This is Module 4 of Learning Strand 1, Kasanayang Pangkomunikasyon sa Filipino (communication skills in Filipino), for the Alternative Learning System (ALS) Accreditation and Equivalency Program at the Junior High School level. Its title, “Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?”, means “Will you go with the flow or fight against it?” The module teaches ALS learners to state and defend their own views on current issues, to comment on what they read and watch, and to write essays, including essays about their own experiences.
The module was developed by DepEd with UNESCO Office Jakarta and Asia Pacific College in 2020. It was made for the project “Better Life for Out-of-School Girls to Fight Against Poverty and Injustice in the Philippines,” with funding from the Korea International Cooperation Agency (KOICA). Nanette Amongol is the author.
On this page 7 sections
What learners will learn
By the end of the module, learners should be able to:
- Write an essay that presents their own view on a current issue or topic (LS1CS/FIL-PU-PPE-JHS-25)
- Give their own view or opinion based on an essay they have read, such as a speech or an editorial (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-60)
- Comment on what they read in the media, such as newspapers, TV, Facebook, and email (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-61)
- Use action words, or pandiwa (verbs), to tell about personal experiences (LSCS/FIL-PS-PPB-BL/MB-19)
- Use pang-ukol (prepositions and opinion markers) correctly (LS1CS/FIL-PS-PPB-MB-24)
Lessons in this module
- Aralin 1: Paglalahad ng Sariling Pananaw/Opinyon/Paninindigan/Emosyon/Mungkahi (stating your own view, opinion, stand, emotion, or suggestion). This lesson covers what an essay is, the parts of an essay, and the words that introduce an opinion.
- Aralin 2: Pagbibigay-puna o Pagpapahayag ng Opinyon (giving comments or expressing an opinion). This lesson covers expressions for agreeing and disagreeing, and the steps in writing a posisyong papel (position paper).
- Aralin 3: Paggamit ng Pandiwa Bilang Aksiyon, Pangyayari, at Karanasan (using verbs as action, event, and experience). This lesson covers three ways verbs work when telling about your own life.
Key ideas: the essay and words for giving opinions
What a sanaysay (essay) is
The module gives several definitions of the sanaysay. It is a short literary composition on one topic that carries the writer’s own views, beliefs, and ideas. Alejandro G. Abadilla called it “the written experience of someone skilled in narrating,” from the words sanay (skilled) and pagsasalaysay (narrating). The module names the French writer Montaigne as the Father of the Essay. It also cites Clipenger, Rubin, and Genoveva Edroza Matute. Matute’s definition is the one the module keeps in its summary: the essay discusses a topic in prose, freely showing the writer’s thoughts and views, to entertain, inform, or teach.
The module lists three parts, or sangkap, of an essay:
- Tema at Nilalaman (theme and content): any topic about life can be the subject.
- Anyo at Estruktura (form and structure): the details must be presented clearly and logically. Writers use four modes: paglalarawan (describing), pagsasalaysay (narrating), pangangatuwiran (arguing), and paglalahad (explaining).
- Wika at Istilo (language and style): simple, natural, and honest words work better than deep or flowery ones. A writer’s style reflects their personality.
Pang-ukol for giving opinions
These markers usually come at the start of a statement. The module sorts them into groups:
| Use | Examples from the module |
|---|---|
| When the information has a source | ayon kay/sa, batay sa, para sa, sang-ayon sa/kay |
| When giving your own opinion without firm proof | akala, sa aking pananaw, sa paningin ko, tingin ko, palagay ko |
| When shifting to the other side of an issue | sa isang banda, sa kabilang dako |
| When comparing two different ideas | samantala |
One example from the module: “Para kay Steven, siya ay pabor sa pagsasabatas ng Diborsiyo.” Here, “Para kay” shows that the opinion is someone else’s, not the writer’s.
Key ideas: agreeing, disagreeing, and using verbs
Pagsang-ayon and pagsalungat (agreeing and disagreeing)
Pagsang-ayon (agreeing) means accepting or siding with an idea. Expressions include “Sang-ayon ako,” “Iyan din ang palagay ko,” and “Bilib ako sa iyong sinabi na.” Pagsalungat (disagreeing) means rejecting or opposing an idea. Expressions include “Hindi ako sang-ayon dahil,” “Hindi ako naniniwala riyan,” and “Sumasalungat ako sa.”
These expressions often appear in a posisyong papel, a piece of writing that agrees or disagrees with an issue. The module gives these steps for writing one:
- Choose a topic.
- Do initial research to find evidence for your position.
- Challenge your own position by finding out who is for it and who is against it.
- Keep collecting supporting evidence, such as expert opinions, personal experiences, and books on the topic.
- Write the paper and state your opinion firmly.
Three uses of the pandiwa (verb)
A pandiwa is a word that shows action or movement. The module explains three uses:
- Aksiyon (action) answers “What was done?” It has an actor who does the action, as in “Nagluto ng hapunan si Nanay” (Mother cooked dinner).
- Karanasan (experience) answers “What was the emotion?” It shows the actor’s feelings, as in “Natuwa si Nene sa regalong natanggap” (Nene was happy with the gift she received).
- Pangyayari (event) answers “What happened?” The action is the result of an event, as in “Nalunod siya dahil sa bilis ng agos ng tubig” (he drowned because of the fast current).
The module teaches these through “Realidad,” the story of Shane. Shane left school at 18 to raise two younger siblings and works as a helper in a canteen.
How to use this module
The module follows the same parts in each lesson: Layunin (objectives), Tuklasin (discover), Suriin (study), Linangin (practice), and Isagawa (apply). The whole module opens with Kilalanin (introduction) and Subukin (pretest). It closes with Tandaan Mo (summary), Pagtataya (assessment), Susi sa Pagwawasto (answer key), Talahulugan (glossary), and Sanggunian (references).
- Learners: Answer the Subukin before moving on. Read each set of directions carefully, and finish one activity before starting the next. Write your answers on separate paper, not on the module. Be honest when checking your work with the answer key. Return the module to your teacher or facilitator when you are done.
- Parents and family members: Many activities ask the learner to watch the news, read an editorial, or write about a personal experience. You can help by talking with them about current issues and their own opinions.
- Teachers and facilitators: Most activities are open-ended essays and opinions, scored with rubrics printed in the module, usually out of 10 or 15 points. The answer key gives sample answers for the pretest and some Linangin activities. It notes that learners’ answers may differ.
Frequently asked questions
What grade level is this module for?
It is for the ALS Accreditation and Equivalency Program at the Junior High School level. It is not tied to a specific grade.
What are the three lessons in ALS Learning Strand 1 Filipino Module 4?
Aralin 1 covers stating your own view and opinion. Aralin 2 covers giving comments and opinions, including agreeing, disagreeing, and writing a position paper. Aralin 3 covers using verbs as action, event, and experience.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the Subukin and some Linangin activities. Many answers are samples, since learners write their own opinions and essays.
What is a posisyong papel?
The module defines a posisyong papel (position paper) as an essay that agrees or disagrees with an issue. It uses expressions of agreement and disagreement to state the writer’s stand.
What is the difference between pandiwa bilang aksiyon, karanasan, and pangyayari?
A verb as aksiyon (action) tells what an actor did. As karanasan (experience), it tells what the actor felt. As pangyayari (event), it tells about an action that resulted from an event, such as falling because of an earthquake.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
SECONDARY JHS
Learning Strand 1 Kasanayang Pangkomunikasyon sa Filipino
Modyul 4: Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?
ALS Accreditation and Equivalency Program: Junior High School
[illustration: yellow line drawing of a young man and a woman wearing a tiara with a sun-ray headpiece, a hand holding a globe, flowers and stars, with the title and logo strip below]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Kasanayang Pangkomunikasyon sa Filipino
Modyul 4
Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?
LEARNING STRAND 1
[illustration: laptop icon with a sun emblem inside a square frame]
Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?
Kasanayang Pangkomunikasyon sa Filipino Modyul 4
ALS Accreditation and Equivalency Program: Junior High School Learning Strand 1: Kasanayang Pangkomunikasyon sa Filipino Modyul 4: Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?
Inilimbag ng United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization UNESCO Office, Jakarta taong 2020 Jalan Galuh II No. 5, Kebayoran Baru, Jakarta, Indonesia
and
Kagawaran ng Edukasyon DepEd Complex, Meralco Avenue, Pasig City, Philippines
Karapatang sipi © UNESCO and DepEd 2020
Ang publikasyon na ito ay magagamit sa ilalim ng Attribution-Share Alike 3.0 IGO (CC-BY-SA) 3.0 IGO) license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/igo/). Kaakibat ng paggamit ng nilalaman ng publikasyon ito, ang mga gumagamit ay tatanggapin ang mga tuntunin sa paggamit ng UNESCO Open Access Repository (http://www.unesco. org/open-access/terms-use-ccbysa-en).
Ang lahat ng materyal na iprinisinta sa kabuoan ng publikasyon na ito ay hindi nagpapahiwatig at nagpapahayag ng anomang opinyon ng kahit na sinomang parte ng UNESCO sa usapin ng legal na katayuan ng anomang bansa, teritoryo, lungsod o lugar, mga awtoridad nito, o kahit na ang mga hanggahan nito.
Ang pagpili ng mga materyal at opinyon na nakapaloob sa publikasyon ay responsibilidad ng mga manunulat, at hindi ng UNESCO.
Ang modyul na ito ay ginawa at inilimbag para sa proyektong “Better Life for Out-of-School Girls to Fight Against Poverty and Injustice in the Philippines” na may suportang pampinansiyal mula sa Korea International Cooperation Agency.
Inilimbag ng APC Printers Corporation Inilimbag sa Makati City, Philippines
ISBN 888-888-8888-88-8
Development Team
| Name | Role |
|---|---|
| Jenelyn Marasigan Baylon | Master Teacher I, ALS Task Force (On-detail) |
| Kristine Lee S. Lumanog | Education Program Specialist II, ALS Task Force (On-detail) |
| Judy R. Mendoza | Project Development Officer III, Bureau of Learning Resources |
| Reyangie V. Sandoval | Education Program Specialist II, Bureau of Learning Resources |
| Josephine C. Intino | Senior Education Program Specialist, Bureau of Curriculum Development |
| Eric U. Labre | Senior Education Program Specialist, Bureau of Learning Resources |
| Roderick P. Corpuz | Supervising Education Program Specialist, ALS Task Force |
| Daisy Asuncion O. Santos | Chief Education Program Specialist, Bureau of Learning Resources |
| Marilette R. Almayda | Director III/Head, ALS Task Force |
| Ariz Delson Acay D. Cawilan | Officer-In-Charge, Office of the Director IV, Bureau of Learning Resources |
| G. H. S. Ambat | Assistant Secretary for Alternative Learning System Program and Task Force |
| Tonisito M. C. Umali | Undersecretary for Legislative Liaison Office, External Partnership Service and Project Management Service |
| Leonor Magtolis Briones | Secretary |
| Name | Role |
|---|---|
| Nanette Amongol | Author |
| Chinita Ann Francisco | Content Expert |
| Bernadette Sison | Admin and Finance Staff |
| Mildred Parbo | Project Lead |
| Ma. Teresita Medado | President |
Content and Language Evaluators and Instructional Design Reviewer
| Name | Role |
|---|---|
| Joselito D. Daguison | Schools Division Office of Pangasinan I, Department of Education |
| Mary Ann C. Macaranas | Pangasinan State University |
| Rechie O. Salcedo | Schools Division Office of Iriga City, Bicol Region, Department of Education |
| Name | Role |
|---|---|
| Ade Sandra | Admin and Finance Assistant |
| Rusyda Djamhur | Project Assistant |
| Marmon Abutas Pagunsan | National Project Consultant |
| Remegio Alquitran | National Project Officer |
| Maria Karisma Bea Agarao | National Programme Coordinator |
| Mee Young Choi | Head of Education Unit |
| Shahbaz Khan | Director and Representative |
Gabay sa Gagamit
Para sa mag-aaral:
Malugod na pagtanggap sa Learning Strand 1 Filipino ng Alternative Learning System (ALS) Junior High School Modyul para sa araling Magpapadala Ka ba sa Agos o Lalabanan Mo Ito?
Ang modyul na ito ay ginawa bilang tugon sa iyong pangangailangan. Layunin nitong matulungan ka sa iyong pag-aaral sa iyong sariling pamamaraan at bilis ng pagkatuto. Hangad din nito na madulutan ka ng mga makabuluhang oportunidad sa pagkatuto.
Ang modyul na ito ay may mga bahagi at icon na dapat mong maunawaan.
| Icon | Bahagi | Paglalarawan |
|---|---|---|
| [illustration: open book icon] | Kilalanin | Sa bahaging ito, malalaman mo ang mga dapat mong matutuhan sa modyul. |
| [illustration: checklist icon] | Subukin | Sa pagsusulit na ito, makikita natin kung ano na ang kaalaman mo sa aralin ng modyul. Kung nakuha mo ang lahat ng tamang sagot (100%), maaari mong laktawan ang bahaging ito ng modyul. |
| [illustration: winding path icon] | Layunin | Ang seksiyon na ito ay nagbibigay ng maikling talakayan ukol sa aralin. Nilalayon nitong matulungan kang matuklasan at maunawaan ang mga bagong konsepto at kasanayan. |
| [illustration: thinking person icon] | Tuklasin | Sa bahaging ito, ang bagong aralin ay ipakikilala sa iyo sa maraming paraan tulad ng isang kuwento, awitin, tula, pambukas na suliranin, gawain, o isang sitwasyon. |
| [illustration: reading person icon] | Suriin | Sa seksiyong ito, bibigyan ka ng maikling pagtalakay sa aralin. Layunin nitong matulungan kang maunawaan ang bagong konsepto at mga kasanayan. |
| [illustration: person meditating icon] | Linangin | Binubuo ito ng mga gawain para sa malayang pagsasanay upang mapagtibay ang iyong pang-unawa at mga kasanayan sa paksa. Maaari mong iwasto ang mga sagot mo sa pagsasanay gamit ang susi sa pagwawasto sa huling bahagi ng modyul. |
| [illustration: person doing activity icon] | Isagawa | Ito ay naglalaman ng gawaing makatutulong sa iyo upang maisalin ang bagong kaalaman o kasanayan sa tunay na sitwasyon o realidad ng buhay. |
| [illustration: raised hand with pen icon] | Tandaan Mo | Dito matatagpuan ang mga buod ng mga aralin sa modyul na ito. |
| [illustration: person with pencil icon] | Pagtataya | Ito ay gawain na naglalayong matasa o masukat ang antas ng pagkatuto sa pagkamit ng natutuhang kompetensi. |
| Susi sa Pagwawasto | Naglalaman ito ng mga tamang sagot sa lahat ng mga gawain sa modyul. | |
| Talahulugan | Ang bahaging ito ang nagbibigay ng impormasyon ukol sa kahulugan ng mga salitang ginamit sa modyul na ito. |
Sa katapusan ng modyul na ito, makikita mo rin ang:
| Icon | Bahagi | Paglalarawan |
|---|---|---|
| Sanggunian | Ito ang talaan ng lahat ng pinagkuhanan sa paglikha o paglinang ng modyul na ito. |
Ang sumusunod ay mahahalagang paalala sa paggamit ng modyul na ito:
- Gamitin ang modyul nang may pag-iingat. Huwag lalagyan ng anomang marka o sulat ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
- Huwag kalimutang sagutin ang Subukin bago lumipat sa iba pang gawaing napapaloob sa modyul.
- Basahing mabuti ang mga panuto bago gawin ang bawat pagsasanay.
- Obserbahan ang katapatan at integridad sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pagwawasto ng mga kasagutan.
- Tapusin ang kasalukuyang gawain bago pumunta sa iba pang pagsasanay.
- Pakibalik ang modyul na ito sa iyong guro o tagapagdaloy kung tapos nang sagutin ang lahat ng pagsasanay.
Kung sakaling ikaw ay mahirapang sagutin ang mga gawain sa modyul na ito, huwag mag-aalinlangang konsultahin ang iyong guro o tagapagdaloy. Laging itanim sa iyong isipang hindi ka nag-iisa.
Umaasa kami, sa pamamagitan ng modyul na ito, makararanas ka ng makahulugang pagkatuto at makakukuha ka nang malalim na pang-unawa sa kaugnay na mga kompetensi. Kaya mo ito!
Nilalaman
| Bahagi | Pahina |
|---|---|
| Kilalanin | 1 |
| Subukin | 3 |
| ARALIN 1: Paglalahad Ng Sariling Pananaw/Opinyon/Paninindigan Emosyon/Mungkahi | 6 |
| Layunin | 6 |
| Tuklasin | 7 |
| Suriin | 9 |
| Linangin | 17 |
| Isagawa | 25 |
| ARALIN 2: Pagbibigay-puna o Pagpapahayag ng Opinyon | 26 |
| Layunin | 26 |
| Tuklasin | 27 |
| Suriin | 29 |
| Linangin | 32 |
| Isagawa | 34 |
| ARALIN 3: Paggamit ng Pandiwa Bilang Aksiyon, Pangyayari, at Karanasan | 37 |
| Layunin | 37 |
| Tuklasin | 38 |
| Suriin | 40 |
Magpapadala ka ba sa agos o lalabanan mo ito?
Nilalaman
Linangin 44
Isagawa 46
Tandaan Mo 47
Pagtataya 49
Susi sa Pagwawasto 54
Talahulugan 57
Sanggunian 58
MODYUL 4
Kilalanin
Kumusta ka na? Marami ka na bang natutuhan sa mga naunang modyul? Ito na ang ikaapat mong modyul at tulad ng mga naunang modyul, ito ay inihanda upang gabayan ka sa patuloy mong pagtuklas ng karunungan at pagpapabuti sa sarili.
Tiyak na maiibigan mo ang mga bagong paksa na magbibigay sa iyo ng mga gawain na magdudulot ng kaalaman at lilinang sa iyong mga kasanayan lalo na sa pagsulat ng sanaysay. Inaasahan na habang isinasagawa mo ang mga gawain ay patuloy mong kagigiliwan ang pagsasakatuparan ng mga susunod pang bahagi nito.
Nahahati sa tatlong aralin ang modyul na ito:
Aralin 1: Paglalahad Ng Sariling Pananaw/Opinyon/Paninindigan Emosyon/Mungkahi
Aralin 2: Pagbibigay-puna o Pagpapahayag ng Opinyon
Aralin 3: Paggamit ng Pandiwa Bilang Aksiyon, Pangyayari, at Karanasan
Bawat aralin ay binubuo ng mga gawain at pagtalakay na tutulong sa iyo habang pinag-aaralan ang bawat bahagi nito. Ang mga ito ay ginamit na mga materyal upang matamo mo ang mga inaasahang kasanayan o kompetensi.
Ano-ano ang mga matututuhan mo sa modyul na ito? Ang modyul na ito ay magbibigay sa iyo ng kakayahang maisagawa ang sumusunod:
- Naisusulat ang isang sanaysay na naglalalahad ng sariling pananaw tungkol sa napapanahong isyu o paksa (LS1CS/FIL-PU-PPE-JHS-25)
- Naibibigay ang sariling pananaw o opinyon batay sa binasang anyo ng sanaysay (talumpati o editoryal) (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-60)
- Nabibigyang-puna ang mga nababasa sa mga social media (pahayagan, TV, Facebook, email at iba pa) (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-61)
- Nagagamit ang salitang kilos o pandiwa sa pagsasalaysay ng mga personal na karanasan (LSCS/FIL-PS-PPB-BL/MB-19)
- Nagagamit nang wasto ang mga pang-ukol (LS1CS/FIL-PS-PPB-MB-24)
Nanonood ng balita sina Chin at William. Hindi nila maiwasang maging madamdamin sa pagbabahagi ng kanilang sariling pagtingin sa isyu habang sinasabi ang kanilang mga opinyon. Tulungan natin sila na makabuo ng kanilang opinyon at pananaw.
[illustration: two people watching a television news report headed “NEWS TODAY: INDIGENOUS P[illegible]“]
MODYUL 4
Subukin
I. Panuto: Basahin ang editoryal na “BARTER: IN o OUT?” ni Nanette Amongol. Magbigay ng sariling pananaw/opinyon/puna sa nasabing editoryal. Ilagay ito sa iyong sagutang papel.
BARTER: IN O OUT?
NANETTE AMONGOL
[illustration: a hand holding a phone with a bell notification reading “Barter Group”]
Naging matunog sa social media simula noong nagsimula ang community quarantine ang mga tinatawag na “Barter Groups” kung saan ibinabalik ang dating kultura ng pagpapalitan ng produkto. Hindi gumagamit ng pera sa palitan na ito kundi produkto sa produkto.
Ayon kay Gel Manalo (2020) “Sa virtual barter community na ito, buhay ang diwa ng bayanihan dahil hinihikayat ang mga miyembro na makipagpalitan ng produkto tulad ng gulay, prutas, mga pampalasa at produktong pampaganda nang hindi gumagamit ng pera.”
Naniniwala rin siya na nagsimula ang barter dahil umano sa pagsasara ng maraming negosyo at establisimyento. Ito ang naisip ng ilang Pinoy na paraan para makuha ang kanilang mga pangangailangan na siyang natupad sa mga barter groups. (Manalo, 2020)
MODYUL 4
Talaga namang nagkalat na sa buong Pilipinas ang mga grupong ito. Mayroon na sa Las Piñas, Bacolod, Taguig, at sa marami pang lugar sa bansa.
Sa aking palagay, isang magandang inisyatibo ang pagkakaroon ng barter lalo na’t ito rin ang panahon na walang pinagkakakitaan ang mga tao, kaya ibig sabihin, wala ring pera. Barter groups ang naging daan upang magkaroon o makuha ang mga pangangailangan sa pamamagitan ng pakikipagpalitan ng mga pagmamay-aring bagay sa iba.
Nagpapakita rin ang gawaing ito ng pagiging malikhain ng mga Filipino sa paglutas sa mga suliranin na kinakaharap nila sa buhay. Gayundin, naipakikita nito ang isa sa pinakamagandang pagpapahalaga ng mga Filipino, at iyon ay ang pakikipagkapuwa. Talagang napaka-kolektibo ng ating kultura na nauunawaan natin ang pangangailangan ng iba dahil nasa pare-pareho tayong sitwasyon.
MODYUL 4
II. Panuto: Sagutin ang sumusunod na tanong ayon sa pagkaunawa mo sa binasang editoryal o teksto.
- Ano ang iyong opinyon, pananaw, panig, o puna tungkol sa online barter system na umusbong sa social media?
- Ikaw ba ay nakaranas na ng Online Barter? Kung “Oo”, isalaysay kung paano ang naging proseso nito. At kung “Hindi”, sabihin ang iyong palagay kung paano isinasagawa ang Online Barter?
III. Panuto: Salungguhitan ang pang-ukol na angkop gamitin sa bawat pahayag. Isulat ang iyong sagot sa isang malinis na papel.
- (Batay sa, Sa aking pananaw), kinilala ng Konstitusyon ng 1987 ang malaking gampanin ng mga kabataan sa pagbuo ng nasyon.
- (Akala, Ayon kay) Hontiveros, “ang bata ay marapat lamang na lumaki, hindi ikinukulong at inaasahan na maging magulang”.
- Sa (isang banda, aking palagay), ang edukasyon ay kailangan ng ating kabataan sapagkat ito ang kanilang sandata upang maging matagumpay sa buhay.
- Hindi maganda na ilabas ang pangalan ng mga kabataan na nagkasala dahil maaari itong magdulot sa kanila ng trauma. (Sa isang banda, Samantala), mabuti na rin na sila ay makilala at baka makapambiktima pa sila ng ibang tao.
- Ang pamahalaan ang tagapangalaga sa karapatan at kapakanan ng mga mamamayan, (samantala, sa kabilang dako) tungkulin naman ng mga mamamayan na sumunod sa mga batas na ipinatutupad sa bansa.
ARALIN 1
Aralin 1
Layunin
Paglalahad ng Sariling Pananaw/Opinyon/Paninindigan/Emosyon/Mungkahi
Sa lipunang iyong ginagalawan, mahalagang ikaw ay may sariling pananaw sa mga nagaganap sa iyong lipunan. Ito ay isang patunay na ikaw ay nakikisangkot sa mga isyung panlipunan na kinakaharap ng bansa at ng mga mamamayan.
Pagkatapos ng aralin, inaasahang kaya mo nang isagawa ang sumusunod:
- Naisusulat ang isang sanaysay na naglalalahad ng sariling pananaw tungkol sa napapanahong isyu o paksa (LS1CS/FIL-PU-PPE-JHS-25);
- Naibibigay ang sariling pananaw o opinyon batay sa binasang anyo ng sanaysay (talumpati o editoryal) (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-60); at
- Nagagamit nang wasto ang mga pang-ukol (LS1CS/FIL-PS-PPB-MB-24).
ARALIN 1
TUKLASIN
Panuto: Basahin mo ang inihandang ulat ni Chin tungkol sa iba’t ibang isyu sa bansa. Bigyan ng pansin ang mga salitang nasalungguhitan.
- Parusang Kamatayan
Sa aking pananaw, ako ay hindi pabor sa parusang kamatayan dahil ang lahat ng tao ay may karapatang mabuhay at magbagong buhay kung siya man ay nakagawa ng krimen.
[illustration: handcuffs and a judge’s gavel]
- Pagkalulong sa Droga
Ayon sa DOH, ang pagkalulong sa bawal na droga ay talaga namang nakasisira ng buhay. Ito ay nagdudulot ng maraming problema sa lipunan kagaya ng pagnanakaw, pagpatay, at marami pang iba.
[illustration: a tipped-over pill bottle with pills spilling onto a surface]
- Pagsasabatas ng Diborsiyo
Para kay Steven, siya ay pabor sa pagsasabatas sa Diborsiyo. Sa kadahilanang, maaaring tumaas pa ang bilang ng tinatawag nating “Domestic Abuse” o pagsasakitan ng mag-asawa dahil hindi na sila nagkakasundo sa maraming bagay.
[illustration: a man and a woman standing apart with two children between them, a crack running between the adults]
Ito rin ay makatutulong sa mga bata na makaiwas sa trauma habang lumalaki sa pamilyang hindi na nagkakaintindihan.
- Polusyon
Batay sa DENR, isa ang polusyon sa lumalalang problema sa bansa. Hindi na mapigilan ang pagdami ng basura, kemikal, at pagdumi ng tubig at hangin. Sa aking palagay, dapat na itong masugpo bago pa maapektuhan ang kalusugan ng mga mamamayan.
[illustration: a city skyline with factory smokestacks and traffic on a road, with pipes discharging waste into a polluted stream below]
Sang-ayon ka ba sa saloobin o pananaw na isinulat niya? Alin ang katulad at salungat sa iyong sariling saloobin o pananaw?
SURIIN
Simulan nating pagyamanin ang iyong kaalaman at kakayahan tungkol sa sanaysay.
[illustration: a person seated with a laptop in front of a wall with pictures, a video player, and a label reading “SANAYSAY”]
ANO ANG SANAYSAY?
Batay sa diksiyonaryo, ito ay isang komposisyong pampanitikan sa isang natatanging paksa na higit na maikli at pormal kaysa sa alinmang akda. Nagtataglay ng sariling pananaw, paniniwala at kaisipan ng sumusulat, at isang angkop na paraan ng pagpapahayag ng kaisipan sa pagtuklas ng galaw ng buhay.
Ang sanaysay ay unang ginamit ng isang Pranses na manunulat na si Michael Montaigne na siyang kinikilala bilang Ama ng Sanaysay. Ang mga likha ni Montaigne na tuluyang piyesa ay tinawag niyang essais o attempt upang matawag itong isang kompleto at pormal na disertasyon. Matapos nito, ang iba’t ibang manunulat ay ginamit ang sanaysay upang gawing talaan ng kanilang mga ideya, karanasan, at saloobin.
Para kay Clipenger (1912), ito ay isang maikling kathang diskurso na hindi nagnanais na maging perpekto at kompleto sa pagtalakay ng isang paksa. Ito ay ekspresyon ng sariling opinyon. Ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay ay karaniwang makikita sa punto-de-vista ng isang mananaysay.
Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Abadilla (AGA) ay “nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuro-kuro, damdamin, kaisipan, saloobin, reaksiyon, at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan, mahalaga at napapanahong paksa o isyu.
Ayon naman kay Rubin (1989:91), ito ay isang anyong pampanitikang naglalahad ng mga kontemporaryong usapin at paksain sa nagbabagong mundo. Ang mahalaga sa anyong ito ay ang pagbabahagi ng manunulat ng kaniyang karanasan at di pa namamalayang pananaw tungkol sa mga nagbabago niyang paligid. Dahil dito, ang sanaysay ay maituturing na isang makabagong anyo.
Para naman kay Genoveva Edroza Matute (GEM), ang sanaysay ay pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan, kuro-kuro, palagay, at ng kasiyahan ng sumusulat, upang umaliw, magbigay-kaalaman o magturo.
Sangkap ng Sanaysay
Tema at Nilalaman
Ang sanaysay ay isang anyo ng masining na paglalarawan ng buhay sa isang makatotohanan at makasining na paraan. Dahil dito, anomang tema kaugnay ng buhay ay maaaring paksain ng sanaysay. Bukod dito, ang nilalaman ng sanaysay ay makatutulong sa pagpapayaman ng kaisipan at pagpapalalim sa pang-unawa.Anyo at Estruktura
Kinakailangan ang isang maayos at lohikal na paglalahad ng mga detalye. Upang ito’y matamo, ang awtor ay kinakailtangang gumamit ng iba’t ibang paraan ng pagpapahayag tulad ng:
Paglalarawan
Naglalayong ipamalas sa mga mambabasa ang kaanyuan ng isang bagay, tao o pook at ipakita ang mga kaibahan nito sa kaniyang mga kauri o katulad.Pagsasalaysay
Nagsasaad ng mga pangyayari o karanasang magkakaugnay o karaniwang sumasagot sa mga katanungang “sino”, “saan”, “kailan’ at “ano”.Pangangatuwiran
Naglalayong maglahad ng mga katuwiran upang palitawin ang mga katotohanan ng isang bagay o pangyayari.Paglalahad
Nagpapaliwanag, nagbibigay-katarungan at pakahulugan upang makapagbigay-kaalaman sa mambabasa.
- Wika at Istilo
Hindi kailangang gumamit ang mananaysay ng mga salitang maliligoy, malalalim, at matatayog upang ang sanaysay ay maging mabisa. Higit na mabuti kung gagamit siya ng simple, natural at matapat na mga pahayag. Higit na mabuti kung piling-piling mga salita ang gagamitin niya sa paglalahad ng mataas na kaisipan sa pinakamalinaw at payak na paraan.
Ang bawat awtor ay may kani-kaniyang istilo na maaring makilala sa pamamagitan ng ginamit na wika at salita. Kaya nga sinasabing ang istilo ng manunulat ay salamin din ng kaniyang personalidad. Nakikita sa kaniyang pamamaraan ang kanyang pagiging mapagbiro, matapat, seryoso, mapang-uyam, at iba pa.
Paglalahad ng Sariling Pananaw/Opinyon/Paninindigan/Emosyon/Mungkahi
Ang iyong mga nabasang pahayag sa Tuklasin ay mga halimbawa ng paglalahad ng sariling pananaw/opinyon/paninindigan/emosyon/mungkahi. At upang maisakatuparan ito nang may magandang daloy ng impormasyon, ito ay ginagamitan ng mga hudyat sa paglalahad ng opinyon o pananaw.
Halimbawa na lamang ay ang pananaw na “Para kay Steven, siya ay pabor sa pagsasabatas ng Diborsiyo. Sa kadahilanang, maaaring tumaas pa ang bilang ng tinatawag nating “Domestic Abuse” o pagsasakitan ng mag-asawa dahil hindi na sila nagkakasundo sa maraming bagay. Ito rin ay makatutulong sa mga bata na makaiwas sa trauma habang lumalaki sa pamilyang hindi na nagkakaintindihan.”
[illustration: a man speaking at a podium with microphones, a speech bubble showing a family]
Gumamit ang manunulat ng hudyat na “Para kay” upang magbigay ng pahayag na mula sa iba pang tao, bukod sa kaniya.
Upang lubos mo pang maunawaan ang paksa, dumako na tayo sa pormal na talakayan nito.
Ang mga hudyat na iyong nakita sa Tuklasin ay karaniwang makikita sa unahan/simula ng pahayag upang suportahan ang ating pananaw.
Tunghayan at unawain ang talahanayan.
MGA PANG-UKOL NA GINAGAMIT KAPAG MAY PINAGMULAN ANG IMPORMASYON
| Nabalitaan mo ba? | Napansin mo? | Ganito ‘yon… |
|---|---|---|
| Sang-ayon sa Inquirer.net, nagpasa si Sen. Risa Hontiveros ng Senate Bill No. 1888 na pumipigil sa mga paaralan na tanggalin ang mga estudyanteng nagdadalang-tao. Batay sa Konstitusyon 1987, Artikulo II, Seksiyon 13, kinikilala ng estado ang malaking gampanin ng mga kabataan sa pagbuo ng isang nasyon. Ayon kayRiza Hontiveros, isa sa mga Senador, “Ang mga bata ay marapat lamang na lumaki, hindi ikinukulong at inaasahan na maging magulang”.. | batay sa para sa sang-ayon sa/kay ganoon din sa paniniwala ganoon din sa pananaw ayon | Kapag may sasabihin tayo na pinagmulan ng impormasyon |
MGA PANG-UKOL NA GINAGAMIT SA PANINIWALA NA WALANG MATIBAY NA PATUNAY
| Nabalitaan mo ba? | Napansin mo? | Ganito ‘yon… |
|---|---|---|
| Sa paniniwala ko ang pagkakaroon ng isang mataas at matibay na edukasyon ay isang paraan upang mabago ang takbo ng isang lipunan. Sa aking pananaw ang edukasyon ay kailangan ng ating kabataan sapagkat ito ang kanilang sandata sa buhay. Sa tingin ng maraming guro, ang pagkatuto ng mga mag-aaral ay hindi lamang nakasalalay sa kanila kundi maging sa mga magulang. | akala sa aking pananaw sa paningin ko tingin ko palagay ko palagay ni | Kapag nagbibigay ng sariling opinyon |
MGA PANG-UKOL NA GINAGAMIT SA PAG-IIBA NG PANANAW
| Nabalitaan mo ba? | Napansin mo? | Ganito ‘yon… |
|---|---|---|
| Hindi maganda na ilabas ang mga pangalan ng mga politiko na nangungurakot, sa isang banda, mabuti na ngang nalalaman ng mamamayan ang mga anomalya sa kanilang pamahalaang lokal nang sa gayo’y masuri nila kung sino ang karapat-dapat na iboto. | Sa isang banda Sa kabilang dako | Kapag nagbabago ang panig mula sa negatibo patungong positibo, at positibo na magiging negatibo |
PANG-UKOL NA GINAGAMIT SA PAGHAHAMBING NG KONSEPTO
| Nabalitaan mo ba? | Napansin mo? | Ganito ‘yon… |
|---|---|---|
| Hindi magaling mamalakad ang dating Mayor. Samantala, ang pumalit sa kaniya ay napatatakbo nang maayos ang buong siyudad. | samantala | Naghahambing ng magkaibang konsepto, bagay, tao o hayop |
LINANGIN
I. Panuto: Basahin ang sanaysay at isulat ang iyong sariling pananaw tungkol sa isyu gamit ang mga pang-ukol na nagbibigay ng pananaw at opinyon.
NASAAN ANG MGA PANGAKO NA ‘YON?
LISETTE I. ONG
[illustration: a man shouting at a crying woman who sits beside him on a sofa in a living room]
Marami ng kuwentong nabasa at narinig tungkol sa mga kabiyak na nabubugbog lalo na kung nalalasing o nalululong sa alak o droga ang kanilang asawang lalaki. Walang awa kung saktan ang noo’y pinangakuan ng wagas na pagmamahal at respeto.
Sa ilalim ng administrasyong Dutuerte ay mas lalong pinalawak ang batas tungkol sa karahasan sa kababaihan. Ito ay ang Republic Act 9262 na naglalahad na ang kababaihan ay dapat pag-ukulan ng pagmamahal at respeto. Batay sa RA 9262, ang sinomang lumabag dito ay may kaukulang kaparusahan. Kahit na ang lipunan natin ay masasabing patriarkal na kung saan ang ama ang siyang haligi ng tahanan ay hindi naman dapat kunsintihin ng batas na magkaroon ng karapatan ang ama na saktan ang kaniyang asawa o maging ang kanilang mga supling dahil labag ito sa karapatang pantao.
Ayon naman sa Saligang Batas ng 1987, Artikulo XIII, Seksiyon 14, kinikilala nito ang mahalagang papel ng mga kababaihan sa pagkakaroon ng progreso ng isang estado. Kaya masasabi na pantay-pantay ang karapatan ng mga tao, maging lalaki man o babae.
Sa paniniwala ko, ang pang-aabuso na ginagawa ng isang lalaki ay nagpapakita ng kahinaan. Taliwas ito sa pagiging macho o astig ng isang tunay at responsableng lalaki. Ano nga ba naman ang panama ng babae sa lakas ng isang lalaki? Siyempre, wala. Kaya’t masasabi kong duwag lang ang ganitong mga lalaking, babae at mga bata lang ang kayang saktan. Bakit kaya hindi niya subuking humanap ng katapat niya?
Sa tingin ko, kailangang ipagpatuloy ng pamahalaan ang kampanya laban sa karahasan sa kababaihan. Lalo na ngayong tayo’y nahaharap sa pandemya. Malaki ang epekto ng kahirapan at nakakatakot isipin na imbes ibili ng pagkain, hayun inuuna pa ang alak at droga. Kapag wala nang matira, ang kawawang pamilya ang pagbabalingan ng galit at dusa. Ganito na lang ba? Paulit-ulit lang ang siklo ng karahasan, hangga’t walang kumikilos para ito’y tuldukan. Sugpuin na.
[illustration: a woman sitting with her knees drawn up, hugging them, one hand raised to her face]
RUBRIK SA PAGSULAT NG SARILING PANANAW
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| PAGSASAMA NG IDEYA SA LOOB NG SANAYSAY | Napakahusay dahil maayos ang pagsasamasama ng lahat ng mga ideya sa loob ng sanaysay. | May kahinaan dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng karamihan sa ideya na nasa loob ng sanaysay. | Kailangang baguhin ang pangungusap dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng ideya sa loob ng sanaysay. | |
| NAGAMIT ANG MGA PANG-UKOL NA NAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang tama ang mga pang-ukol. | May kahinaan dahil hindi nagamit nang tama ang ilan sa mga pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw. | Walang nagamit na pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw. | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KING ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON [?] | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang mga pananaw, ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon. | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng pananaw ay may kalabuan sa tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon. | Hindi nailahad nang maayos ang pananaw at malabo ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon. | |
| KABUOAN (15 PUNTOS) |
II. Panuto: Tukuyin sa Hanay B ang tinutukoy sa Hanay A at isulat sa iyong sagutang papel ang titik ng iyong sagot.
| Hanay A | Hanay B |
|---|---|
| 1. Layunin ng Sanaysay | a. Paglalahad |
| 2. Ama ng Sanaysay | b. Genoveva E. Matute |
| 3. Ayon sa kaniya, isang nakasulat na karanasan ng isang sanay sa pagsasalaysay ang sanaysay. | c. Magpaliwanag |
| 4. Nagtataglay ng sariling pananaw, paniniwala at kaisipan ng sumusulat ang sanaysay | d. Pangangatuwiran |
| 5. Pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay | e. Ligaya Rubin |
| 6. Nagpapaliwanag, nagbibigay-katarungan at pakahulugan upang makapagbigay-kaalaman sa mambabasa | f. Michael Montaigne |
| 7. Naglalayong maglahad ng mga katuwiran upang palitawin ang mga katotohanan ng isang bagay o pangyayari. | g. punto-de-vista |
| 8. Naglalayong ipamalas sa mga mambabasa ang kaanyuan ng isang bagay, tao o pook at ipakita ang mga kaibahan nito sa kaniyang mga kauri o katulad | h. Diksiyonaryo |
| 9. Para sa kaniya, ang sanaysay ay naglalahad ng mga kontemporaryong usapin at paksain sa nagbabagong mundo. | i. Paglalarawan |
| 10. Pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaispan, at kuro-kuro ang isang sanaysay | j. Alejandro G. Abadilla |
III. Panuto: Basahin ang editoryal na pinamagatang “Bukas na Liham Para sa mga Pumapatay ng Wika” ng tapatnews.com at sumulat ng isang pananaw o opinyon tungkol dito. Gamitin ang mga hudyat sa pagbibigay ng opinyon/pananaw. Isulat ang iyong pananaw sa sagutang papel.
BUKAS NA LIHAM PARA SA MGA PUMAPATAY NG WIKA
Mabuhay!
Kasabay ng aking pagbati ay ang pagkamatay ng aking pagkatao at pagkakakilanlan bilang isang Filipinong nagpapakadalubhasa sa larangan ng Filipinolohiya.
Binanggit sa Wisyo ng Konseptong Filipino ni Bayani Abadilla na mistulang punerarya ng utak ang akademya at ang mga guro ay embalsamador ng talino. Ibig sabihin lamang nito na unti-unting nagiging somnambulistang nilalang ang mag-aaral, tulala at lutang sa mga asignaturang kanilang pinag-aaralan sa loob ng akademya, gayundin nagiging bangkay sila na tinuturukan ng kung ano-anong kemikal nang hindi nila namamalayan.
Sa madaling salita, ang mga mag-aaral ay wala nang kakayahan pang makilala ang kanilang pagkatao, kultura, kasaysayan, at karapatan.
Kasabay ng pagpatay na ito ay pagtirik ng kandila sa mga kaluluwang ligaw at tila ba mga dayuhan sa sarili nilang bansa. Tinatanggal ng memorandum na ito ang kaakuhan ng Pilipinas.
Kasabay ng pagpapabansot sa wikang Filipino ay ang pagpapabansot din sa utak ng mga Filipino, hindi sapat na ang asignatura ay limitahan lamang sa elementarya at hay-iskul. Kung tutuusin hindi sapat ang mga kaalaman na itinuturo sa mga antas na ito dahil sa elementarya mula unang baitang hanggang ikaanim na baitang ay nilulunod natin ang mga mag-aaral sa pag-aaral ng bahagi ng pananalita. Wala akong nakikitang mali rito ngunit ano nga ba ang natatandaan ng karamihan? Hindi ba ang panawag pa rin ay sa Ingles? Dahil ito ang unang itinuro sa kanila at ito ang ginagamit na wika ng karamihan?
Hindi sapat ang anim na taon para pag-aralan ang tamang pagbabantas, gramatika, paggamit ng “rin” at “din”, “nang” at “ng”, gayundin mas kilala ng mga kabataan ang consonant at vowel kaysa sa patinig at katinig.
Pagdating naman sa hay-iskul, pinalalamon sa mga kabataan ang iba’t ibang akda na sa tingin ko naman ay hindi masama lalo na’t akda ito ng mga taong nakipaglaban sa bansa ngunit aking napansin na umikot ang pag-aaral sa sekondarya sa pagkuha ng mga tauhan, tagpuan at aral (kahit hindi naman moralistiko ang akda) gayundin sa pagbubuod ng mga akda na matagal nang nakabuod.
Hindi naisasapuso ang binabasa dahil iba ang tuon ng pagtuturo, hindi sa pagsusuri ng laman kundi sa paggugutay-gutay ng nilalaman.
Kaya naniniwala ako, sampu ng aking mga kasama na nakikipaglaban sa wika, na ang asignaturang Filipino, panitikan at kasaysayan ay mahalagang ituro sa kolehiyo dahil ito ang may mas malawak na pagtalakay. Hindi ko sinasang-ayunan ang sinasabi nilang pag-uulit ng mga asignatura dahil may kaniya-kaniyang pagkakaiba ang mga ito.
Sa kolehiyo rin nagiging handa ang isipan ng mga kabataan na intindihin, isapuso at mahalin ang sarili nilang pagkakakilanlan at pagkatao. Sa antas na ito rin itinuturo ang pagsasaling-wika na maaaring magamit upang magkaroon ng karunungang bayan mula sa mga sinaliksik ng mga dayuhan kung saan isasalin ang mga ito sa paraang maiintindihan ng mga Filipino, at masusuri niya ito. Nariyan din ang Retorika, Pagsusuri sa Diskurso, Gramatika, Lingguwistika at marami pang iba.
Ang mga asignaturang ito ay may lalim at may dulot sa pagkatao at nagpapabuhay ng diwang makabansa ng isang tao.
Sa inihain ng Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon, lalong nawala ang kalayaan ng isang bansa dahil ang pagtatanggal ng karapatan na aralin at suriin ang sariling wika ay parang pagkitil sa karapatang pantao sa aspektong kultural at espirituwal.
Gayundin, kaakibat nito ang tinatawag na “Cultural Genocide” o pagpatay ng kultura dahil sa pagkawala ng wika na nagbubunsod ng tinatawag na “Alienation” o pagiging deviant ng isang tao sa kaniyang kultura at bansang kinagisnan.
Kasabay ng paninindigang ito ay ang pagsuporta sa libo-libong guro sa Filipino na mawawalan ng trabaho dahil sa pagkawala ng mga nasabing asignatura at pagsuporta sa grupo ng Tanggol Wika. Kami ay nakikipaglaban at naninindigan para sa bayan, wika at panitikan.
Wika at Bayan Ipaglaban!
A Luta Continua!
Sumasainyo,
PiloSoPaNTasYa
Guro at Malaya.
RUBRIK SA PAGSULAT NG SARILING PANANAW Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| PAGSASAMA NG IDEYA SA LOOB NG SANAYSAY | Napakahusay dahil maayos ang pagsasama-sama ng lahat ng ideya sa loob ng sanaysay. | May kahinaan dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng karamihan sa ideya na nasa loob ng sanaysay. | Kailangang baguhin ang pangungusap dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng mga ideya sa loob ng sanaysay | |
| NAGAMIT ANG MGA PANG-UKOL NA NAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang tama ang mga pang-ukol. | May kahinaan dahil hindi nagamit nang tama ang ilan sa mga pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw. | Walang nagamit na pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANA- NAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang mga pananaw, at ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng pananaw ay may kalabuan naman sa tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang pananaw at malabo ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | |
| KABUOAN (15 PUNTOS) |
ISAGAWA
Panuto: Manood ng balita at pumili ng isang isyu na nais mong bigyan ng sariling opinyon o pananaw. Gamitin ang mga hudyat na ginagamit sa pagpapahayag ng sariling opinyon o pananaw. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel. Gamitin ang rubrik bilang gabay sa iyong pagsulat.
RUBRIK SA PAGSULAT NG SARILING PANANAW Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| PAGSASAMA NG IDEYA SA LOOB NG SANAYSAY | Napakahusay dahil maayos ang pagsasama-sama ng lahat ng ideya sa loob ng sanaysay | May kahinaan dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng karamihan sa ideya na nasa loob ng sanaysay | Kailangang baguhin ang pangungusap dahil hindi maayos ang pagsasama-sama ng ideya sa loob ng sanaysay | |
| NAGAMIT ANG MGA PANG-UKOL NA NAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang tama ang mga pang-ukol | May kahinaan dahil hindi nagamit nang tama ang ilan sa mga pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw | Walang nagamit na pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KING ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang mga pananaw, at ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng pananaw ay may kalabuan pa rin sa tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang pananaw at malabo ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | |
| KABUOAN (15 PUNTOS) |
LAYUNIN
MGA HUDYAT NG PAGSANG-AYON AT PAGSALUNGAT
Kasabay ng pag-unlad ng teknolohiya ay ang pagbilis ng pagkalat ng impormasyon at komento ng mga tao tungkol sa mga isyung kanilang nababasa. Mayroong mga mabababaw at mayroon din namang mga puna na tila ba talagang binuo upang magbigay ng kabuoang kritisismo sa isyu. Kaya halina’t pag-aralan natin ang mga Hudyat sa Pagsang-ayon at Pagsalungat nang sa gayon ay maging mas maayos at maiitindihan ng lahat ang iyong puna kung sakali mang nais mong magbigay ng komento sa isang partikulat na isyu.
Pagkatapos ng aralin, inaasahang kaya mo nang isagawa ang sumusunod:
- Nabibigyang-puna ang mga nababasa sa mga social media (pahayagan, TV, Facebook, e-mail at iba pa) (LS1CS/FIL-PB-PPD-JHS-61); at
- Naisusulat ang isang sanaysay na naglalahad ng sariling pananaw tungkol sa napapanahong isyu o paksa (LS1CS/FIL-PU-PPE-JHS-25)
TUKLASIN
Panuto: Basahin at unawain ang balita na may pamagat na “Creative nanay may ‘trabaho’, sari-sari store sa mga anak” ni Gel Manalo.
CREATIVE NANAY MAY ‘TRABAHO’, SARI-SARI STORE SA MGA ANAK
GEL MANALO
[illustration: woman standing behind a store counter under a sign reading “Mama’s Home Quarantine Store”]
Naging malikhain ang isang ina sa pagbibigay ng aktibidad na puwedeng gawin ng kaniyang mga anak habang pinatutupad ang enhanced community quarantine sa buong Luzon.
Sa Facebook post ni Hycinth Clor de Arta, pinakita niya na nagbukas siya ng mini sari-sari store para malibang ang kaniyang mga tsikiting habang nasa loob ng bahay.
Ibinabayad ng kaniyang anak at iba pang mga bata sa kanilang bahay ang play money na kanilang ‘kinita’ mula sa kanilang pagtatrabaho sa mga gawaing bahay.
Halimbawa, ang pagwawalis ay katumbas ng play money na 200 pesos, habang ang pagtatapon ng basura ay 500 pesos.
“Siyempre walang libre ngayon. You have to teach them how to earn money and how to work to get the things they want.” sabi pa ni Hycinth.
Siyempre hanggang sa kanilang tindahan ay sinusunod pa rin umano ang social distancing rule, at maglalagay ng alcohol.
“Madame po tawag nila sa akin hahaha. Anyway, follow tayo ng rules mga bata para makabili kayo sa store ni mama,” sabi pa ng uploader.
Aliw naman dito ang mga netizen at nakakuha na nga ng halos 9,000 reactions ang post.
Bago pa man magkaroon ng balita tungkol dito, naging viral ang pangyayaring ito sa iba’t ibang social media sites na matatagpuan sa internet world.
Kung ikaw ang aking tatanungin, ano ang iyong puna o komento hinggil dito? Ikaw ba ay sang-ayon sa naging estratehiya ni Mommy Hycinth o hindi? Bakit?
SURIIN
Sa pagbibigay ng puna o opinyon, hindi maiiwasan ang pagsalungat at pagsang-ayon. Bawat isa ay may kani-kaniyang opinyong dapat nating igalang, ito man ay pabor sa atin o hindi.
[illustration: two young women seated at a table, one pointing at a paper]
May mga pahayag na maaaari mong magamit upang madali mong masabi ang iyong pagsag-ayon at pagsalungat. Halina’t ating pag-aralan ang mga pahayag na ito sa pagbibigay ng puna o opinyon.
Muling balikan ang balita na iyong binasa tungkol sa pagiging malikhain ng isang nanay sa pagtuturo ng pagpapahalaga sa pera at pinagpaguran, gayundin ang mga health protocols dahil sa COVID-19.
Umani ng maraming papuri at batikos ang nag-viral na post na ito. Maraming nagsasabi na tama lamang ito nang sa gayon ay matutuhan ng mga kabataan na pahalagahan ang pera na mayroon sila dahil pinaghirapan nila ito. Mayroon naman mga magulang na hindi nagustuhan ang naging estratehiya, ayon sa kanila hindi na kailangan pang pahirapan ang mga bata kung ito naman ay para sa pagkain.
PAHAYAG NG PAGSANG-AYON
Ang Pagsang-ayon ay nangangahulugang pagtanggap, pagpayag, at pakikiisa sa isang ideya. Ang mga pahayag na ginagamit sa pagsang-ayon ay kabilang sa pang-abay na panang-ayon gaya ng sumusunod:
Bilib ako sa iyong sinabi na…. Sige… Ganoon nga… Kaisa mo ako sa Lubos akong nananalig bahaging iyan… oo… Maasahan mo ako riyan… talagang kailangan… Iyan din ang palagay ko… tama ang sinabi mo… Iyan ay nararapat tunay nga… Totoong… Sang-ayon ako…
PAHAYAG NG PAGSALUNGAT
Ang Pagsalungat ay nangangahulugan ng pagtanggi, pagtutol, at pagkontra sa isang ideya. Ang pahayag na ginagamit dito ay kasama sa pang-abay na pananggi tulad ng sumusunod:
ayaw ko ang pahayag na… huwag kang… hindi ako naniniwala riyan… ikinalulungkot ko… hindi ako sang-ayon dahil… maling-mali talaga ang iyong … hindi ko matanggap ang iyong sumasalungat ako sa… sinabi … hindi tayo magkasundo… tama ang sinabi mo… hindi totoong… tunay nga…
Ang mga pahayag na nasabi ay madalas makita sa isang posisyong papel.
Ang posisyong papel ay isang sulatin na nagpapakita ng pag-sang-ayon o pagsalungat sa isang isyu.
Aralin 2
MGA HAKBANG SA PAGSULAT NG POSISYONG PAPEL:
Pumili ng paksa. Ito ang magiging sentro ng Posisyong Papel.
Gumawa ng paunang pananaliksik. Alamin kung may mga ebidensiyang sumusuporta sa iyong posisyon.
Hamunin ang iyong sariling paksa. Alamin ang mga umaayaw at pumapabor sa posisyon.
Ipagpatuloy ang pangongolekta ng mga sumusuportang ebidensiya.
- Kunin ang opinyon ng mga eksperto at isaalang-alang ang mga personal na karanasan.
- Magbasa ng mga aklat na may kinalaman sa paksa.
Isulat ang iyong posisyong papel.
- Ipahayag ang opinyon nang may paninindigan.
- Dapat maipakita na ang iyong posisyon ay tama.
Linangin
I. Panuto: Sa tulong ng mga pahayag na ginagamit sa pagbibigay-puna, ibigay ang iyong opinyon sa sumusunod na mga sitwasyon. Isulat ito sa sagutang papel.
- Ang pagmamahal ay walang pinipiling edad, lugar o panahon. Ito’y hindi kumukupas; walang sino man ang makapagdidikta sa dalawang pusong may pagmamahalan at paninindigan.
- Ang pamilya ang itinuturing na pundasyon ng lipunan. Nakatutulong ang buong pamilya sa pagkakaroon ng matatag na lipunan. Subalit totoo nga kayang ang ina ang siyang may pangunahing gampanin upang mapanatiling buo ang pamilya?
- Pakikilahok ng mga kabataan sa mga kilos protesta upang ipaglaban ang isang partikular na isyu.
RUBRIK SA PAGBIBIGAY NG PUNA Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| NAGAMIT ANG MGA HUDYAT NG PAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | May kahinaan dahil nagamit nang tama ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | Walang ginamit na hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng panig, may kalabuan ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang panig | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Linangin
II. Panuto: Suriin ang pahayag sa bawat bilang. Ibigay ang iyong puna o posisyon. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
- Pagdami ng kumakalat na fake news o hindi totoong balita sa social media. Gayundin ang pagdami ng nagpapakalat nito.
- Kahandaan sa paghahanda ng pamahalaan sa pagharap sa nakahahawang sakit na Covid-19.
- Pagpapatupad ng pangulo ng “War on Drugs” sa Pilipinas.
RUBRIK SA PAGBIBIGAY NG PUNA Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| NAGAMIT ANG MGA HUDYAT NG PAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | May kahinaan dahil nagamit nang tama ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | Walang ginamit na hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng panig, may kalabuan ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang panig | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Isagawa
I. Panuto: Basahin ang teskto tungkol sa usaping panliligalig na seksuwal. Sumulat ng isang posisyong papel tungkol dito. Gamitin ang rubrik bilang pamantayan sa pagsulat. Ilagay sa isang malinis na papel ang iyong paninindigan.
MAGINOO O MEDYO BASTOS?
LISETTE I. ONG
[illustration: black-and-white portrait of a man with dark hair, beside the first paragraph]
“Ang isang babae ay minamahal at hindi sinasaktan”, isang linya na madalas banggitin ng isang sikat na aktor noong kabataan niya. Ito ay si Robin Padilla na tinagurian ding “bad boy” ng Pelikulang Filipino. Kung siya ay maginoo, eh bakit mayroong mga kalalakihang nagsasamantala sa kahinaan ng ilang kababaihan?
Sabi nga ni Catriona Gray, hindi hinihingi ng isang babae na siya ay takutin, gahasain o abusuhin. Wala sa tamang huwisyo ang taong gumagawa ng ganito at kailangan siyang mabigyan ng parusa. Ang mga babae ay hindi dapat gawing “sex object”, na dahil maiksi at sexy ang kaniyang mga damit na sinusuot o siya ay nakikipag-inuman o nakikipaglaro ng bilyar ay may karapatan na ang isang lalaki na siya ay bastusin, saktan o takutin.
Bakit nga ba nagiging suliranin ang seksuwal na panliligalig, o sexual harassment sa Ingles? Babae ba ang dapat sisihin dahil sa kaniyang mapunuksong pananamit o talagang may kahalayan lang ang ibang kalalakihan? Ayon sa Wikipedia, ang seksuwal na panliligalig ay isang paraan ng pananakot, paghahari-harian o pamimilit na may katangiang seksuwal. Ito ay isang ilegal na gawain na maaaring magbayad o makulong ang sinumang lalabag.
Isagawa
Sa Estados Unidos sa ilalim ng Equal Employment Opportunity Law, sadyang malaki ang binabayarang pinsala ng mga tao na lumabag sa kasong ito. Katunayan nga, si Linda Gilbert ay binayaran ng 21 milyong dolyares ng Chrysler Plant sa Detroit dahil lamang sa mga malisyosong larawan at mapanlait na bansag sa kaniya.
Sa Pilipinas sa ilalim ng Labor Code of the Philippines ay may karagdagang pahina ukol ditto. Kasama na sa diskriminasyong seksuwal ang pagsisipol, paghawak sa balikat o puwit, ang pagkuha ng retrato na walang pahintulot at pagtawag ng kartada 10 sa mga may magagandang hubog ng katawan. Paano naman iyong wala? May kaukulang parusa at pagbabayad pinsala ang naitala na dito. Simula na ito ng pagkilala ng pamahalaan sa pantay na karapatan na wala nang kinalaman sa kasarian ng isang tao.
Hindi na uso ngayon na manatiling tikom ang bibig ng isang babae kapag siya ay binabastos o sinasaktan, may mga batas nang ginawa para siya ay maprotektahan. Bilang babae, maging mulat, mapagmatyag, at mag-ingat!
RUBRIK SA PAGSULAT NG POSISYONG PAPEL Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| NAGAMIT ANG MGA HUDYAT NG PAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | May kahinaan dahil nagamit nang tama ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | Walang ginamit na hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng panig ay may kalabuan pa rin ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang panig | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Isagawa
II. Panuto: Sumulat ng sanaysay tungkol sa napapanahong isyu mula sa social media at gamitin ang mga pahayag na iyong natutuhan. Gamitin ang rubrik bilang pamantayan sa pagsulat. Isulat sa isang malinis na papel ang iyong posisyong papel.
Posisyon: Sang-ayon at sumusuporta/ Hindi Sang-ayon at hindi sumusuporta.
RUBRIK SA PAGBUO NG SANAYSAY Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| NAGAMIT ANG MGA HUDYAT SA PAGBIBIGAY NG PANANAW O OPINYON | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | May kahinaan dahil nagamit nang tama ang mga hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | Walang ginamit na hudyat sa pagbibigay ng pananaw at opinyon | |
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil bagaman nakapagbigay ng panig ay may kalabuan ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang panig | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Aralin 3
Layunin
PAGGAMIT NG PANDIWA BILANG AKSIYON, PANGYAYARI, AT KARANASAN
Ang pandiwa ay hindi lamang parte ng wika kundi ng buong pagkatao ng isang tao. Hindi man natin napapansin ngunit ang mga salitang kilos na ating ginagamit ay nakatutulong upang maipaliwanag natin ang ating mga sarili, pinagdaanan, at buhay.
Pagkatapos ng aralin, inaasahang kaya mo nang isagawa ang:
- Nagagamit ang salitang kilos o pandiwa sa Pagsasalaysay ng mga personal na karanasan (LSCS/FIL-PS-PPB-BL/MB-19)
Tuklasin
Panuto: Basahin ang isang salaysay mula sa isang tao na dumanas ng matinding pagsubok sa kaniyang buhay. Pagkatapos, sagutin sa malinis na papel ang mga kasunod na tanong.
REALIDAD
NANETTE AMONGOL
[illustration: line drawing of a narrow, crowded street of close-set houses with corrugated roofs, and a man carrying a box at left]
Masikip, maraming tao, at dikit-dikit ang bahay, diyan ako lumaki at iyan din ang nakagisnan kong kapaligiran. Para sa amin, normal lang ito dahil dito kami ipinanganak at nagkaroon ng pamilya. Ngunit para sa mga bago sa aming lugar ay madalas nila itong katakutan, pati nga minsan sa mga tao, natatakot sila. Bago ko simulan ang aking kuwento, nais ko muna palang magpakilala sa inyo. Ako si Shane, nakatira sa isang lugar sa Maynila, hindi naging madali ang buhay para sa akin at sa pamilya ko kaya naman maaga kong natutuhan ang realidad ng buhay na kung hindi ka magsisipag ay wala kang mapapala. Masakit man isipin na tumigil ako sa pag-aaral ngunit ito lamang ang naisip kong paraan para makapagpatuloy pa ang mga nakababata kong kapatid na umaasa lang din sa akin. Baka ang ilan sa inyo ay magtanong “Nasaan po ang mga magulang niyo?” Maagang kinuha sa amin ang aming mga magulang, ang tatay ko ay dinapuan ng matinding sakit, at ang aking ina naman ay [nahagip] ng paparating na trak habang naglalako sa kalsada ng basahan.
[transcriber’s note: “nahagip” is underlined in the original]
Aralin 3
Kaya naman sa edad na dise-otso ay inako ko na ang pagiging ama at ina sa aking dalawang kapatid.
Matagal kong sinisi ang kahirapan sa sitwasyon ko, minsan pa nga ako’y nagalit sa Diyos dahil sa matinding pagsubok na binigay niya sa amin. Ngunit napagtanto ko na kung ako ay magmumukmok lamang sa isang tabi, pareparehong magugutom ng mga kapatid ko at hindi sila makapag-aaral. Kaya naman pumasok ako bilang isang helper sa isang kantina malapit sa amin. Ako ang nagluluto, nag-iigib, at naglilinis. Maayos naman ang pasahod ng aking amo, paminsan pa nga ay nakakabale ako para lang may pambaon ang mga kapatid ko na minsan nang umiyak dahil nais nilang pumasok sa klase ngunit wala akong maibigay na baon.
[transcriber’s note: the underlined words in the original are nagalit, nagluluto, nag-iigib, naglilinis, and umiyak.]
Sagutin ang sumusunod na tanong:
- Ano sa iyong palagay ang tawag sa mga salitang nasalungguhitan?
- Ano ang naging reaksiyon mo pagkatapos mong mabasa ang salaysay?
Suriin
Ang mga salitang nasalungguhitan sa loob ng sanaysay ay tinatawag na Pandiwa o mga salitang nagpapahahayag ng kilos o galaw. Kadalasan itong ginagamit upang magpakita ng aksiyon o kilos gaya ng nagluluto, nag-iigib at naglilinis, bilang karanasan at emosyon na gaya ng nagalit at umiyak; at bilang pangyayari gaya ng nahagip.
Kadalasang malalaman ang uri ng pandiwa na ginagamit sa isang pahayag kung ito ay sumasagot sa mga tanong na:
Aksiyon: Ano ang ginawa?
Pangyayari: Ano ang nangyari?
Karanasan: Ano ang naging emosyon?
Upang lubos mo pang maunawaan ang ating paksa, halina’t pag-aralan natin ang pandiwa.
ANO ANG PANDIWA?
Ito ay mga salitang nagpapakita ng kilos o galaw. Ginagamit ito bilang panlarawan sa aksiyon, karanasan, at pangyayari ng tao o hayop na gumagawa ng aksiyon.
PANDIWA BILANG AKSIYON
| Kahulugan | Halimbawa | Pandiwa | Aktor |
|---|---|---|---|
| Ginagamit ito bilang aksiyon kapag may tagaganap o aktor ng kilos. Maaaring tao o bagay ang aktor. Mabubuo ang mga pandiwang ito sa tulong ng mga panlapaing: -um, mag-, ma-, mang-, maki, mag-an, nag-. | Kumain si Nene ng mainit na puto. Nagluto ng hapunan si Nanay. Naglaba ng maruruming damit si Ate. Nag-igib ng tubig si bunso. Umaawit ako tuwing umaga. | Kumain Nagluto Naglaba Nag-igib Umaawit | Nene Nanay Ate Bunso Ako |
[transcriber’s note: in the original, the affixes in the halimbawa sentences and the pandiwa column are underlined or bolded as shown.]
TANDAAN: Ang aktor na sinasabi sa Pandiwa Bilang Aksiyon ay kung sino ang gumaganap ng kilos. Ginagamit ang mga panlaping -um, mag-, ma-, mang-, maki, mag-an, nag- na makikita sa loob ng salitang kilos o pandiwa.
PANDIWA BILANG KARANASAN
| Kahulugan | Halimbawa | Pandiwa | Aktor |
|---|---|---|---|
| Ginagamit kapag pinangingibabaw ang damdamin ng aktor na siyang gumaganap sa pangungusap. | Umiyak si Ana nang dahil sa pagkamatay ng alaga. Nagalit si Helen dahil nawala ang kaniyang pera. Natuwa si Nene sa regalong natanggap. Nalungkot siya sa pagkawala ni Mingkay. Nairita siya sa paulit-ulit na palabas. | Umiyak Nagalit Natuwa Nalungkot Nairita | Ana Helen Nene Siya Siya |
TANDAAN: Ang karanasan na sinasabi sa Pandiwa Bilang Karanasan ay kung ano ang naging emosyon ng aktor sa pangungusap. Ginagamitan ng mga panlapi na -um, mag-, ma-, mang-, maki, mag-an, nag- na makikita sa loob ng salitang kilos o pandiwa.
PANDIWA BILANG PANGYAYARI
| Kahulugan | Halimbawa | Pandiwa | Pangyayari |
|---|---|---|---|
| Nagpapakita ng aksiyong naganap dahil sa isang pangyayari. Ang kilos ay resulta ng isang pangyayari. | Nahulog siya sa kahoy dahil sa lindol. Nalunod siya dahil sa bilis ng agos ng tubig. Umakyat siya sa bubong dahil sa taas ng tubig-baha. Umakyat siya sa entablado noong Araw ng Pagtatapos niya. Nasira ang buhay ni Coco dahil sa ilegal na droga. | Nahulog Nalunod Umakyat Nasira | dahil sa lindol dahil sa bilis ng agos ng tubig dahil sa taas ng tubig-baha dahil sa ilegal na droga |
TANDAAN: Ang pangyayari na sinasabi sa Pandiwa Bilang Pangyayari ay nagpapakita ng aksiyong naganap dahil sa isang pangyayari. Ginagamitan ito ng mga panlaping -um, mag-, ma-, mang-, maki, mag-an, nag-.
Linangin
I. Panuto: Sa tulong ng paggamit ng pandiwa bilang karanasan, gumawa ng sanaysay na naglalaman ng mga personal na karanasan tulad ng paggawa ng isang desisyon na nakaapekto sa iyong buhay. Isulat ang iyong sanaysay sa sagutang papel.
RUBRIK SA PAGBUO NG SANAYSAY
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| PAGGAMIT NG PANDIWA BILANG KARANASAN | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang pandiwa bilang karanasan. | Mahusay dahil nagamit nang tama ang ilan sa mga pandiwa bilang karanasan | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay. | |
| ORGANISASYON | Napakahusay dahil maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay. | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay. | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay. | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
II. Panuto: Gamitin sa pangungusap ang mga pandiwa. Ang mga pangungusap na bubuoin ay base sa iyong karanasan, aksiyon, o pangyayari na nakaapekto sa iyong buhay. Isulat ang iyong sagot sa isang malinis na papel.
- nagluto (aksiyon)
- umasa (pangyayari)
- sumidhi (karanasan)
- umalis (pangyayari)
RUBRIK SA PAGBUO NG PANGUNGUSAP
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| PAGGAMIT NG MGA IBINIGAY NA SALITA SA PANGUNGUSAP | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang mga ibinigay na pandiwa. | Mahusay dahil nagamit ang pandiwa ngunit hindi angkop sa pangungusap | Hindi kinakitaan ng paggamit ng mga ibinigay na pandiwa. | |
| ORGANISASYON | Napakahusay dahil maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng pangungusap | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng pangungusap | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng pangungusap | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Isagawa
Panuto: Sumulat ng isang sanaysay tungkol sa pinakahindi mo makakalimutang karanasan. Tiyaking gumamit ng angkop na pandiwa sa iyong pagsasalaysay. Isulat ang iyong sanaysay sa isang malinis na papel.
RUBRIK SA PAGBUO NG SANAYSAY
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|
| KINAKITAAN NG PAGGAMIT NG PANDIWA BILANG KARANASAN | Napakahusay dahil nagamit at kinakitaan ng paggamit ng pandiwa bilang karanasan | Hindi kinakitaan ng paggamit ng pandiwa bilang karanasan | |
| MAAYOS AT MALINIS ANG PAGKAKALAHAD NG KARANASAN SA LOOB NG SANAYSAY | Napakahusay dahil maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan sa loob ng sanaysay | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
Tandaan Mo
Ang sanaysay ay pagtalakay sa isang paksa sa paraang tuluyan at sa malayang paraang naglalantad ng kaisipan, kuro-kuro, palagay, at ng kasiyahan ng sumusulat, upang umaliw, magbigay-kaalaman o magturo.
Ang pang-ukol na ginagamit kapag may sasabihin na pinagmulan ng impormasyon ay ang: Ayon kay/sa, Batay sa, Para sa, Sang-ayon sa/kay, Ganoon din sa paniniwala, Ganoon din sa pananaw.
Ang pang-ukol na ginagamit kapag nagbibigay ng sariling opinyon at walang ibang pinanggalingan ng impormasyon ay ang: Akala, Pananaw, Paningin, Tingin ko, Palagay ko, Palagay ni…
Ang pang-ukol na ginagamit kapag nagpapahiwatig ng pagbabago o pag-iiba ng pananaw ay ang: Sa kabilang dako, Sa isang banda, Samantala.
Ang Pahayag ng Pagsang-ayon ay nangangahulugan din ng pagtanggap, pagpayag, pakikiisa, o pakikibagay sa isang pahayag o ideya. Ang Pahayag ng Pagsalungat ay nangangahulugan ng pagtanggi, pagtaliwas, pagtutol, at pagsalungat sa isang pahayag, o ideya.
Ang Posisyong papel ay isang sanaysay na naglalahad ng pag-sang-ayon o pagsalungat hinggil sa isang usapin.
Ang Pandiwa Bilang Aksiyon ay ginagamit kapag may tagaganap o aktor ng kilos.
Ang Pandiwa Bilang Karanasan ay kadalasang naipahahayag kapag pinangingibabaw ang damdamin ng aktor sa loob ng pangungusap.
Ang Pandiwa Bilang Pangyayari ay nasasalamin sa aksiyong naganap dahil sa isang pangyayari.
Pagtataya
I. Panuto: Ibigay ang iyong puna kung sumasang-ayon o sumasalungat ka sa bawat pahayag. Isulat ang iyong katuwiran sa sagutang papel.
- Ang taong walang isang salita ay walang kredibilidad.
- Hindi na dapat pang pagkatiwalaan ang taong nagsinungaling na minsan.
- Kahirapan ang pangunahing dahilan ng karahasan.
- Hindi uunlad ang buhay ng taong walang edukasyon o hindi nakapagaral.
- Magulang ang dapat na sisihin sakaling maligaw ng landas ang anak.
Rubrik sa Pagbuo ng Katuwiran
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| MAY PANININDIGAN SA NAGING PANANAW AT MALINAW ANG TUNGUHIN KUNG ITO BA AY SANG-AYON O DI SANG-AYON | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang mga pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon | May kahinaan dahil hindi maayos ang pananaw, at may kalabuan ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | Hindi nailahad nang maayos ang pananaw at malabo ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon | |
| ORGANISASYON | Napakahusay dahil maayos ang paglalahad ng mga ideya sa ginawang puna | Mahusay dahil kinakitaan ng diwa ang puna ngunit hindi masyadong malinaw ang ideya | Hindi kinakitaan ng diwa ang puna at hindi malinaw ang ideya | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
II. Panuto: Gumawa ng isang sanaysay na naglalaman ng iyong sariling puna, opinyon, at pananaw batay sa balitang nasa ibaba. Gamitin ang mga pahayag na ginagamit sa pagpapahayag ng sariling opinyon/pananaw. Isulat ito sa isang malinis na papel.
MALINIS NA HUNDRED ISLANDS SA TULONG NG MGA “SCUBASUREFO”
NICEFORO BALBEDINA
[illustration: coastline of Hundred Islands with a small boat near the shore]
Upang mapanatiling malinis ang tubig ng Hundred Islands National Park (HINP), muling nagtulungan ang Department of Environment and Natural Resources at ang lokal na pamahalaan ng Alaminos upang pasinayaan ang ikaapat na “SCUBAsurero” Underwater Clean-up Drive.
Inilunsad noong 2016, ang programang ito na para sa paglilinis ng ilalim ng dagat ay pinapatakbo ng mga “SCUBAsureros” – galing sa dalawang salita na “scuba” at “basurero” – na grupo ng mga scuba divers na tumutulong sa pagkolekta ng mga basura sa ilalim ng mga katubigan sa paligid ng isla.
Ang programang SCUBAsurero ay buwanang idinaraos upang masiguro ang konserbasyon, proteksiyon at pagbangon ng Hundred Islands, ayon kay Miguel Sison, tourism officer ng Alaminos City, Pangasinan.
Binubuo ng 30 bihasa at lisensiyadong mga scuba divers na hindi lamang mga taga-Alaminos ngunit pati na rin mga volunteers mula sa iba’t ibang ahensiya ng gobyerno at mga pribadong grupo ang samahan ng mga SCUBAsurero.
Ayon kay Mamerto Viray, ang namumuno sa grupo ng SCUBAsureros, upang mapagtibay pa ang nasabing programa at upang maging garbage-free ang Alaminos, ang Hundred Islands Diving Club ay patuloy na naghahanap ng mga non-divers at mga kabataang nais makatanggap ng libreng ensayo.
[illustration: road sign reading “BASURA MO, IUWI MO”]
Bukod dito, hinihikayat din ang mga turista na panatilihin ang kalinisan ng isla sa pamamagitan ng programang “Basura Mo, Iuwi Mo” na magmamando sa mga turista na magbigay ng P200 na isasauli rin sa oras na makabalik sila dala ang kanilang mga basura upang maitapon sa tamang basurahan.
Sa ilalim ng programa, dalawang supot ang ibibigay kada grupong bibisita, isa para sa mga nabubulok at ang isa naman ay para sa mga hindi nabubulok na basura.
Bilang karagdagan, ang mga bisita ay gagawaran ng sertipiko na nagkakaloob ng libreng entrance fee sa dalawang tao at libreng bayad sa kapaligiran sa kanilang susunod na pagbisita sa HINP.
RUBRIK SA PAGSULAT NG SANAYSAY
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | KATAMTAMAN (3PUNTOS) | MAHINA (1 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|---|
| NILALAMAN | Napakahusay dahil nagamit nang wasto ang pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon at pananaw sa sanaysay | May kahinaan dahil bagaman natagpuan ang mga pang-ukol na ginagamit sa pagbibigay ng opinyon at pananaw, ang ilan sa mga ito ay hindi nagamit nang tama sa sanaysay | Walang ginamit na pang-ukol sa pagbibigay ng opinyon sa sanaysay | |
| PANININDIGAN | Napakahusay dahil maayos na nailahad ang pananaw, at naging malinaw ang panig kung sang-ayon o di sang-ayon sa sanaysay | May kahinaan dahil hindi maayos ang pananaw, at may kalabuan ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon sa sanaysay | Hindi nailahad nang maayos ang pananaw at malabo ang tunguhin kung ito ay sang-ayon o di sang-ayon sa sanaysay | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
III. Panuto: Sumulat ng isang sanaysay tungkol sa hindi mo makalilimutang karanasan. Gumamit ng angkop na pandiwa sa iyong pagsasalaysay. Pagkatapos nito, ilista ang lahat ng mga pandiwa na iyong ginamit sa sanaysay, ilagay ang uri ng pandiwa, at aktor o pangyayari. Isulat ang iyong sanaysay sa isang malinis na papel.
RUBRIK SA PAGBUO NG SANAYSAY
Ang rubrik na ito ang pagbabatayan upang matukoy ang grado ng iyong gawain.
| MGA KRAYTERYA | MAHUSAY (5 PUNTOS) | MAHINA (3 PUNTOS) | ISKOR |
|---|---|---|---|
| KINAKITAAN NG PAGGAMIT NG PANDIWA BILANG KARANASAN, AKSIYON, AT PANGYAYARI | Napakahusay dahil nagamit at kinakitaan ng paggamit ng pandiwa bilang karanasan aksiyon, at pangyayari | Hindi kinakitaan ng paggamit ng pandiwa bilang karanasan | |
| MAAYOS AT MALINIS ANG PAGKAKALAHAD NG KARANASAN, AKSIYON, AT PANGYAYARI SA LOOB NG SANAYSAY | Napakahusay dahil maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan , aksiyon, at pangyayari | Hindi maayos at malinis ang pagkakalahad ng karanasan, aksiyon, at pangyayari sa loob ng sanaysay | |
| KABUOAN (10 PUNTOS) |
| PANDIWA | URI NG PANDIWA | AKTOR/PANGYAYARI |
|---|---|---|
Susi sa Pagwawasto
Subukin
Gawain I
PAHINA 3
- Para sa akin, malaking tulong ang Online Barter upang matugunan ang pangangailangan ng ating mga kababayan. Patunay lamang ito na madiskarte ang mga Pinoy.
- Hindi ko pa naranasang makipag-online barter. Pero, ayon sa naririnig ko, nag-uusap sa text o messenger ang dalawang tao na gustong magpalitan ng mga produkto o anumang bagay. Kapag sila ay nagkasundo, saka sila magkikita o kaya ay ipapadala nila ang kanilang ibabarter.
(Maaaring magkaroon ng ibang sagot.)
Gawain II
PAHINA 5
- Batay sa
- Ayon kay
- Aking palagay
- Sa isang banda
- Samantala
Aralin 1: PAGLALAHAD NG SARILING PANANAW/ OPINYON/PANININDIGAN/EMOSYON/MUNGKAHI
Linangin
Gawain II
PAHINA 20
- C
- F
- J
- H
- G
- A
- D
- I
- E
- B
SUSI SA PAGWAWASTO
ARALIN 2: PAGBIBIGAY-PUNA O PAGPAPAHAYAG NG OPINYON
LINANGIN
GAWAIN I
Pahina 32
- Hindi ako naniniwala sa pahayag na walang piniiling edad, lugar, o panahon ang pagmamahal dahil paano kung napakabata pa ng dalawang nagmamahalan. Posibleng nadadala lamang sila sa bugso ng kanilang damdamin. Para sa akin, ang tunay na pag-ibig ay nasa tamang edad, lugar at panahon. Iyong matatag na ang emosyon at handa nang humarap ang dalawang nagmamahalan sa mga pagsubok na maaari nilang pagdaanan.
- Tunay nga na ang pamilya ang pundasyon ng lipunan. Talagang mahalaga ang pamilya sa pagkakaroon ng matatag na lipunan. Kung ang isang pamilya ay magulo at watak-watak, magiging magulo rin ang kinabibilangan nitong lipunan. Pero, hindi ako sang-ayon ang ina ang siyang may pangunahing gampanin upang mapanatiling buo ang pamilya. Kapuwa mahalaga at pantay ang papel ng ama at ina sa kanilang tahanan. Magkatuwang dapat sila sa pagpapanatiling buo ng kanilang pamilya.
(Maaaring magkaroon ng iba-ibang sagot.)
GAWAIN II
Pahina 33
Maling-mali talaga ang pagkalat ng fake news o hindi totoong balita sa social media. Inilalayo nito sa totoong impormasyon ang mga tao. Nakakalungkot ang pagdami ng nagpapakalat ng maling balita. Hindi nila ginagamit nang tama ang social media.
Lubos akong nanalig sa kahandaan ng pamahalaan sa pagharap sa nakahahawang sakit na Covid-19. Totoong hindi madali ang lahat, subalit hindi sila tumitigil sa paghahanap ng solusyon upang maprotektahan ang mga mamamayan. (Maaaring magkaroon ng ibang sagot.)
Nararapat lamang na ipagpatuloy ng pangulo ang pagpapatupad sa “War on Drugs” sa Pilipinas. Kaisa ako sa hangaring masugpo ang pagkalat ng bawal na droga. Talagang mahirap sugpuin ang problemang ito kaya bilib ako sa hindi pagtigil ng pangulo sa paglaban sa droga. (Maaaring magkaroon ng ibang sagot.)
ARALIN 3: PAGGAMIT NG PANDIWA BILANG AKSIYON, PANGYAYARI, AT KARANASAN
LINANGIN
GAWAIN II
Pahina 45
- Nagluto si Nanay ng almusal.
- Umasa ang aking kuya dahil pinangakuan siya.
- Sumidhi ang takot ko sa nakita kong aksidente.
- Umalis kami sa dati naming tinitirhan dahil sa madalas na pagbaha.
TALAHULUGAN
| Salita | Kahulugan |
|---|---|
| Balarila | Isang pag-aaral hinggil sa wika. Ito rin ay kilala bilang grammar sa Ingles. |
| Hudyat | senyales, badya |
| Konsepto | kabuoang ideya |
| Pahayag | ekspresyon o mensahe |
| Talahanayan | sistematikong pagsasaayos ng mga datos na binubuo ng mga hanay. |
[transcriber’s note: the glossary table has no printed header row; the header above is supplied for the table structure only]
SANGGUNIAN
Amongol, Nanette. “Realidad”. Setyembre 23, 2020. typescript. unpublished
“Barter Community Binuhay ang Bayanihan”. Marso 27, 2020. https://tnt.abante.com.ph/bacolod-barter- communitybinuhay-ang-bayanihan/
“Barter: In o Out?”. Setyembre 23, 2020. typescript.unpublished
Ciar, Daisy, Jane. “Ang Pandiwa Aksiyon Pangyayari Karanasan”, n.d. https://www.academia.edu/37064033/Ang_pandiwa_ aksyon_ pangyayari_karanasan?auto=download.
“Malinis na Hundred Islands sa Tulong ng mga SCUBAsurero”. Hunyo 3, 2019.https://tapatnews.com/malinis.na.hundred. island.sa.tulong.ng.scubasureros/
Manalo, Gel. “Creative Nanay May ‘Trabaho’, sari-sari store sa mga anak”. Marso 23, 2020. https://tnt.abante.com.ph/creativenanay-may-trabaho-sari-sari-store-sa-mga-anak/
Nestor Lontoc et. al.Pinagyamang Pluma: Filipino Sa Piling Larang (Akademik), 2017.
“Paglingon Sa Ugat Ng Komisyon Sa Wikang Filipino”. http://kwf. gov.ph/kasaysayan-at-mandato/
Sabdao-Nato, Rochelle. “Pagsang-Ayon at Pagsalungat”, November 17, 2017 https://www.slideshare.net/RochelleNato/pag-sang-ayon-at- pasalungat
Tapatnews.com. “Bukas na Liham Para sa mga Pumapatay ng Wika”. Nobyembre 2018. https://tapatnews.com/bukas-naliham-para-sa-komisyon-sa-lalong-mataas-na-edukasyonsa-korte-suprema-at-wikang-filipino/
Voltaire, et al. Pagsulat Sa Filipino Sa Piling Larangan (Akademik at Sining), 2016.
Ang pagbuo at paglimbag ng modyul na ito ay naging posible dahil sa kooperasyon ng Asia Pacific College. Ito ay parte ng proyektong “Better Life for Out-of-School Girls to Fight Against Poverty and Injustice in the Philippines” ng opisina ng UNESCO, Jakarta kasama ang Kagawaran ng Edukasyon. Ang inisyatibong ito ay sinuportahan ng Korea International Cooperation Agency (KOICA) sa pamamagitan ng pagbibigay ng suportang pampinansiyal.
Para sa mga katanungan, mangyaring makipag-ugnayan sa:
Kagawaran ng Edukasyon, Bureau of Learning Resources (DepEd BLR)
Office Address : Ground Floor, Bonifacio Building, DepEd Complex, Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax : +63-2-8631-1072; +63-2-8634-1054; +63-2-8631-4985
Email Address : blr.qad@deped.gov.ph; blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply