malayang paggalaw ng mga produkto at serbisyo sa pamilihan?
- A. Kapitalismo
- B. Komunismo
- C. Sosyalismo
- D. Totalitaryanismo
Alin sa sumusunod ang hindi epekto ng Cold War sa mga manggagawa ng Soviet Union?
- A. Bumaba ang moral ng mga manggawa.
- B. Naging mahusay sila sa kanilang trabaho.
- C. Kawalan ng trabaho para sa manggagawa.
- D. Nakapanglulumong kalagayan ng mga pagawaan.
Paano makakamit ng sosyalismo ang perpektong lipunan?
- A. Pantay na distribusyon ng produksyon sa bansa.
- B. Palayasin sa bansa ang mga taong nanggugulo sa gobyerno.
- C. Ikukulong ang mga kumakalaban o tumutuligsa sa pamahalaan.
- D. Maghikayat ng mga mamumuhunan upang palakasin ang ekonomiya.
Paano sinira ng pamamaraang neokolonyalismo ang mga bagay na likas na angkin ng mga kolonya?
- A. Kinopya ng mga kolonyalista ang ideya ng mga kolonya.
- B. Pinag-aralan ng mga banyaga sa lenggwahe ng kolonya.
- C. Pag-impluwensiya nito sa pananamit, pagkain, at kaugalian.
- D. Pagbenta ng mga dayuhan ng produktong lokal sa kanilang bansa.
Paano mailalarawan ang demokrasya bilang uri ng pamahalaan?
- A. Malayang pumili ang tao ng kanyang iboboto.
- B. Limitado ang karapatan ng mga mamamayan.
- C. Iisang relihiyon lamang ang susundin ng lipunan.
- D. Pantay ang kalagayan ng tao sa lipunan, walang mahirap, walang mayaman.
Alin sa sumusunod ang hindi epekto ng neokolonyalismo?
- A. Continued enslavement
- B. Lose of Pride
- C. Over dependence
- D. Peaceful Co-existence
Ano ang mahalagang epekto ng kasunduan na tapusin ang Arms Race noong Cold War?
- A. Lumaki ang alokasyon sa programang pabahay at patubig.
- B. Napaglaanan ng malaking pondo ang gawaing pang-ekonomiya.
- C. Nakapaglaan ng pera para sa benipisyong matatanggap ng mga sundalo.
- D. Mailigtas ang mundo mula sa panganib na maaaring idulot ng digmaang nuclear at biochemical.
Bakit binuo ang International Monetary Fund sa panahon ng Cold War?
- A. Maisayos ang malayang kalakalan sa buong mundo.
- B. Maibigay ang hinihinging benepisyo ng mga sundalo.
- C. Maisulong ang gawaing rekonstruksyon at rehabilitasyon.
- D. Tulungan ang mga sugatan sa digmaan at mga may sakit.
Paano naapektuhan ang mga lokal na negosyante sa pagpasok ng neokolonyalismo?
- A. Humina o bumagsak ang kanilang mga ipinatayong negosyo.
- B. Tumaas ang kanilang kita kung ikumpara sa mga kita ng mga banyaga.
- C. Lalong lumakas ang kanilang produkto dahil mas pinili ito ng karamihan.
- D. Naglaho dahil pinagbantaan silang guguluhin kung hindi ipapasara ang kanilang mga negosyo.
Ano ang tawag sa uri ng pamahalaan kung saan ang namumuno ay siya ring puno ng relihiyon ng estado?
- A. Awtoritaryanismo
- B. Kapitalismo
- C. Sosyalismo
- D. Totalitaryanismo
Bakit sinabing pakunwaring tulong lamang ang nakapaloob sa neokolonyalismo?
- A. Dahil itinali lamang ang bansang tinulungan sa patakaran at motibo ng bansang tumulong.
- B. Dahil mas pinapaboran nito ang kapakanan ng mga mahihirap kaysa mga mayayaman.
- C. Sapagkat ang bansang tumulong ang mas nangangailangan ng ayuda kaysa bansang tinutulungan.
- D. Sapagkat hangarin ng bansang tumulong na direktang sakupin at angkinin ang lupain ng bansang sinaklolohan.
Sa mga sumusunod, alin ang mahalagang nagawa ng United States sa panahon ng Cold War?
- A. Apollo 11
- B. Glasnost
- C. Sputnik I
- D. Warsaw Pact
Karagdagang Gawain
[illustration: hand holding gears]
Gawain 8: Poster Making
Panuto: Gumuhit ng isang larawan na nagpapakita ng iyong sariling pananaw sa kung paano mahinto o matigil ang neokolonyalismo na nararanasan ng mga mahihirap na bansa sa kasalukuyan. Gawing gabay ang sumusunod na rubric sa pagtataya ng iyong awtput. Gawin ito sa hiwalay na papel.
Rubric Para sa Paggawa ng Poster
| Pamantayan | Mahusay (5 Puntos) | Katamtaman ang Husay (4 Puntos) | Nangangailangan pa ng Dagdag na Pagsasanay (3 Puntos) | Puntos |
|---|---|---|---|---|
| Kaangkupan o Relevance | Wasto at malinaw ang pananaw na ipinakita | Hindi gaanong malinaw ang pananaw na ipinakita | Hindi tiyak ang pananaw na ipinakita | |
| Malikhain | Nagpapakita ng tamang kombinasyon ng kulay | Hindi gaanong tama ang ipinakikitang kombinasyon ng kulay | Kulang sa kombinasyon ng kulay | |
| Kalinisan ng Pagkakagawa | Napakalinis ng pagkakagawa | Hindi gaanong malinis ang pagkakagawa | Hindi malinis ang pagkakagawa | |
| Kabuuan |
Susi ng Pagwawasto
[transcriber’s note: this page is printed upside down; the answer keys and the KWL table were read after rotating the page 180 degrees]
Subukin
| No. | Sagot |
|---|---|
| 1. | A |
| 2. | A |
| 3. | A |
| 4. | C |
| 5. | A |
| 6. | B |
| 7. | B |
| 8. | A |
| 9. | D |
| 10. | C |
| 11. | D |
| 12. | A |
| 13. | D |
| 14. | A |
| 15. | B |
Tayahin
| No. | Sagot |
|---|---|
| 1. | C |
| 2. | C |
| 3. | B |
| 4. | A |
| 5. | B |
| 6. | A |
| 7. | C |
| 8. | A |
| 9. | D |
| 10. | D |
| 11. | A |
| 12. | A |
| 13. | A |
| 14. | A |
| 15. | A |
Balikan
Gawain 1: KWL
| Paksa | K (Know) (What I know) | W (Want to know) (What I want to know) | L (Learned) (What I learned) |
|---|---|---|---|
| Ideolohiyang Panlipunan | Mga ideya tungkol sa lipunan | Iba’t ibang uri ng ideolohiyang panlipunan at ang epekto sa mga mamamayan | Tumutukoy sa pagkapantay-pantay ng mga mamamayan sa tingin ng batas at sa iba pang pangunahing aspeto ng pamumuhay ng mga mamamayan. |
| Ideolohiyang Pampulitika | Mga kaisipan na may kinalaman sa pulitika | Mga uri ng ideolohiyang pampulitika at katangian nito | Nakasentro sa paraan ng pamumuno at sa paraan ng pakikilahok ng mga mamamayan sa pamamahala. |
| Ideolohiyang Pangkabuhayan | Mga usaping may kaugnayan sa ekonomiya | Paano makamit ang kabuuang kaunlaran ng isang bansa? | Nakasentro sa mga patakarang pang-ekonomiya ng bansa at paraan ng paghahati ng mga kayamanan para sa mga mamamayan. |
Tuklasin
Gawain 2: Sisidlan ng Epekto
| Cold War | Neokolonyalismo |
|---|---|
| Moon Landing satellite Apollo 11 | Foreign Debt Debt Trap |
| Sputnik I Space Age | Loss of Pride Over Dependence |
Suriin
Iba’t Ibang Ideolohiya
Ang mga ideolohiyang tinalakay ay ang kapitalismo, demokrasya, totalitaryanismo, awtoritaryanismo, at sosyalismo.
a. Kapitalismo – Sistemang pangkabuhayan na ang produksiyon, distribusyon, at kalakalan ay kontrolado ng mga pribadong mangangalakal hanggang sa maging maliit na lamang ang papel ng pamahalaan sa mga patakarang pangkabuhayan.
b. Demokrasya – Sa sistemang ito ang kapangyarihan ng pamahalaan ay nasa kamay ng mamamayan. Ang mga tao ay maaaring makilahok ng tuwiran o di tuwiran.
c. Totalitaryanismo – Sistemang pinamumunuan ng isang diktador o grupo ng taong karaniwang makapangyarihan. Limitado ang karapatan ng mga tao. Lahat ng desisyon tungkol sa pamamahala at kabuhayan ay nasa kamay ng grupo o ng diktador.
d. Awtoritaryanismo – Ang namumuno ay may lubos na kapangyarihan. Ang namumuno ay siya ring puno ng relihiyon ng estado.
e. Sosyalismo – nakabatay sa doktrinang pang-ekonomiya na ang pamamalakad ay nasa kamay ng isang pangkat ng tao. Ang pangkat ang nagtatakda sa pagmamay-ari ng lupa, kapital, at mekanismo ng produksiyon. Hangad ang pantay na distribusyon ng produksiyon ng bansa upang makamit ang perpektong lipunan.
- Malaki ang kinalaman ng ideolohiyang tinahak ng isang bansa sa pagkamit ng kaunlaran. Dumedepende ito sa nakapaloob na mga patakaran at alituntunin na nagtataguyod sa pagpapahusay sa usaping panlipunan at pampolitika na naging mga susi upang mapabuti ang kalagayang pang-ekonomiya ng bansa.
Ang Cold War
Ang ibig sabihin ng Cold War ay tunggalian ng kapangyarihan at ideolohiya.
Nakaapekto ang Cold War sa kapayapaan sa buong mundo dahil ang US at Soviet Union ay naging aktibo sa pagpapalawak ng kanilang kapangyarihan at ideolohiya sa mga bansa sa buong daigdig na nagdulot ng kaguluhan at digmaan. Nagdulot din ito ng tensyon sa kalagayang panlipunan kung saan naganap ang paghahati ng mga mamamayan kung sino ang dapat papanigan. Naapektuhan din naman ang kalagayang pang-ekonomiya, halimbawa na lamang ang pagpapalabas at pagpapasok ng mga produkto sa bawat bansa, dumedepende ito sa ideolohiyang niyakap at ang pamamaraan nakapaloob nito.
Ang mabuting dulot ng napagkasunduan pagtigil ng Arms Race ay nakatulong upang makamit ang pandaigdigang kapayapaan. Nalimitahan o natigil nito ang pagpaparami ng mga armas at mga bomba upang maiwasan ang tensyon at malawakang digmaan sa buong mundo.
Suriin
Ang Neokolonyalismo
Ang pamamaraang ginamit sa neokolonyalismo ay ang patuloy na pag-impluwensiya at pagkontrol sa pang-ekonomiya at panlipunan kahit na walang direktang presensya ng militar o pangangasiwa sa pamahalaan ng mga dating kolonya. Layunin nito na maitali pa rin sa sariling interes ng mga mananakop ang galaw at pakinabang ng mga nakapaloob na mga bansa.
Naimpluwensiyahan at nakokontrol nito ang galaw, karapatan, at kalayaan ng isang bansa. Nagdulot ito ng pagkalimot ng sariling hiyas ng mga katutubo, labis na pagdepende, pagkabaon sa utang, patuloy na pang-aalipin, at kawalan ng karangalan.
Hindi, dahil ang mga dating kolonya ay naagawan o hindi nabigyan ng pagkakataon na pamahalaan at pangasiwaan ang sariling bansa. Kahit pa sabihing hindi ito madaling umunlad ang mahalaga ay nasusukat ng isang bansa ang kapasidad na maitaguyod ang kaunlaran sa sariling pagsisikap.
Pagyamanin
Gawain 3: Apektado Ako
| Mga Ideolohiyang Laganap | Epekto sa Lipunan | Epekto sa Ekonomiya | Epekto sa Pamahalaan |
|---|---|---|---|
| 1. Kapitalismo | Maraming mapagpipilian na produkto; malayang nakapaghanapbuhay ang mga tao; nagkaroon ng kompetisyon | Malayang makapagdesisyon sa dami ng ipapagawa o ipapalabas na produkto sa pamilihan. | Nasasapawan na ang pamahalaan sa pamamalakad sa pangkabuhayan |
| 2. Demokrasya | Napahalagahan ng mga mamamayan ang kanilang mahalagang papel | Mga patakarang nagtataguyod ng malayang kalakalan at pagpapahalaga sa mga manggawa | Di mabuti ang dulot dahil may mga iilan na umaabuso sa kanilang kapangyarihan |
| 3. Awtoritaryanismo | Halos nawalan na ng karapatan ang mga mamamayan | Limitado lamang ang mga gawaing pangkabuhayan dahil isinaalang-alang lamang nito ang kagustuhan ng pinuno | Matatag at ganap na sumusunod ang mga mamamayan dahil sa istriktong pamamahala |
| 4. Sosyalismo | Pantay ang pagkamit ng mga produksiyon | Ang kaunlaran ng ekonomiya ay dumedepende sa kagustuhang ng isang pangkat na nagtatakda at nangangasiwa sa produksiyon | Lumakas ang kapangyarihan ng pamahalaan dahil ang mga tao ay umaasa sa tatahakin nito |
| 5. Totalitaryanismo | Limitado ang karapatan ng mga mamamayan | Limitado ang gawaing pangkabuhayan dahil sa ang pamahalaan ang nagtatakda nito | Matatag at may malakas na kapangyarihang kinakatatakutan |
Pagyamanin
Gawain 4: Timbang-Epekto
Cold War
Mabuting Epekto – pagkakaroon ng mga bagong imbesyon na nakatulong at nakapagpago sa pamumuhay ng tao; pag-aaral, at pagkakaroon ng eksplorasyon, pagkakaroon ng kaalaman sa kalawakan
Di-Mabuting Epekto – naputol ang bukas na kalakalan na nakaapekto sa ekonomiya; limitado ang paglalakbay; at nagdulot ng pandaigdigang kaguluhan at digmaan sa iba’t ibang panig sa buong mundo
Neokolonyalismo
Mabuting Epekto – nadagdagan ang kaalaman at napalawak ang kamalayan sa iba’t ibang larangan; nagkaroon ng malawak na ugnayan ang mga bansa sa buong daigdig
Di Mabuting Epekto – labis na pagdepende, patuloy na pang-aalipin, pagkabaon sa utang, at pagkawala ng karangalan ng mga dating kolonya
Isaisip
Gawain 5: Dagdag-Tama
Natutuhan ko sa araling ito na ang epekto ng ideolohiya ay depende sa uri ng ideolohiyang niyakap ng isang bansa na nagtatakda ng mga alituntunin sa aspetong pang-ekonomiya, kung itaguyod ba nito ang kalayaan at karapatan ng mga mamamayan. Sa aspetong pang-ekonomiya, kung ang pagtatakda ba nito ay iaasa sa mga negosyante, manggagawa, o sa pamahalaan upang maisulong ang kaunlaran. Gayundin naman sa aspetong pampolitika ay nabigyan ng lubos na kapangyarihan ang isang pinuno o pangkat ng mga tao o kaya ay pakikilahok ng mga tao sa pagpili ng magiging lider. Samantalang sa Cold War ay nagbunga ito ng mabuti at di-mabuting epekto sa buong daigdig. Habang ang epekto naman ng neokolonyalismo ay makikitang negatibo na patuloy pa rin ang pag-impluwensiya at pagkontrol ng mga mananakop sa dati nitong kolonya. Isa sa mahalagang nahihinuha ay ang pagpili ng ideolohiyang nagbibigay ng malawak na karapatan sa lipunan at ang aktibong pakikilahok ng mga tao sa pamahalaan upang maitaguyod ang kaunlaran ng bawat isa at maging ang ekonomiya ng bansa. Ito ay mahalaga sapagkat naisaalang-alang nito ang karapatan at kalayaan ng mga tao at nabigyan ng pagkakataon na maipakita ang kapasidad at kakayahan ng bawat isa.
Sa pangkabuuan, masama man o mabuti ang epekto ng ideolohiya, Cold War, at ng neokolonyalismo ay mas marami pa rin ang magandang naidulot nito sa buong daigdig. Hangad pa rin nito ang pagpapahusay sa kapayapaan sa buong mundo. Pinabuti nito ang buhay ng tao at pagsulong ng kaunlaran at ang ugnayan ng mga bansa at ang gawaing pangkalakalan.
Isagawa
Gawain 6: Tanggap Ko, Impluwensiya Mo
| Aspeto | Impluwensiya | Hinuha |
|---|---|---|
| Pagkain | hotdog, spaghetti, hamburger, apple, pizza | Naging palasak sa panlasang Pilipino at naipagpalit ang mga katutubong pagkain tulad ng kalamay, puto, latik, at bibingka |
| Pananamit | tuxedo, kurbata, polo shirt, maikling damit, palda, blusa, sapatos | Kaaya-ayang tingnan at mainam sa pang araw-araw na gawain kung ihahambing sa katutubong kasuotan |
| Wika | cake, toothpaste, golf, chess, coke | Nadagdagan ang mga salita at kaalaman |
| Kaugalian | Pagmamano sa magulang at nakatatanda, delicadeza, pagdaraos ng fiesta, palabra de honor, Christian devotion | Nag-iwan ng mabuting bakas ang mga dayuhan na nagpayaman sa kaugalian at kultura ng mga Pilipino |
Gawain 7: Putol-Tali
Pahusayin ang kalidad ng sariling produkto at tangkilikin ang mga ito.
Pagbutihin ang gawaing pangturismo
Repasuhin ang mga polisiya ng pakipagkalakalan sa iba’t ibang bansa at bigyang-diin ang pakinabang ng likas na yaman na magbunga ng kasaganaan para sa paglinang ng mga mamamayan at ekonomiya ng bansa.
Karagdagang Gawain
Gawain 8: Poster-Making
Mga Posibleng Ipapakitang Larawan
Pagtangkilik sa sariling produkto
Pagpapalakas sa turismo upang matulungang maiangat ang ekonomiya ng bansa
Hindi na umaasa ng lubos sa nangungunang mga bansa
Limitahan o hindi na pag-utang sa mga Pandaigdigan o Rehiyonal na mga Bangko
Pagkakaroon ng mga lokal na industriya na lilinang sa likas na yaman
Sanggunian
Blando, Rosemarie C., Michael M. Mercado, Mark Alvin M. Cruz, Angelo C. Espiritu, Edna L. De Jesus, Asher H. Pasco, Rowel S. Padernal, Yorina C. Manalo, Kalenna Lorene S. Asis. 2014. Kasaysayan ng Daigdig: Araling Panlipunan 8 – Modyul ng mag-aaral. Pasig City, Philippines: Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS). Pahina 498 – 499,509, 511, 517.
Websites:
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply