This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) 10 self-learning module for Quarter 2, Module 7: “Layunin, Paraan, Sirkumstansya ng Makataong Kilos” (the purpose, means, and circumstances of human acts). It was prepared by DepEd Region CAR (Cordillera Administrative Region) as an Alternative Delivery Mode module, First Edition 2020, for Grade 10 learners studying at home. After working through it, learners should be able to judge whether their own choices and actions are good or bad by looking at the purpose, the means, and the circumstances behind them.
The module’s essential question (Mahalagang Tanong) is: why is it important to understand that a good or bad human act depends on the purpose, means, and circumstances a person has? Its opening line sums up the theme: “Kilos ko, pananagutan ko!” (my actions, my responsibility).
On this page 7 sections
What learners will learn
The module lists two learning competencies (Pampagkatutong Kasanayan):
- Explain the purpose, means, circumstances, and consequences of a human act (MELC 8.1).
- Analyze whether one’s own decision or action in a situation is good or bad, based on its purpose, means, and circumstances (MELC 8.2).
Lesson in this module
The module has one lesson, Aralin 1: “Layunin, Paraan, Sirkumstansya ng Makataong Kilos.” It builds on the previous module, which covered the stages of a human act and the role of the intellect (isip) and will (kilos-loob) in moral decisions.
The four factors that affect a human act
The Suriin section explains the factors that affect a human act (Mga Salik na Nakaaapekto sa Makataong Kilos).
Layunin (purpose)
Layunin is the inner act, where the will is directed. It is the motive or reason for doing something. Others cannot see it, because it is personal to the one acting. The test of a good purpose is whether the person respects the dignity of others.
The module’s example: Amira sees Amaya crying and gives her a tissue. But she does it because Amaya is good at Science, they have a test that day, and Amira wants to copy from her. The outward act looks kind, but the purpose does not respect Amaya’s dignity.
Paraan (means)
Paraan is the outer act, the tool or way used to reach the purpose. Citing St. Thomas Aquinas, the module says every act has a proper object. For example, a person who is hungry eats in order to be fed, and a person who is thirsty drinks in order to quench thirst.
Sirkumstansiya (circumstances)
Sirkumstansiya is the situation or condition of an act that can increase or lessen its goodness or badness. The module lists five elements:
| Element | Meaning | Example from the module |
|---|---|---|
| Sino (who) | The person acting or the person affected | The country’s president acts, and the whole population is affected |
| Ano (what) | The act itself and how heavy or light, small or big it is | Stealing a small or large amount; giving help to those in need |
| Saan (where) | The place where the act is done | Inside a bank, an office, or a church |
| Paano (how) | The way the act is carried out | The act was carefully planned and many people were involved |
| Kailan (when) | When the act is done | The act was carried out at night |
Kahihinatnan (consequences)
Every act has a reason, a basis, and a matching responsibility, and every act has consequences. That is why actions should be thought through and planned. In the module’s example, an experienced doctor who knows a medicine will harm a patient but still prescribes it is responsible for whatever happens.
Points to remember
The module’s “Mga Dapat Tandaan” (things to remember) include:
- Think carefully before acting, whether the act is small or big.
- Consider the effects of an act not only on yourself but on the common good.
- A good act must be good not only in its nature but also in its motive and circumstances.
- Train yourself to be a good person who is aware of each action.
- A good act follows conscience guided by the natural moral law, whose final goal is goodness and being with God in the afterlife.
Activities in the module
- Subukin (pretest): five items where you label each statement as layunin, paraan, or sirkumstansiya.
- Balikan (review): a story, “Ako ay Unawain,” about Criston, a 61-year-old public hospital doctor who caught COVID-19 while serving, and whose family then faced discrimination.
- Tuklasin (explore): three situations, such as a student who lets a classmate copy during a test, to judge as good or bad decisions.
- Pagyamanin (practice): Gawain 1 asks you to identify the purpose, means, and circumstances in five situations; Gawain 2 analyzes the story of friends Anita and Corazon, who sold plant hangers online to buy a printer for their school; Gawain 3 asks you to write the right action for situations based on a given factor.
- Isaisip: a 10-item multiple-choice quiz.
- Isagawa: a chart where you describe situations from your Grade 9 life and their purpose, means, and circumstances.
- Tayahin (final test): five items, the same format as the pretest.
- Karagdagang Gawain: a journal for the first week of classes (October 5 to 9, 2020), noting each day’s actions, whether their effect was good or bad, and how to correct any wrong.
How to use this module
For learners: Start with the pretest, then go through the parts in order. Write your answers on a separate sheet of paper and do not write on the module, so others can use it. Use the answer key honestly, and contact your teacher if any part is hard to understand.
For parents and guardians: The module comes with a Teacher’s or Facilitator’s Guide with tips for helping your child at home. Encourage your child to connect the lessons to real choices in daily life, especially in the journal activity.
For teachers: The answer key (Susi sa Pagwawasto) covers the Subukin and Tayahin items. Gawain 1, 2, and 3 are scored with a 3-point rubric: 3 (napakahusay, excellent), 2 (mahusay, very good), and 1 (husay, good), based on how fully the answer is explained and whether it shows free decision and responsibility.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this EsP module for?
It is for Grade 10 Edukasyon sa Pagpapakatao, Quarter 2, Module 7. It was published by DepEd Region CAR as a First Edition, 2020 self-learning module.
What is the difference between layunin and paraan?
Layunin is the inner act, the motive or reason for doing something, which others cannot see. Paraan is the outer act, the means used to reach that purpose.
What are the elements of sirkumstansiya?
The module lists five: sino (who), ano (what), saan (where), paano (how), and kailan (when). These conditions can increase or lessen the goodness or badness of an act.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers for the Subukin pretest and the Tayahin test, and a scoring rubric for Gawain 1, 2, and 3.
Which MELCs does this module cover?
It covers MELC 8.1, explaining the purpose, means, circumstances, and consequences of a human act, and MELC 8.2, analyzing whether one’s own decision or action is good or bad based on these.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao
10
Ikalawang Markahan–Modyul 7: Layunin, Paraan, Sirkumstansya ng Makataong Kilos
[illustration: learners studying outdoors under a tree and indoors at a desk, with a globe and a lamp]
Edukasyon sa Pagpapakatao10 Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 7: Layunin, Paraan,Sirkumstansyang Makataong Kilos Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Getrudes G. Galonza
Editor: Anne Rose B. Cayasen, PhD
Tagasuri: Erlinda C. Quinuan
Tagaguhit: Julius G. Takimpay
Tagalapat: Florendo S. Galang
Tagapamahala: May B. Eclar, Ph.D. CESO IV
Benilda M. Daytaca, EdD.,CESO VI
Carmel F. Meris
Rosita C. Agnasi, Ph D.
Edgar H. Madlaing, EdD.
Rizalyn A. Guznian, EdD.
Sonia D. Dupagan, EdD.
Vicenta C. Danigos, PhD.
Inilimbag sa Pilipinas ng _____
Kagawaran ng Edukasyon – Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera
Office Address: Wangal, La Trinidad, Benguet
Telefax: (074)-422-4074
E-mail Address: car@deped.gov.ph
10
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikalawang Markahan–Modyul 7: Layunin, Paraan, Sirkumstansya ng Makataong Kilos
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
[illustration: hand pressing a button icon]
Kilos ko, pananagutan ko! Mga salitang nagsasabi na bilang isang tao, nararapat na suriin nating mabuti ang bawat kilos na ginagawa natin. Alam mo ba ang iyong mga isinasagawang kilos? Nakikita mo ba ang mabuti o masama sa mga ito?
Sa modyul na ito, layunin nito na higit na makapagsuri ka ng kabutihan o kasamaan ng iyong isinasagawang kilos at pasiya. Sa pamamagitan nito, matutulungan kang lubos na mapagnilayan kung paano ka nakapagsasagawa ng makataong kilos at mula rito ay masasagot mo ang Mahalagang Tanong na: Bakit mahalagang maunawaan na ang masama o mabuting makataong kilos ay nakabatay sa layunin, paraan, sirkumstansiya mayroon ang isang tao?
Inaasahang maipamamalas mo ang sumusunod na kaalaman, kakayahan, at pag-unawa:
Pampagkatutong Kasanayan:
Naipaliliwanag ang layunin, paraan, sirkumstansiya, at kahihinatnan ng makataong kilos. (MELC – 8.1)
Nakapagsusuri ng kabutihan o kasamaan ng sariling pasiya o kilos sa isang sitwasyon batay sa layunin, paraan sirkumstansiya nito. (MELC – 8.2)
Subukin
[illustration: hand holding a pencil icon]
A. Panuto: Suriin ang bawat pangungusap at tukuyin kung ito ay pagpapaliwag ng layunin, paraan at sirkumstanya ng makataong kilos. Pumili sa kahon.
Layunin | Paraan | Sirkumstansiya
_____ Ito ay bunga ng ating isip na nag-uutos na gawin ang isang kilos o pasiya.
_____ Si Nardo ay napapabilang sa mga mag-aaral na may karamdaman sa puso, kaya gustuhin man niyang
makipaglaro ng basketball ay hindi pwede dahil mahihirapan siyang huminga.
_____ Ito ay tumutukoy sa isang sitwasyon o kondisyon kalagayan ng kilos na makakabawas o makakadagdag sa kabutihan o kasamaan ng isang kilos.
_____ Ito ay bunga ng kasalukuyang sitwasyon paano natin matutugunan o magagawa ang makataong kilos.
_____ Ito ang siyang nag didikta sa atin na gumawa o tumulong sa ating kapwa sa anumang sitwasyon masama o mabuti.
Aralin 1: Layunin, Paraan, Sirkumstansya ng Makataong kilos
Balikan
[illustration: hand holding a puzzle piece icon]
Napag usapan sa nakaraang modyul ang mga yugto ng makataong kilos, kahalagahan ng deliberasyon ng isip at kilos-loob sa paggawa ng moral. Ang mga ito ay may malaking papel sa pang araw-araw na buhay natin. Kung paano tumugon sa mga pangyayari, kung paano tayo erespeto ng ating kapwa ay nakasalalay sa ating makataong – kilos.
Pansinin natin ang sitwasyon na itong pinamagatan kong “Ako ay Unawain”
Panahon ng pandemya. Si Criston ay isang doctor sa isang pampublikong pagamutan. Siya 61 gulang, may asawa at tatlong anak, isang dalaga at dalawang binata. Lahat ay nag-aaral sa kolehiyo. Bagaman siya ay senior citizen na ginusto pa rin niyang pumunta sa ospital at tumulong sa paggamot. Sa di inaasahang pagkakataon nahawa siya ng sakit na covid19. Kinailangan siyang hindi umuwi sa kanila at siya ay tumira sa ospital at para rin magamot. Dahil sa pangyayaring ito, ang kanyang pamilya ay nakaranas ng diskriminasyon, may pagkakataon na ayaw silang papasukin sa tindahan, ayaw silang kausapin. Sila ay iniiwasan kahit sinabi pa na sila ay wala namang covid19.
Pamprosesong tanong:
Ano-ano ang mga mabubuti at masasamang makataong kilos na nabanggit sa sitwasyon?
Ang masama ba na kilos na nabanggit sa sitwasyon ay pwedeng maiwasan? Oo o hindi, Bakit?
Magbigay ng dapat gawin paano maiwasan ang masamang kilos na nabanggit sa sitwasyon
Tala mula sa guro
Ang pag-aaral sa Edukasyon sa Pagpapakatao ay nagbibigay linaw sa bawat indibidwal upang patuloy na mahubog ang kanyang pagkatao. Mula pagkasilang hanggang sa siya’y ganap na mamulat ay kaakibat nito ang landas na patungo sa kabutihan. Sa pagsagot sa mga inihandang gawain, inaasahang ikaw ay matututo at mamumulat sa katotohanang ang mga Pilipino ay tunay na pinagpala dahil sa kanilang pagmamahal sa kapwa. Sana’y matapos mo ang modyul na ito nang may katuwaan at may matututunan ka na maaari mong ibahagi sa iyong kapwa mag-aaral, pamilya at maging sa komunidad na iyong ginagalawan. Pagbutihin mo.
Tuklasin
[illustration: hand holding a sprouting plant icon]
Panuto: Suriin ang bawat sitwasyon at tukuyin ang pasiya na ginawa ng pangunahing tauhan at isulat sa ikalawang hanay. Sa ikatlo at ikaapat na hanay lagyan ng tsek(/) kung ang ginawang pasiya o kilos ng tauhan ay mabuti o hindi.
| Mga Sitwasyon | Ano ang nagawang pasiya ng pangunahing tauhan? | Mabuting Pasiya ba ito? | Masamang Pasiya ba ito? |
|---|---|---|---|
| 1. Ang SSG President na si Rolando de Coyna ay walang inaksayang oras at panahon para makatulong at mapanatili ang kalinisan at kaayusan sa paaralan. | |||
| 2. Pinakopya ni Teresa ang kanyang kamag-aral sa kanilang pagsusulit dahil nais niya itong pumasa. | |||
| 3. Si Eugene ay matulungin sa kaniyang mga kapitbahay. Ngunit lingid sa kaalaman ng mga tinutulungan, ang perang ibinibigay niya sa mga ito ay galing sa pagbebenta niya ng ipinagbabawal na gamot. |
[transcriber’s note: table continued from the previous page; the third row’s cell is split across the page break]
| Mga Sitwasyon | Ano ang nagawang pasiya ng pangunahing tauhan? | Mabuting Pasiya ba ito? | Masamang Pasiya ba ito? |
|---|---|---|---|
| Ngunit lingid sa kaalaman ng mga tinutulungan, ang perang ibinibigay niya sa mga ito ay galing sa pagbebenta niya ng ipinagbabawal na gamot. |
Sagutin:
Sino sa mga tauhan ang nagpakita ng mabuting kilos o pasiya? Sino naman ang hindi?
Ano sa palagay mo ang dahilan o kaya salik na nakaapekto bakit ang tauhan ay nagpasiyang gawin ang mga kilos na iyon?
Tala mula sa guro
Sa bawat pasiya na ating gagawin ay kailangang dumaan sa masusing pagsusuri at pag-aaral. Kailangang malinaw sa atin kung ano nga ba ang layunin, paraan at sirkumstasiya na pwedeng maka apekto sa pagtugon natin sa pangyayari.
Suriin
[illustration: magnifying glass icon]
Mga Salik na Nakaaapekto sa Makataong Kilos
A. Layunin – Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos kung saan nakatuon ang kilos-loob. Ito ang motibo o dahilan kung bakit gagawin ang kilos. Hindi ito nakikita o nalalaman ng iba sapagkat ito ay personal sa taong gumagawa ng kilos. Ang pamantayan sa kabutihan ng layunin ay kung iginagalang ng taong nagsasakilos ang dignidad ng kapwa.
Halimbawa
Nakita ni Amira na umiiyak si Amaya. Nilapitan niya ito at binigyan ng tissue. Ginawa niya ito dahil alam niyang si Amaya ay mahusay sa Science at may pagsusulit sila sa araw na iyon at nais niyang kumopya rito. Mabuti ba ang layunin ng kilos? May paggalang ba sa dignidad ni Amaya?
B. Paraan – Ito ay tumutukoy sa panlabas na kilos na kasangkapan o paraan upang makamit ang layunin.
Ayon kay Sto. Tomas de Aquino, may nararapat na obheto ang kilos.
Halimbawa
| Nararamdam | Kilos | Obheto |
|---|---|---|
| 1. Nagugutom | Kakain | Makakain |
| 2. Nauuhaw | iinom | Makainom |
C. Sirkumstansiya – Ito ay tumutukoy sa isang sitwasyon o kondisyon / kalagayan ng kilos na makakabawas o makakadagdag sa kabutihan o kasamaan ng isang kilos. Ito ang nakapagpapalala o nakapagpapabawas ng kabutihan o kasamaan ng isang kilos.
Elemento ng Sirkumstansiya
| Elemento ng Sirkumstansiya | Halimbawa | |
|---|---|---|
| SINO | Ang taong gumagawa ng kilos o ang taong maaring maapektuhan ng kilos | Ang pangulo ng bansa ang gumawa ng kilos at ang maaapektuhan ay pangmaramihan dahil buong populasyon ng bansa. |
| ANO | Ang mismong kilos, gaano ito kabigat, kagaan, kaliit o kalaki. | Pagnanakaw ng maliit o malaking halaga. Pagbibigay ng tulong sa mga nangangailangan. |
| SAAN | tumutukoy sa lugar kung saan ginawa ang kilos. | Ginawa ang kilos sa loob ng banko, opisina, simbahan |
| PAANO | Tumutukoy sa paraan kung paano isinagawa ang kilos. | Ang paggawa ng kilos ay pinagplanuhan nang maigi, maraming tao ang nadamay |
| KAILAN | Kung kailan isinagawa ang kilos. | Ang kilos ay isinakatuparan sa gabi |
[transcriber’s note: the first header cell “Elemento ng Sirkumstansiya” spans the first two columns in the source]
D. Kahihinatnan – lahat ng kilos na ginagawa ng tao ay may kaakibat na dahilan, batayan at may kaakibat na pananagutan. Anumang gawing
kilos ay may kahihinatnan. Ang anumang isasagawang kilos ay mahalaga na dapat pag-isipan at pagplanuhang mabuti dahil mayroon itong katumbas na pananagutan na dapat isaalang – alang. Kailangang mapagisipang mabuti at makita kung ano ang magiging resulta ng kilos at gagawin.
Halimbawa
Ikaw ay isang matagal at dalubhasang doctor sa larangan ng medisina. Alam na alam mo kung makakabuti o makakasama sa iyong pasyente ang erereseta mong gamot. Kung itinuloy mo pa ang pagreseta ng gamot kahit makasasama ito sa pasyente, mayroon kang pananagutan sa anumang kahihinatnan nito.
MGA DAPAT TANDAAN!
✓ Kailangang pag-isipang mabuti ang pagsasagawa ng kilos gaano man ito kaliit o kalaki.
✓ Kailangang tingnan at isaalang-alang ang maaring maidulot nito hindi lamang sa sarili kundi para sa kabutihang panlahat.
✓ Ang mabuting kilos ay dapat palaging mabuti hindi lamang sa kalikasan nito kundi pati sa motibo at sirkumstansiya kung paano mo ito ginagawa.
✓ Kailangan mong sanayin at hubugin ang iyong sarili upang maging isang mabuting tao na may kamalayan sa bawat kilos dahil ito ang magiging gabay tungo sa iyong pagpapakatao.
✓ Upang maging mabuti ang kilos, nararapat itong nakabatay sa dikta ng konsensya batay sa likas na Batas Moral na siyang pinakahuling layunin ay ang kabutihan at ang makapiling ang Diyos sa kabilang buhay.
Pagyamanin
Gawain 1: Pagbibigay
Panuto: Basahin ang bawat sitwasyon. Tukuyin ang layunin, paraan, at sirkumstansiya sa bawat ipinakitang kilos.
- Malapit na ang unang markahang pagsusulit, si Mark ay nagkulong sa kanyang silid upang magrepaso sa ganoon ay mayroon siyang maisasagot sa mga tanong sa araw ng pagsusulit .
Layunin _____
Paraan _____
Sirkumstansiya _____
- Si Mayumi ay magaling sa asignaturang Matematika. Siya ang panlaban ng paaralan sa mga kompetisyon at palagi siyang nananalo. Tinuturuan niya ang kanyang kamag-aral na mahina sa asignatura tuwing may bakante siyang oras.
Layunin _____
Paraan _____
Sirkumstansiya _____
- Naiwang mag-isa si Dave sa kanilang bahay kaya’t siya ay malungkot. Tinawagan at niyaya siya ng kaniyang mga kaibigan na nag-iinuman para sumali sa kanila. Dahil nag-iisa at nalulungkot si Dave, pinuntahan niya ang kaniyang mga kaibigan at nakipag-inuman.
Layunin _____
Paraan _____
Sirkumstansiya _____
- Gustong-gusto ni Kim na magkaroon ng cellphone. Isang hapon habang mag-isa lamang siya sa kanilang silid-aralan ay nakita niyang naiwan ng kaniyang kamag-aral ang cellphone nito. Kinuha ito ni Kim at itinago.
Layunin _____
Paraan _____
Sirkumstansiya _____
- Napag-isipan ni Macario na magtinda ng kakanin para mayroon siyang maibili ng facemasks upang ipamigay sa kanilang kabarangay ngunit ipinagbabawal ang mga may edad 21 pababa na lumabas ng bahay kaya ginawa niyang online selling at nakisuyo siya sa kanyang kuya para siya ang maghatid sa bahay ng mga bumili.
[transcriber’s note: a blank “Layunin” line appears in the extracted text above item 5, but it is not visible in the rendered page, so it is not transcribed]
Paraan _____
Sirkumstansiya _____
GAWAIN 2: Salik na Nakaaapekto sa Kilos/Pasiya, Kaya natin to!
Panuto: Basahing mabuti ang sitwasyon at tukuyin ang mga salik na nakaaapekto sa pasiya/kilos ng isang tao.
Panahon ng pagtutulungan. Sina Anita at Corazon ay matalik na magkaibigan. Palagi silang magkasama sa lahat ng lakad ng barkada at papunta sa iskul at pauwi sa bahay. Nang nagkaroon ng pandemya, ang magkaibigan ay hindi na nagkakasalubong dahil din sa mahigpit na patakaran na hindi puwedeng lumabas ng bahay ang mga may edad 21 pababa. Ang komunikasyon lamang nina Anita at Corazon ay sa pamamagitan ng sosyal medya, celpon. Isang araw, nabasa nila sa Fb page na nangangailangan ang inyong paaralan ng computer printers para magamit sa pagpaparami ng modyuls na magagamit sa susunod na pasukan. Gusto nina Anita at Corazon na makatulong kaya gumawa sila ng mga plant hanging gamit ang nylon at ito ay ibinenta nila sa pamamagitan ng online. Sa pamamagitan nito, sila ay nakalikom ng mahigit pitong libo na kakasya sa isang printer na 3 in 1. Ang pera ay kanilang ibinigay sa iskol at nabili ang printer. Bilang pasasalamat ng iskul. sila ay binigyan ng parangal noong nakaraang Hulyo 15, 2020.
Sagutin mo
- Ano ang layunin nina Anita at Corazon? _____
[transcriber’s note: the printed questions skip from 1 to 3; no question 2 appears in the source]
- Ano ang kasalukuyang sirkumstansiya na mayroon sa panahon na iyon?
Nakaapekto ba ang sirkumstansiya sa gustong gawin nina Anita at Corazon? Oo o hindi, Bakit? _____
Anong paraan ang ginawa nina Anita at Corazon para matupad nila ang kanilang layunin? _____
GAWAIN 3: Pagpapatunay sa Kilos at Pasiya, Kaya mo ito!
Panuto: Basahing mabuti ang bawat sitwasyon at ibigay ang nararapat na makataong kilos na isasakatuparan ayon sa hinihiling na salik ng sirkumstansiya. Isulat sa ikatlong hanay ang nararapat na kilos o pasiya na dapat gawin ayon sa hinihingi ng salik bilang patunay na ang layunin, paraan, sirkumstansiya ay nakaaapekto sa anumang kabutihan o kasamaan na gagawin ng isang tao.
| Sitwasyon | Salik ng Sirkumstansiya | Kilos/Pasiya |
|---|---|---|
| Halimbawa Sa loob ng silid aralan, Ang katabi mo sa upuan na si Arnida ay nahihilo dahil hindi siya kumain ng pang-agahan. | Layunin | Ipaalam ko sa guro namin na nahihilo si Arnida dahil hindi kumain ng pang-agahan upang masamahan ko siya sa school canteen para maibili ng lugaw na kakainin niya. |
| Sitwasyon | Salik ng Sirkumstansiya | Kilos/Pasiya |
|---|---|---|
| 1. Si Paulo ay magaling sa klase lalo na sa Ingles, siya ang palaging takbuhan ng kanyang mga kamag-aral tuwing may takdang aralin sila na talumpati, maikling kwento o anumang sulatin. | Sirkumstansiya | |
| Layunin |
[transcriber’s note: the Sitwasyon cell for item 1 spans the two rows below it in the source]
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Sitwasyon | Salik ng Sirkumstansiya | Kilos/Pasiya |
|---|---|---|
| 2. Tuwing recess sa iskul, napapansin mo na ang mga plastic cups na pinag-inuman o pinagkainan ng mga schoolmates mo ay walang pakialam na iniiwan, kinakalat o hindi nilalagay sa tamang basurahan. Bilang pinuno ng YESO, gusto mo na malinis ang kapaligiran ng paaralan. | Paraan | |
| Layunin | ||
| 3. Nahawa ng Covid19 virus si Bruno, isa sa mga matalik mong kaibigan. Mahirap ang kanyang pamilya at malaki ang kailangan nila na pera bilang pambayad sa bill nila sa ospital. Dahil mahal mo ang iyong kaibigan gusto mo siyang tulungan kahit kaunting halaga man lang. | Sirkumstansiya | |
| Paraan |
Pamantayan sa pagbibigay ng puntos sa Gawain 1, 2 at 3
| 3 napakahusay | 2 mahusay | 1 husay |
|---|---|---|
| Ang sagot sa kabuuan ay naipapaliwanag nang lubos at kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad | Ang sagot sa kabuuan ay naipapaliwanag nang kaaya-aya, kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad | Ang sagot sa kabuuan ay hindi naipapaliwanag nang mahusay, kaaya-aya, kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad |
Isaisip
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang mga aytem at piliin ang titik ng pinakatamang sagot.
_____ 1. Bunga ito ng ating isip at kagustuhan na nagsasabi ng ating katangian.
- a. pasiya
- b. kilos
- c. kakayahan
- d. damdamin
_____ 2. Ang moral na kilos ay ang makataong kilos, Bakit?
- a. Sapagkat nahuhusgahan nito ang tama at maling kilos.
- b. Sapagkat nakapagpapasiya ito nang naaayon sa tamang katwiran.
- c. Sapagkat malayang patungo ito sa layunin na pinag-isipan.
- d. Sapagkat napatutunayan nito ang sariling kilos kung ito ay mabuti o masama.
_____ 3. Si Tony ay isang pulis. Kilala siyang matulungin sa kanilang lugar kaya’t mahal na mahal siya ng kaniyang mga kapitbahay ngunit lingid sa kaalaman ng kaniyang mga tinutulungan, na ang itinutulong niya sa mga ito ay galing sa pangongotong na kinukuha niya sa kaniyang mga nahuhuling tsuper sa kalsada. Tama ba o Mali ang kilos ni Tony?
- a. Tama, dahil marami naman siyang natutulungan na nangangailangan.
- b. Mali, dahil hindi sa kaniya galing ang kaniyang itinutulong.
- c. Tama, dahil mabuti naman ang kaniyang panlabas na kilos
- d. Mali, dahil kahit mabuti ang panlabas na kilos, nababalewala pa rin ang panloob na kilos.
_____ 4. Ang isip ay para humusga at mag-utos, ang kilos-loob ay ano?
- a. Umunawa at magsuri ng impormasyon.
- b. Tumungo sa layunin o intensiyon ng isip.
- c. Tumulong sa kilos ng isang tao.
- d. Gumabay sa pagsasagawa ng kilos.
_____ 5. Sa mga sumusunod ano ang hindi kahulugan ng sirkumstansiya?
- a. Ito ay tumutukoy sa isang kondisyon o kalagayan kung saan ang kilos na ginawa ay nakaaapekto sa kabutihan.
- b. Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos na nakabatay kung saan nakatuon ang kilos-loob.
- c. Ito ay nakapagbabawas o nakapagdaragdag sa kabutihan o kasamaan ng isang kilos.
- d. Ito ay nakapagpapabago sa halaga ng isang
_____ 6. Ano ang hindi kahulugan ng Layunin?
- a. Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos.
- b. Ito ang pinakatunguhin ng kilos.
- c. Ito ay nakapagbabawas o nakapagdaragdag ng kabutihan o kasamaan ng kilos.
- d. Ito ay nakabatay kung saan nakatuon ang kilos-loob.
_____ 7. Wala sa bahay ang mga magulang ni Amy, pumasok siya sa silid ng kanyang mga magulang at kumuha ng 1000 piso sa loob ng kabinet kung saan nakatago ang pera nila. Ang pagkuha ni Amy ng pera ay masama. Nadaragdagan ng panibagong kasamaan ang kaniyang ginawa dahil _____.
- a. kinuha niya ito nang walang paalam
- b. kinuha niya ito nang wala ang kaniyang mga magulang
- c. ang kinuhanan niya ng pera ay ang kaniyang mga magulang
- d. ang pagkuha niya ng pera ay hindi nagpakita ng pagrespeto
_____ 8. Alam ni Freddie na masama ang magpakopya ng sagot sa pagsusulit pero pinakopya pa rin niya ang kanyang kaibigan na si Ariel. Dahil sa pagpapakopya niya nakapasa si Ariel sa asignatura. Ano kayang prinsipyo ang sumasakop sa sirkumstansiya ng kilos ang makikita sa sitwasyon?
- a. Ang sirkumstansiya ay maaaring makalikha ng kakaibang kilos ng mabuti o masama.
- b. Ang sirkumstansiya ay hindi maaaring gawing mabuti ang masama.
- c. Ang sirkumstansiya ay maaaring gawin ang mabuting kilos na masama.
- d. Ang sirkumstansiya ay maaaring lumikha ng mabuti o masamang kilos.
_____ 9. Araw ng kaarawan ni Abel, inanyayahan niya ang kaniyang mga kaibigan at sila ay nagsaya. Humiram sila ng videoke at sila ay nagkantahan hanggang umabot sila ng madaling-araw. Naiinis na ang kaniyang mga kapit-bahay dahil sa ingay na dulot nito. Ano kayang prinsipyo ang sumasakop sa sirkumstansiya ng kilos ang makikita rito?
- a. Ang sirkumstansiya ay maaaring gawin ang mabuting kilos na masama.
- b. Ang sirkumstansiya ay maaaring makalikha ng kakaibang kilos ng mabuti o masama.
- c. Ang sirkumstansiya ay maaaring gawing mabuti ang masama.
- d. And sirkumstansiya ay lumikha ng mabuti o masamang kilos.
- Nanalo si Felissa ng pagkapangulo sa kanilang pangkat. Simula noon, ginampanan niya nang lubos ang kaniyang tungkulin at responsibilidad. Anong prinsipyong sumasakop sa sirkumstansiya ng kilos ang makikita rito?
a. Ang sirkumstansiya maaaring lumikha ng mabuti o masamang kilos. b. Ang sirkumstansiya ay maaaring magdulot ng bagong kabutihan sa masamang kilos at bagong masamang hangarin sa masamang kilos. c. Ang sirkumstansiya ay maaaring makalikha ng mabuti o masama. d. Ang sirkumstansiya ay hindi maaaring gawing mabuti ang masama.
Isagawa
[illustration: hand holding a pencil, with gears]
Panuto: Sumulat ng mga pangyayari o sitwasyon sa iyong buhay noong ikaw ay nasa ikasiyam na baitang ayon sa tsart na nakalaan.
| SITWASYON | LAYUNIN | PARAAN | SIRKUMSTANSIYA |
|---|---|---|---|
| 1. | |||
| 2. |
Tayahin
A. Panuto: Suriin ang bawat pangungusap at isulat sa unahan ng bilang kung ito ay layunin, paraan at sirkumstanya ng makataong kilos.
- _____ Ito ay bunga ng ating isip na nag-uutos na gawin ang isang kilos o pasiya.
- _____ Si Nardo ay napapabilang sa mga mag-aaral na may karamdaman sa puso, kaya gustuhin man niyang makipaglaro ng basketball ay hindi pwede dahil mahihirapan siyang huminga.
- _____ Ito ay tumutukoy sa isang sitwasyon o kondisyon kalagayan ng kilos na makababawas o makadadagdag sa kabutihan o kasamaan ng isang kilos.
- _____ Ito ay bunga ng kasalukuyang sitwasyon paano natin matutugunan o magagawa ang makataong kilos.
- _____ Ito ang siyang nagdidikta sa atin na gumawa o tumulong sa ating kapwa sa anumang sitwasyon masama o mabuti.
Karagdagang Gawain
[illustration: hand holding gears]
GAWAIN : Pagawa ng Journal
Panuto: Gumawa ng isang journal para sa unang linggo ng pasukan (Oct 5-9, 2020) Isulat kung ano ang mga ginawa mo sa araw na iyon at suriin kung ito ay nakapagdulot ng masama o mabuti sa iyo, kung ito ay masama ano ang gagawin mo para maitama ang maling kilos/pasiya.
Ang Aking Journal sa araw ng Oktubre 5 – 9, 2020
| P E T S A | Nagawang Kilos/ Pasiya | Mabuti o masamang epekto ng kilos/pasiya | Gagawin mon a hakbang para maitama ang maling epekto |
|---|---|---|---|
| 5 | |||
| 6 | |||
| 7 | |||
| 8 | |||
| 9 |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: this page is printed upside down; the answer boxes are labeled “Subukin” and “Tayahin”, and both lists are identical as printed]
Subukin
- layunin
- sirkumstansiya
- sirkumstansiya
- paraan
- layunin
Tayahin
- layunin
- sirkumstansiya
- sirkumstansiya
- paraan
- layunin
Pamantayan sa pagbibigay ng puntos sa Gawain 1, 2 at 3
| 3 napakahusay | 2 mahusay | 1 husay |
|---|---|---|
| Ang sagot sa kabuuan ay naipapaliwanag nang lubos at kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad | Ang sagot sa kabuuan ay naipapaliwanag nang kaaya-aya, kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad | Ang sagot sa kabuuan ay hindi naipapaliwanag nang mahusay, kaaya-aya, kayang gawin ninuman, lubos na nagpapakita ng malayang desisyon/kilos at may kaakibat na responsibilidad |
[illustration: hand holding a key]
Sanggunian
Aklat
Mary Jean B. Brizuela, et.al., (2015). Edukasyon sa Pagpapakatao,Pasig City:FEP Printing Corporation, 117 – 121
Maria Lolita Ramos, (2014). Modyul 4:Layunin. Retrived at https://www.youtube.com/watch?v=1nibDNR5HT
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply