This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) self-learning module for Grade 10, Quarter 2, Module 8: “Kabutihan o Kasamaan ng Sariling Pasya o Kilos” (the goodness or badness of one’s own decisions or actions). It is written for learners studying at home with the help of a parent or another adult. After working through it, learners should be able to judge whether a decision or action is good or bad by looking at its purpose, its means, and its circumstances.
The module was prepared by DepEd Cordillera Administrative Region (first edition, 2020). Its writer is Annie Rose B. Cayasen, PhD.
What learners will learn
The module lists two expected skills:
- Prove that the purpose (layunin), the means (paraan), and the circumstances (sirkumstansya) determine whether a human act is good or bad (MELC 8.3).
- Judge whether a decision or action in a situation with a dilemma is good or bad, based on its purpose, means, and circumstances (MELC 8.4).
Lesson in this module
The module has one lesson: Aralin 1, “Nasusuri ko ang kabutihan o kasamaan ng sariling pasya o kilos” (I can examine the goodness or badness of my own decision or action). It reminds learners that some decisions are made without careful thought. It also explains that the teenage years come only once, so choices made now deserve careful thinking because they bring good or bad results later.
The four factors of a human act
The module explains that a “makataong kilos” (human act) comes from our mind and will, aimed at the good of all. It has four factors:
| Factor | Meaning in the module |
|---|---|
| Layunin (purpose) | The inner act: what the will wants to happen |
| Paraan (means) | The outer act used to reach the purpose; the planned order of things to do |
| Sirkumstansiya (circumstances) | What makes the goodness or badness of an act greater or smaller |
| Kahihinatnan (consequences) | The results of the decision, based on its purpose and means; every act has a reason and a responsibility |
According to the module, a decision or action is good when it matters and brings happiness, hurts no one, and agrees with morals. A good decision has no obstacle in its purpose or means, and its result leads to the good.
Five steps of good decision-making
The module walks through five steps, using the example of Zaldy, a learner during the pandemic who wants a cellphone for his lessons even though he already has radio-based lessons and modules.
- Layunin (objective). Know what you want to achieve. Zaldy wants to keep learning during the pandemic.
- Pagkalap ng impormasyon (gathering information). Listen to the advice of elders and experts, and ask people with good experience. With quarantine making it hard to reach classmates and teachers, learners can ask the adults at home for help.
- Kahihinatnan (projected outcome). List what could happen and check whether the good results outweigh the bad. A typhoon had flooded Zaldy’s home and ruined the family’s crops. A cellphone would help him reach his teacher, but it would cut the family’s budget for seeds and house repairs.
- Gumawa ng desisyon (make the decision). Decide and write down how you will carry it out. Zaldy chooses the radio and modules because they cost less and need no internet.
- Pagsuri sa nagawang pasya (evaluation). Review the plan, check that it followed the right process and hurts no one, and write the cause and effect of each choice. Zaldy sees he can still learn what his grade level requires.
Activities in the module
- Subukin (pretest): 15 items: unscrambling key terms, ordering the decision-making steps, and labeling situations as layunin, paraan, or sirkumstansiya.
- Balikan: a crossword review of the terms from the previous lesson on human acts.
- Tuklasin: a story about a student council preparing for Intramurals on a small budget; learners identify its purpose and its good means.
- Pagyamanin: three activities. Gawain 1 uses the story “Yapak ng Tagumpay” (footsteps of success) about orphaned siblings Donna and Don who work to finish Grade 10. Gawain 2 uses “Ang Liham ng Pagkakataon” (the letter of opportunity), where Don decides to keep studying after missing a scholarship. Gawain 3 asks learners to mark situations Tama (good) or Mali (bad).
- Isaisip: a fill-in-the-blank summary of good decision-making.
- Isagawa: learners trace a hand or foot on paper and write a personal pledge, one finger at a time, using the decision-making steps.
- Tayahin (final test) and Karagdagang Gawain: a 15-item test, then writing and decorating a personal philosophy of life.
How to use this module
Start with the Subukin pretest to see what you already know. Then work through each part in order, from Balikan to Karagdagang Gawain. Write all answers on separate paper and do not write on the module, so others can use it after you. Check your work with the Susi sa Pagwawasto (answer key) at the end, and be honest when you use it.
- Learners: Contact your teacher right away if a lesson is hard to understand.
- Parents and guardians: The module is meant to be used with an adult guide at home. Help your child think through the stories and the decision-making steps.
- Teachers: Rubrics are included for the Pagyamanin story questions (10, 8, 5, 2 points) and the pledge activity (10, 8, 6, 4 points).
Frequently asked questions
What grade and quarter is this EsP module for?
It is for Grade 10 Edukasyon sa Pagpapakatao, Quarter 2 (Ikalawang Markahan), Module 8.
What are the four factors of a human act in this module?
Layunin (purpose), paraan (means), sirkumstansiya (circumstances), and kahihinatnan (consequences). The module teaches that purpose, means, and circumstances determine whether an act is good or bad.
What are the five steps of good decision-making?
Set your objective (layunin), gather information, think about the projected outcome (kahihinatnan), make the decision, and evaluate the decision you made.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the crossword, the activities, the Isaisip fill-in-the-blanks, and the final test.
Which competencies does the module cover?
It covers MELC 8.3, proving that purpose, means, and circumstances make an act good or bad, and MELC 8.4, judging decisions in a dilemma based on those factors.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikalawang Markahan – Modyul 8: Kabutihan o Kasamaan ng Sariling Pasya o Kilos
10
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikalawang Markahan – Modyul 8
Kabutihan o Kasamaan ng Sariling
Pasya o Kilos
[illustration: students studying under a tree, a teacher helping a child at a desk, a boy reading by a lamp, and two students with a globe]
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikasampung Baitang Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 8: Kabutihan o Kasamaan ng Sariling Pasya o Kilos
Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Annie Rose B. Cayasen, PhD Editor: Thelma T. Dalay-on, EdD Tagasuri: Jeanie Claire Y. Piggangay PhD Tagaguhit: Julius K. Takimpay Tagalapat: Joel F. Amerila Tagapamahala: May B. Eclar, Ph.D. CESO V – Regional Director Florante E. Vergara- OIC Assistant Regional Director Carmel F. Meris, EdD – Chief Education Supervisor CLMD Rosita C. Agnasi PhD – Regional EPS – LRMDS Edgar H. Madlaing, EdD – Regional EPS – AP/ADM Focal Person
Inilimbag sa Pilipinas ng Department of Education – Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera Office Address: Wangal, La Trinidad, Benguet Telefax: (074)-422-4074 E-mail Address: car@deped.gov.ph
10
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikalawang Markahan – Modyul 8: Kabutihan o Kasamaan ng Sariling Pasya o Kilos
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Walang sinumang tao ang makakapagsabi na palaging mabuti o tama ang kanyang mga pasya at kilos. May mga kilos at pasya na masama o hindi tama ngunit para sa gumagawa, ito ay tama. Mahalagang matutunan ng tao kung ano ang mga pasya at kilos na nararapat at di-nararapat upang maiwasang makasakit ng kapwa. Ang modyul na ito ay makakatulong saiyo upang masuri mo kung kasamaan o kabutihan ang idinudulot ng iyong mga pasya at kilos. Inaasahang malilinang saiyo ang mga kakayahang ito:
- Napatutunayan na ang layunin, paraan at sirkumstansya ay nagtatakda ng pagkamabuti o pagkamasama ng kilos ng tao (MELC 8.3).
- Nakapagtataya ng kabutihan o kasamaan ng pasiya o kilos sa isang sitwasyong may dilemma batay sa layunin, paraan at sirkumstansya nito (MELC 8.4)
Subukin
Bago mo simulan ang gawain sa modyul, sagutin mo ang mga sumusunod na panimulang pagsubok. Handa ka na ba?
Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at unawain ang tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
A. Ayusin ang letra na nakapaloob sa unahang saknong upang mabuo ang angkop na salita bilang sagot sa isinasaad ng pangungusap.
_____ 1. (MAKATIKAONGLOS) – Ito ay bunga ng ating isip at kagustuhan para sa kabutihan ng lahat. _____ 2. (INLAYUN) – Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos kung saan nakatuon ang kilos-loob na nais mangyari.
2
_____ 3. (ARAPAN) – Ito ay tumtukoy sa panlabas na kilos na kasangkapan o paraan upang makamit ang layunin. Ito ay pangkasunodsunod ng mga gagawin ayon sa plano. _____ 4. (STARSIKUYAMIS)- Ito ang nakapagpapalala o nakapagpapabawas ng kabutihan o kasamaan ng isang kilos. Ito ay siyang mapappala. Mga mangyayari o kahihinatnan ayon sa ng pasya o kilos. _____ 5. (KINANTAHIHIA) – lahat ng kilos na ginagawa ng tao ay may kaakibat na dahilan, batayan at may kaakibat na pananagutan. Mga resulta ng pasya o kilos batay sa layunin at paraan ng pasya o kilos.
B. Ayusin ang mga pangungusap ayon sa kanilang pagkasunod-sunod ng hakbang sa pagpapasya gamit ang mga letrang (a.b.c.d.e). at isulat ang sagot sa sagutang papel;
_____ 6. Kahihinatnan (projected outcome) _____ 7. Layunin (objective) ng nais bigyang pasya. Kilalanin ang nais makamit sa pagbibigay ng pasya. _____ 8. Pagsuri sa nagawang pasya. Bawat pasya ay kailangang tignan ang sanhi at ng magiging bunga nito. _____ 9. Pagkalap ng Impormasyon tunkol sa isyong nais pagpasyahan (gather information) _____ 10. Gumawa ng desisyon at isulat lahat.
C. Piliin ang tamang sagot ayon sa salik ng makataong kilos. Isulat ang salitang napili sa sagutang papel.
| layunin | paraan | sirkumstansiya |
|---|---|---|
_____ 11. Pagnanais na makapagtapos ng pag-aaral. _____ 12. Di nakapag-tapos ng pag-aaral dahil sa maagang pag-aasawa. _____ 13. Ang batang gustong makatapos kahit hikahos ang buhay ay maaring maghanap buhay upang matustusan ang pag-aaral tulad halimbawa ng pagtitinda ng sagin. _____ 14. Ang mag-aaral na nais maging miyembro ng manlalaro tulad ng Sipaktakraw ay may kinakailangang plano tulad ng pagnanais na makapaglaro sa pambansang kompetisyon at maisakatuparan ang pagiging coach balang araw. _____ 15. Araw-araw na pumupunta ang isang bata sa silid-aklatan upang magsaliksik ng ideya na magagamit sa eksperimentong ginagawa.
3
Aralin 1: Nasusuri ko ang kabutihan o kasamaan ng sarili pasya o kilos
May mga desisyon at kilos ang tao na hindi pinag-isipang mabuti. Mahalaga ang masusing pag-aaral sa posibleng kahihinatnan ng ating mga pasya at kilos. Sa bawat alternatibo na ating pagpipilian ng mga kahihinatnan ng ating mga pasya at kilos, narapat lang na ang layunin ng tao ay tungo sa kabutihan. Subalit, minsan ito ay humahantong sa hindi kanais-nais na resulta. Kailang Ba masasabing may kabutihan o kasamaan na idinudulot ang isang pasya o kilos?
Balikan
Sa nakaraang aralin natutunan mo ang ang kahulugan ng mga salita na naiuugnay sa aralin tungkol sa makataong kilos. Atin itong balikan upang mapa-igting ang pag unawa sa mga susunod na leksiyon.
GAWAIN: Balik Tanaw
Panuto: Punan ng tamang letra ang bakanteng kahon sa crossword puzzle para mabuo ang mga salitang maiuugnay sa makataong kilos
[chart: crossword puzzle; GAWAIN: Balik Tanaw]
- Row 1: “1.” (left column); “1.” (right column)
- Row 2: “P” (left column); “L” (right column)
- Row 3: “3.” then S, blank, R, K, blank, M, S, T, blank, N, S, blank, Y, A
- Row 4: blank; “U” (right column)
- Row 5: “4.” then K, A, H, blank, H, blank, N, blank, T, N, blank, N
- Row 6: “N” (below the A in row 5, left column)
- Row 7: “N” (right column)
transcriber’s note: the crossword has no printed clue text; the numbers 1, 1, 3 and 4 mark the clue starts, and blank cells are for the reader to fill.
4
Tuklasin
GAWAIN:
Panuto: Basahin ang sitwasyong napagusapan ng mga magkaibigan. Sagutin ang mga katanungan tungkol sa usapan. Isulat sa sulatang papel ang sagot.
Paghahanda sa Intramurals
Ang samahan ng mga mag-aaral ay nagpulong upang paghandaan ang darating na Intramurals. Pinag-usapan nila ang mga paligsahang gaganapin sa kanilang paaralan. Nais ng samahan na makapagbigay aliw sa mga mag-aaral na hindi kailang magarbo at magastos. Iminungkahi ng presidente ng samahan na magkaroon ng ibat’ibang kumitiba upang paghatian ng samahan ang mga gawain. Nais niyang magkaroon ng maganda at malinis na entablado. Isang mag-aaral ang nagmungkahi ng pagbubudget sa baong pera ng mga mag-aaral at mag-ambagan upang makabili sila ng mga bulaklak at kukuha ng mag-aayos nito. Sinabi naman ng secretary na maaari namang sila-sila din ang mag-ayos ng entablado at magdala ng mga tanim sa paso ang iba upang idagdag sa palamuti sa entablado. Nagmungkahi rin ang bise presidente na siya na ang gugupit ng mga palamuti mula sa makukulay na papel. Ang tresurero ay nagsabi na mag-aambag siya ng recycled flower mula sa palstic na bote.
Sagutin mo:
- Ano ang layunin ng samahan sa Intramurals?
2-3. Pumili ng dalawang mabuting paraan na minungkahi ng samahan?
4-5. Kung ikaw ang gagawa ng paraan, ano ang gagawin mo?
Suriin
Kabutihan o Kasamaan ng Pasya o Kilos
Ang pagpapasya ay ginagawa sa panahon na ikaw ay handa. Ganon din sa pagsasagawa ng kilos na dapat tinitimbang ang kabutihan na maidudulot nito. Ang panahon ng pagiging tinedyer ay minsan lang dumating sa buhay ng isang tao. Kapag ito’y lumipas na, ay hindi na maaaring ibalik pa kaya hindi dapat na sayangin.
Napakahalaga kung gayon na ang bawat kilos at pasiya sa panahong ito ay masusing pinag-iisipan dahil may maidudulot na masama o mabuting bunga sa hinaharap.
Ang pagpapatunay na ang layunin, paraan at sirkumstansya ay nagtatakda ng pagkamabuti o pagkamasama ng kilos ng tao. Ang mga salik o elemento na ito ay makikita sa makataong kilos.
Apat na salik ng makataong kilos
- Layunin – Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos kung saan nakatuon ang kilos-loob na nais mangyari.
- Paraan – Ito ay tumutukoy sa panlabas na kilos na paraan upang makamit ang layunin. Ito ay pangkasunodsunod ng mga gagawin ayon sa plano.
- Sirkumstansiya – Ito ang nakapagpapalala o nakapagpapabawas ng kabutihan o kasamaan ng isang kilos. Mga mangyayari o kahihinatnan ayon sa ng pasya o kilos.
- Kahihinatnan – lahat ng kilos na ginagawa ng tao ay may kaakibat na dahilan, batayan at may kaakibat na pananagutan. Mga resulta ng pasya o kilos batay sa layunin at paraan ng pasya o kilos.
Hakbang sa mabuting pagpapasya
Ang tao ay may likas na kakayahang kilalanin ang mabuti at masama. Malalaman natin kung mabuti ang mga pasya o kilos kung ito ay mahalaga at nagbibigay kaligayahan. Mahalaga na walang masasaktan na tao sa pasya at dapat na naaayon sa moral ng tao. Walang balakid sa mga layunin at paraan ng
pagsagawa. Walang maling sirkumstansiyang dahil ang kahihinatnan nito a para sa kabutihan.
Ang sumusunod ay limang hakbang ng mabuting pagpapasya:
- Layunin (objective) – mahalaga na sa paggawa ng pasya o kilos ay dahil sa nais o gustong makamit o makamtan.
Halimbawa:
Kahit nasa panahon tayo ngayon ng pandemya, ay nais pa rin matuto ng mga mag-aaral. Gusto ng karamihan na magkaroon ng cellpone kahit may radyong panhimpapawid (radio-based instruction) at mga modyul.
- Pagkalap ng Impormasyon (gather impormation) – makinig sa mga payo ng matatanda at sinasabi ng mga eskperto. Maari din magtanong sa may nga mabubuting karanasan.
Halimbawa:
Dahil sa quarantine mahirap makipag usap sa mga kaklase at guro para makapag tanong sa mga leksiyon sa mga aralin. Maaring magpaturo sa mga nakatatanda sa bahay ng mga aralin. Pakinggan ang payo nila kung paano maisasagawa ang aralin upang matuto.
- Kahihinatnan (projected outcome)- alamin ang idudulot nito sa kinabukasan. Ilista ang maaring mangyari sa mga pasyang isinulat at tignan kung mas nakararami ang mabuti kaysa masamang resulta.
Halimbawa:
Sa pag nanais na matuto sa mga leksiyon, gusto ni Zaldy na magkaroon ng cellpone kahit na may radyo at modyul naman. Pero dahil sa bagyong nagdaan nabaha ang kanilang bahay at nasira ang pananim ng pamilya. kung uunahin niya ang pagbili ng cellpone ay may magagamit siya sa pakikipag-usap sa guro at mga kakalase. Sa kabila nito ay mababawasan ang budget ng pamilya sa pambili ng binhi na muli nilang itatanim maging ang pagpakumpuni ng kanilang bahay. Naisip ni Zaldy na gagamitin nalang niya ang radio at modyul upang makatulong sa pamilya.
- Gumawa ng desisyon at itala ang paraan kung paano mapagtatagumpayan ang pasya o kilos.
Halimbawa:
Pinili ni Zaldy na gamitin ang radyo o modyul sa pag-aaral ng distant learning dahil mas matipid at di kinakailangang may internet. Matuto pa rin naman siya kung pagiigihan ang pagbasa nito at magpatulong sa mga kasama sa bahay.
- Pagsuri sa nagawang pasya (evaluation)- ang nabuong planong na napagpasyahan ay masusing pag-aralan. Isa-isang basahin ang mga naisulat kung ito ay sumunod sa tamang proseso. Tignan kung walang nakasasagabal o nakasasakit sa kapwa tao. Mahalaga na alamin at naisin ang mabuti. Kilatisin ang mga partikular na kabutihan sa isang sitwasyon ayon sa prinsipyo. Isulat ang sanhi at bunga ng bawat pasya at maaring maging sirkumstansiya ng pasya sa kahihinatnan nito. Halimbawa:
Halimbawa:
Sa pagpili ni Zaldy ng radyo o modyular kay sa cellphone na pamamaraan ng pag-aaral ay kinakailagang suriin niya kung ano ang higit na kailangan batay sa kakayahan ng pamilya, paraan ng pagbili nito. Higit na maidudulot nito kung wala bang arternatibo na magagagamit. Sa pasya niyang gamitin ang radyo o modyular na pamamaraan ng pag-aaral ay matuto pa rin naman siya ayon sa hinihingi ng grado na kinabibilangan niya.
Pagyamanin
GAWAIN 1: Makataong kilos
Panuto: Suriin ang bawat sitwasyon at sagutin ang hinihingi ng bawat tanong sa hanay. Isulat ang sagot sa sariling sulatang papel.
Yapak ng Tagumpay
Kuwento ni Annie Rose B. Cayasen
Maagang naulila ang magkapatid na sina Donna at Don kaya kinupkop sila ng kanilang mga lolo’t lola. Salat din sa pangangailanganan ang mga lolo’t lola nila kaya ay nagawa nilang magpalipat-lipat sa mga mga tiyahin upang sila ay may makain.
Sa bawat pamilyang tumutulong sa magkapatid, sinisikap nilang matumbasan ang tulong at palaging nakakintal sa isipan ang kanilang mga pangarap na makatapos sa pag-aaral. Madalas nilang isipin ang pagtanaw ng utang na loob sa mga taong tumutulong sa kanila.
Sa kanilang murang isip natuto silang magtrabaho hanggang makarating sa ika- sampung baitang ng walang maririning na hina-ing. Dahil matanda na ang mga lolo at lola si Donna ay natutong tumulong sa mga tiyahing magtinda ng saging at iba pang gulay at prutas tuwing Sabado. Ang pinagbilhan ay ginagamit na pambili ng pangkusina at mahahalagang gamit sa paaralan. Ang pagbili ng tsinelas ang pinakahuli sa prioridad niyang bilhin. Mas pinipili niyang tanggalin ang tsinelas kung madulas ang daan papuntang paaralan para magtagal ito at ng may magamit sa loob ng klase.
Si Don naman ay tumulong sa lolo at mga tiyuhin sa gawaing bukid. Siya ang tagakuha ng panggatong sa pamilya. Madalas din siya nakapaa dahil inilalaan din ang tsinelas para sa pagpasok sa paaralan.
Araw-araw ay binubuno nila ang putik ng nakayapak upang makarating sa paaralan. Maaga silang pumapasok para may oras na makapagbasa ng leksiyon ng nakaraang araw bago magsimula ang bagong aralin.
Sa huli nakatapos din sila ng ika-sampung baitang. Malapit ng matupad ang kanilang in-aasam.
Sagutin:
- Ano ang mga layunin nina Donna at don?
- Ano ang ginawang paraan ng magkapatid upang makatapos ng ikasampung baiting?
- May sirkumstansiya ba ang naging paraan ng magkapatid? Isaad kung mayron. Isulat ang salitang wala kung hindi nagkarron ng sirkumstansiya.
- Sa kuwento ano ang kinahinatnan ng magkapatid sa ginawa nilang kilos upang makatapos ng ikasampong baitang
Pamantayan sa pagbibigay ng iskor sa Gawain 3
| Napakahusay 10 | Mahusay 8 | Nalilinang 5 | Nagsisimula 2 |
|---|---|---|---|
| Lahat ng mga kasagutan na naibigay ay makatotohanan at makatuwiran | May isang kasagutan na naibigay ang hindi makatotohanan at makatuwiran | May dalawang kasagutan na naibigay ang hindi makatotohanan at makatuwiran | May higit sa dalawa na kasagutan na naibigay ang hindi makatotohanan at makatuwiran |
GAWAIN 2: Pagpapasya
Panuto: Basahin ang kuwento at unawain ang mga hakbang
Ang Liham ng Pagkakataon
Sinulat ni Annie Rose B. Cayasen
Nakatanggap ng liham ang buong klase ng ika-sampung baitang San Jose High School. Ito ay naglalaman ng mga pangalan ng mga nakapasa sa pagsusulit na kinuha ng lahat ng Grade 10 na mag-aaral para sa isang scholarship program sa senior high school.
Umaasam ang magkapatid na Donna at Don na makapasok sa Senior High sa susunod na pasukan. Ang mapabilang ang pangalan nila sa listahan ay magiging malaking tulong kung sakali na sila ay makatapos sa Senior High.
Kabado at tahimik ang magkapatid na Donna at Don habang binabasa ng guro ang mga pangalan ng mga pumasa. Matatandaang ang simpleng pangarap ng magkapatid ay makapag-aral at makapagtapos sa senior high school. Tanging ang scholarship na ito ang kanilang pag-asa.
Tahimik na nananalanging si Don habang naririnig niya ang mga pangalan ng mga pumasa. Ang kanyang panalangin na nawa’y isa man lang sa kanila ni Donna ay makapasa.
Hiyawan at tumatalon sa saya ang buong klase ng marinig ang pangalan ni Donna. Hindi matumbasan ang kasiyahan ni Don at napaluha pa nang marinig ang pangalan ng kapatid.
Hindi man nakabilang si Don ay maluwag parin niyang tinanggap ang resulta. Pwede siyang huminto at magtrabaho upang malikom ng gagamitin sa pasukan. Kung sakali man, maari din siyang mag self-supporting o mamasukan upang magtrabaho habang nag-aaral.
Nagsimula siyang nagtanong tanong sa lolo at lola kung pwede siyang mamasukan at magtrabaho habang nag-aaral. Nagtanong-tanong din siya kung saan siya maaaring mamasukan na pwedeng stay in o makikituloy sa bahay ng amo habang nag-aaral at nagtatrabaho. Humingi din siya ng payo sa mga guro at kaklase kung mabuti bang magtrabaho siya habang nag-aaral.
Naisip ni Don ang maaaring kahihinatnan kung sakaling hihinto siya ng pag-aaral. Ayaw niyang masayang ang isang taon at mahuli sa mga kaklase sa pagtapos ng senior high school. Naisip din niya n baka mahirapan siya sa mga
aralin. Higit sa lahat naisip niya ang mga lolo’t lola niya na nangangailangan ng pagkalinga.
Kailangan niyang mamili para hindi masayang ang panahon. Nagpasya siya na ituloy ang pag-aaral gaano man ito kahirap.
Sa kanyang pagbabalik tanaw sa napagdaanan nilang magkapatid ay nalampasan din nila at napagtagumpayan ang mga pagsubok. Natanto niya, sa kanyang pagsusuri na mas mahihirapan siyang lalo pag huminto ng pag-aaral. Matanda na ang mga lolo at lola niya kailangan niyang mapagtagumpayan ang makapag-aral sa lalong madaling panahon. Ito ay upang makatulong siya sa pamilya lalo na pag nanghina na ang mga ito at nangangailangan ng pag alalay. May awa ang Diyos sambit niya.
Sa pagmuni-muni ni Don nakarinig siya ng sigaw. Tinatawag pala siya ng kanyang lola, “May liham ang tiyahin mo sa kabilang bayan” ang sabi, “basahin mo!”
Ang liham ay nagsasabing pumunta siya sa kanyang tiyahin pagkatapos ng grade 10 at ipapasok niya itong mamasukan habang nag-aaral ng Senior High. Sadya kayang may nakatadhanang sagot sa kanyang inaasam at panalangin?
Sagutin: Isulat ang angkop na salita sa unahan ng bawat pangungusap ayon sa tamang pagkasunodsunod ng mga hakbang sa pagpapasya. Nasa unang kahon ang pagpipilian ng sagot.
A. Layunin B. Pagkalap ng Impormasyon C. Kahihinatnan D. Pagpili ng pasya E. Pagsusuri
| Pagkasunod-sunod ng Hakbang | Mga pangyayari |
|---|---|
| Natanto niya, sa kanyang pagsusuri na mas mahihirapan siyang lalo pag huminto ng pag-aaral. | |
| Nagsimula siyang nagtanong tanong sa lolo at lola kung pwede siyang mamasukan at magtrabaho habang nag-aaral. Naghanap din siya ng nagangailangan ng katulong. |
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Pagkasunod-sunod ng Hakbang | Mga pangyayari |
|---|---|
| Nagpasya siya na ituloy ang pag-aaral gaano man ito kahirap. | |
| Umaasam ang magkapatid na Donna at Don na makapasok sa Senior High sa susunod na pasukan at tapusin ito. | |
| Kapag siya ay hihinto na lang muna sa pag-aaral. Masasayang ang isang taon at mas mahuhuli siyang makatapos ng Senior High. Kung magtatrabaho habang nag-aaral naman ay mahihirapan siya sa mga aralin at malalayo siya sa mga lolo at lola na nangangailangan ng kalinga. | |
| Masasayang ang isang taon at mas mahuhuli siyang makatapos ng Senior High. Kung magtatrabaho habang nag-aaral naman ay mahihirapan siya sa mga aralin at malalayo siya sa mga lolo at lola na nangangailangan ng kalinga. |
GAWAIN 3: Titimbangin ko ang kabutihan
Panuto: Tayahin ang pasiya at kilos sa bawat sitwasyon. Isulat ang Tama kung ito ay kabutihan at Mali kung ito ay kasamaan o walang maidudulot na mabuti.
_____ 1. Sa panahon na may pandemya kinakailangan na bawat miembro sa pamilya na mamalagi sa bahay lalo na ang matatanda at ang may mga sakit. Kung sakaling ikaw lamang ang maasahan sa bahay na maaring mamalenke, sisikapin na gumamit ng proteksiyon tulad ng mask, face shield at higit sa lahat maghugas ng kamay sa tuwina.
_____ 2. May baha na nangyari dahil sa bagyo. Napagpasyahan ng mga magaaral na tumulong ngunit kapos ang karamihan sa pera at wala ring maiaambag na donasyong kagamitan at pagkain. Pinili ng ilan na tumulong na lang mag impake sa mga donasyong nakalap ng barangay.
_____ 3. Ang maagkaibigan ay piniling maglaro sa kalsada sa disoras ng gabi. Nagtatawanan pa at nagsisigawan sila. Pag may tao o tanod madaling takbuhan lang iyan sabi pa nila. Kahit may ipinalabas na curfew binaliwala pa nila ito.
_____ 4. Kahit moderno ang panahon ngayon ang mga kababaihan ay dapat na mag-ingat at pangalagaan ang sarili. Magsuot ng damit ng desenteng damit. Iwasang maglakad ng nag-iisa lalo na sa gabi. Lumayo sa mga lasing. Seguraduhing nakasara ang siradura ng mga pintuan kapag matutulog na.
_____ 5. Kahit may pambili ang mga magulang ng mga gadget kailangan na alagaan ang sariling kagamitan kahit hindi na ito uso. Ang mas mahalaga pwede parin magamit sa distance learning, yon bang maari kang makipagtawagan sa guro at kaklase tungkol sa inyong mga aralin. Kung may radyo at telebisyon manuod sa mga programang may aralin. Higit sa lahat magbasa ng mga libro na mayroon sa bahay para matuto.
Isaisip
GAWAIN:
Panuto: Punan ng angkop na salita ang mga patlang upang mabuo ang mga konsepto ng tungkol sa mabuting pagpapasya o kilos. Pumili ng salita na nasa mga kahon.
| layunin | pasya | pagsuri |
|---|---|---|
| sirkumstansiya | kaligayahan |
Hakbang sa mabuting pagpapasya
Ang pagpapatunay na may maidudulot na magandang resulta ang mabuting pagpapasya ay may batayan na salik ng makataong kilos. Ang mga salik na ito ay ang mga layunin, paraan at (1.) _____ ay nagtatakda ng pagkamabuti o pagkamasama ng kilos ng tao.
Ang tao ay may likas na kakayahang kilalanin ang mabuti at masama. Malalaman natin kung mabuti ang mga (2.) _____ o kilos kung ito ay mahalaga at nagbibigay (3.) _____. Maaring sundin ang mga hakbang ng mabuting pagpapasya upang magabayan sa tuwid na landas ang
pagpapasya tulad ng pagkakaroon ng (4.) _____ na mahalaga sa paggawa ng pasya o kilos kung saan mayroon nais makamit o makamtan; pagkalap ng Impormasyon; kahihinatnan; pagpasya o paggawa ng desisyon; at (5.) _____ sa nagawang pasya.
Isagawa
GAWAIN: Panata ko sa bilang mag-aaral: Gumawa ng isang panata na magsisilbing gabay sa iyong buhay. Bakatin ang isang kamay o paa sa isang papel o cartoon at isulat ang napagpasyahang panata sa buhay. Gamitin ang hakbang sa pagpapasya ayon sa mga salik ng makataong kilos. Magsimula sa hinlalaki ng kamay o paa.
[illustration: hand drawn on paper, for tracing]
- Pamantayan sa Gawain 7:
| 10 | 8 | 6 | 4 |
|---|---|---|---|
| Ang sagot ay orihinal at ang mensahe ay lubos na nagpapatunay kabutihan o kasamaan ng pasya o kilos | Ang sagot ay orihinal at ang mensahe ay hindi lubos na kabutihan o kasamaan nagpapatunay ng pasya at kilos | Ang sagot ay hindi orihinal at ang mensahe ay hindi lubos na nagpapatunay ngkabutihan o kasamaan ng pasya o kilos | Ang sagot ay pawang hindi orihinal o ito ay kinopya lamang at ang mensahe ay hindi nagpapatunay ang kabutihan o kasamaan ng kilos |
Tayahin
Panuto: Basahing mabuti ang bawat pangungusap at unawain ang tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
A. Ayusin ang letra na nakapaloob sa unahang saknong upang mabuo ang angkop na salita bilang sagot sa isinasaad ng pangungusap.
_____ 1. (MAKATIKAONGLOS) ay bunga ng ating isip at kagustuhan para sa kabutihan ng lahat.
_____ 2. (INLAYUN) – Ito ay tumutukoy sa panloob na kilos kung saan nakatuon ang kilos-loob na nais mangyari.
_____ 3. (ARAPAN) – Ito ay tumtukoy sa panlabas na kilos na kasangkapan o paraan upang makamit ang layunin. Ito ay pangkasunodsunod ng mga gagawin ayon sa plano.
_____ 4. (STARSIKUYAMIS)- Ito ang nakapagpapalala o nakapagpapabawas ng kabutihan o kasamaan ng isang kilos. Ito ay siyang mapappala. Mga mangyayari o kahihinatnan ayon sa ng pasya o kilos.
_____ 5. (KINANTAHIHIA) – lahat ng kilos na ginagawa ng tao ay may kaakibat na dahilan, batayan at may kaakibat na pananagutan. Mga resulta ng pasya o kilos batay sa layunin at paraan ng pasya o kilos.
B. Lagyan ng letra (a, b, c, d, e) sa unahan ng pangungusap ayon sa pagkasunod-sunod ng hakbang sa pagpapasya.
_____ 6. Kahihinatnan (projected outcome)
_____ 7. Layunin (objective) ng nais bigyang pasya. Kilalanin ang nais makamit sa pagbibigay ng pasya.
_____ 8 Pagsuri sa nagawang pasya. Bawat pasya ay kailangang tignan ang sanhi at ng magiging bunga nito.
_____ 9. Pagkalap ng Impormasyon tunkol sa isyong nais pagpasyahan (gather information)
_____ 10. Gumawa ng desisyon at isulat lahat.
C. Piliin ang tamang sagot ayon sa salik ng makataong kilos kung ito ay layunin, sirskumstansiya o paraan. Isulat ang salitang napili sa agutang papel.
_____ 11. Pagnanais na makapagtapos ng pag-aaral.
_____ 12. Di nakapag-tapos ng pag-aaral dahil sa maagang pag-aasawa.
_____ 13. Kahit na mahirap ang pamilya ay namasukan bilang tagatinda ng saging upang matustusan ang pag-aaral.
_____ 14. Ang pagpili na maging miyembro ng Sipaktakraw ay upang makapaglaro sa pambansang kompetisyon at maikasatuparan ang pagiging coach balang araw.
_____ 15. Araw-araw na pumupunta ang isang bata sa silid-aklatan upang magsaliksik ng ideya na magagamit sa eksperimentong ginagawa.
Karagdagang Gawain
Panuto: Sumulat ng sariling pilosopiya sa buhay kung paano maisasakatuparan ang mga pasya. Isulat sa kalahating parte ng sagutang papel at ito ay palamutian o kulayan.
[illustration: eight-pointed star outline for decorating]
Susi sa Pagwawasto
Balikan: Gawain 1
[chart: crossword puzzle, printed rotated 180 degrees; the words read as follows]
- Across 3: S I R K U M S T A N S I Y A
- Across 4: K A H I H I N A T N A N
- Down 2 (left column): P A R A N
- Down 2 (right column): L A Y U N I N
Gawain 4
- E
- C
- A
- D
- B
Gawain 5
- Tama
- Tama
- Mali
- Tama
- Tama
Gawain 6
- sirkumstansiya
- pasya
- kaligayahan
- layunin
- pagsuri
Tayahin
| 1. Makataon kilos | 6.c | 11.layunin |
|---|---|---|
| 2. Layunin | 7.a | 12.sirkumstansiya |
| 3. Paraan | 8.e | 13.paraan |
| 4. Sirkumstansiya | 9.b | 14.layunin |
| 5. Kahihinatnan | 10.d | 15.parran [?] |
Sanggunian
Aklat
Hsieh, DM. “ Aristotle on Moral Responsibility” Accessed August 14, 2020. https://enlightenment.supersaturated.com/essays/text/dianamertzhsieh/aristotle_responsibility.html
Nniacanishiore (2018). Retrieved on November 20, 2020 at. https://quizlet.com/Aniacanishiore
Manangan, E. (2016). EsP 9 Modyul 8 Pakikilahok at Bolunterismo. Education. Retrieved on November 20, 2020 at https://www.slideshare.net/ednaazarcon7/pakikilahok-atbolunterismo
Dinlayan, M. (2015). Edukasyon sa Pagpapakatao Modyul para sa ag-aaral Grade 7. Retrieved on November 20, 2020 https://quizlet.com/328341116/layunin-paraan-sirkumstansya-atkahihinatnan-ng-makataong-kilos-module-6-flash-cards/
Slideshare.net. Retrieved on November 20, 2020 at https://www.google.com/search?q=paraan+ng+pagpapasya&rlz=1C1CHBF_enH926PH926&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=0Syk0o3jJSjcNM%252C-NSZ08P3_b9eTM%252C_&vet=1&usg=AI4_kQFrHSzRg6xdvFBiAwgPbdBjsXuhA&sa=X&ved=2ahUKEwiQrsO2lpPtAhUgyos_BHTRODW0Q9QF6BAgCEEs#imgrc=-l__DEknUd4cqM
Taptara, X (2009). How to draw hands front and back. The art classes.com. Retrived on December 1 at https://www.google.com/search?rlz=1C1CHBF_enPH926PH926&source=univ&tbm=isch&q=drawing+of+hands&sa=X&ved=2ahUKEwit6Zv9haztAhWNv5QKHcnUCEoQ7Al6BAgBEGo&cshid=1606800546850281&biw=1280&bih=578#imgrc=Yu9M7pkqnOUqzM
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply