This is the Araling Panlipunan 9 self-learning module for Quarter 1 (Unang Markahan), Module 3: “Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya” (different economic systems). It was prepared for Grade 9 learners studying at home through Alternative Delivery Mode, published by DepEd Region IX as its first edition in 2020. After working through it, learners should be able to analyze the different economic systems in the world and explain how each one answers the basic economic questions.
On this page 7 sections
What learners will learn
The module has one learning competency:
- Nasusuri ang iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya (analyzes the different economic systems). The module ties this to MELC Week 4.
It also states the quarter’s standards:
- Content standard: learners show understanding of the basic concepts of Economics as a basis for wise and progressive everyday living.
- Performance standard: learners apply that understanding in their everyday lives.
The module builds on the previous lesson. That lesson defined economics as the branch of social science that studies how to meet people’s seemingly endless needs and wants using limited resources.
What an economic system is
The module defines a sistemang pang-ekonomiya (economic system) as the institutional arrangement a society uses to organize production, the ownership and use of resources, and its economic activities. The goal of every economic system is to help society cope with scarcity (kakapusan) and use the country’s resources efficiently.
Every economic system answers four basic economic questions:
- What goods and services will be produced?
- How will they be produced?
- For whom will they be produced?
- How much will be produced?
The four economic systems
| Economic system | How it answers the basic questions | Key points from the module |
|---|---|---|
| Traditional Economy | Through tradition, culture, and beliefs | Needs center on food, clothing, and shelter. Production follows old methods taught by elders. Goods are shared according to need and who should use them. |
| Market Economy | Through the free market | Consumers and producers act on their own self-interest. Workers choose their jobs. Capital can be privately owned. |
| Command Economy | Through government control | A central planning agency runs the economy. The government sets wages and the value of farm products. |
| Mixed Economy | Through a mix of market and government | The market moves freely, but the government can step in on the environment, social justice, and state ownership. |
Traditional Economy
This is the earliest form of economic system. Deciding what to produce is simple because people focus on basic needs. There is no written law on how goods are shared, but people clearly understand how it is done.
Market Economy
In a market economy, price is the main factor that decides how much buyers will buy and how much producers will make. Price balances the dealings between consumers and producers in the market. The government’s role is to protect private property through laws on rights, property, and contracts.
Command Economy
All economic decisions are centralized in the hands of the government, following an economic plan. The government also decides which resources will be used to create capital. The module notes that this system was used in the former Soviet Union and still exists today in Cuba and North Korea.
Mixed Economy
A mixed economy combines elements of the market and command economies. There is private ownership of factors of production, infrastructure, and organizations. Companies and individuals can make their own decisions, but they do not have full autonomy, because the government guides most economic decisions.
Activities in the module
- Subukin (Panimulang Gawain: Pagtataya): a 10-item multiple-choice pretest.
- Gawain 1: Ibigay Muna! Learners complete sentences about economics, the difference between needs and wants, and how they make choices.
- Gawain 2: Sistema Ikamo? Learners match four pictures to the four economic systems.
- Gawain 3: Sagutin Mo! A retrieval chart listing each system, its traits, and whether it exists in the Philippines.
- Gawain 4: Dialogue Box Learners fill in a conversation about the traits of each system. They then answer which system exists in the Philippines and which one they would choose.
- Gawain 5: Sistema, Kilalanin! Learners identify the system for examples such as fishing and farming, or government-owned infrastructure.
- Gawain 7: Iguhit Mo! Learners make a collage on the economic systems with a short caption. It is scored with a 100-point rubric covering content, presentation, creativity with recycled materials, and caption.
- Tayahin (Panghuling Pagtataya): a 10-item multiple-choice posttest.
- Gawain 8: Repleksiyon A written reflection scored with a 100-point rubric covering content, style, and mechanics.
How to use this module
- Learners: Take the pretest first, then work through Balikan, Tuklasin, Suriin, Pagyamanin, Isaisip, Isagawa, Tayahin, and the extra activity in order. Write all answers on a separate sheet of paper. The module asks you not to write on it so that others can use it. Check your work with the answer key (Susi sa Pagwawasto) honestly, and contact your teacher if a lesson is hard to understand.
- Parents and guardians: The module expects a facilitator at home to guide the learner. Help your child keep to the order of the parts and stay honest when using the answer key.
- Teachers: The answer key covers the pretest, posttest, Tuklasin, Pagyamanin, and Isagawa. Balikan and the Dialogue Box allow varied answers. The collage and the reflection are scored with the rubrics printed in the module.
Frequently asked questions
Which grade and quarter is this module for?
It is for Grade 9 Araling Panlipunan, Quarter 1 (Unang Markahan), Module 3. It matches the MELC for Week 4: analyzing the different economic systems.
What are the four economic systems discussed?
The module covers the Traditional Economy, Market Economy, Command Economy, and Mixed Economy. It explains how each one answers the basic economic questions.
What decides how much is bought and produced in a market economy?
Price. The module explains that price determines how much consumers buy and how much producers make, and it balances their dealings in the market.
Which countries are given as examples of a command economy?
The module says the command economy was used in the former Soviet Union. It still exists today in Cuba and North Korea.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers for the pretest, posttest, and several activities. Open-ended activities such as Balikan and the Dialogue Box accept varied answers.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan Unang Markahan – Modyul 3: Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya
9
Araling Panlipunan
Unang Markahan – Modyul 3: Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya
CO_Q1_AP9_ Module3
[illustration: students reading and studying under a tree, a teacher with students at a table, and a student with a lamp and a globe]
ALTERNATIVE DELIVERY MODE
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Araling Panlipunan – Ikasiyam na Baitang Alternative Delivery Mode Unang Markahan – Modyul 3: Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Sarah Jean J. Solon, Jiezle Rose S. Pontimayor, Joannie T. Duarte Editor: Mohamar D. Rindo, Katherine S. Suarin, Nelson S. Lasagas Tagasuri: Alma L. Carbonilla, Maria Angelica C. Epanto Tagaguhit: Janet L. Jumuad, Kimberly Cler G. Suarez Tagalapat: Manelyn D. Aballe, Juvey R. Mustapha Tagapamahala: Isabelita M. Borres, Eugenio B. Penales, Sonia D. Gonzales, Juliet A. Magallanes, Florencio R. Caballero, Alma D. Belarmino
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Department of Education – Region IX Office Address: Regional Center, Balintawak, Pagadian City E-mail Address: region9@deped.gov.ph
9
Araling Panlipunan
Unang Markahan – Modyul 3: Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya
Sarah Jean J. Solon, et. al.
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa ihihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
[illustration: hand pressing a button, decorative icon beside the heading]
| Pamantayang Pangnilalaman | Pamantayan sa Pagganap |
|---|---|
| Naipamalas ng mag-aaral ang pag-unawa sa mga pangunahing konsepto ng Ekonomiks bilang batayan ng matalino at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay. | Naisasabuhay ang pag-unawa sa mga pangunahing konsepto ng Ekonomiks bilang batayan ng matalino at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay. |
Mga Nilalaman (Paksa/Aralin)
- Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya
Pamantayan sa Pagkatuto
Pagkatapos mapag-aralan ang modyul na ito, ang mag-aaral ay inaasahang:
- Nasusuri ang iba’t ibang sistemang pang ekonomiya.
MELC Week 4: Nasusuri ang iba’t-ibang sistemang pang-ekonomiya
Sa nakaraang aralin, natataya at napahahalagahan ang kahalagahan ng ekonomiks sa pang-araw-araw na pamumuhay ng bawat pamilya at ng lipunan.
Natutunan ang tungkol sa mahalagang ideya o konsepto tungkol sa ekonomiks. Ang ekonomiks ay isang sangay ng Agham Panglipunan na nag-aaral kung paano tutugunan ang tila walang katapusang pangangailangan at kagustuhan ng tao gamit ang limitadong pinagkukunang-yaman at ang kahalagahan nito sa pang-araw-araw na pamumuhay ng bawat pamilya at ng lipunan.
Sa bahaging ito, inaasahang magabayan ang mag-aaral tungkol sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya upang maisaayos ang paraan ng produksiyon, pagmamay-ari at paglinang ng pinagkukunang yaman at pamamahala ng gawaing pang-ekonomiko upang makaagapay ang lipunan sa mga suliranin ng kakapusan at kung paano episyenteng magagamit ang mga pinagkukunang yaman.
Subukin
[illustration: hand holding a pencil, decorative icon beside the heading]
Panimulang Gawain: Pagtataya
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat pangungusap at piliin ang tamang titik na tumutukoy sa tumpak na kasagutan. Isulat sa sagutang papel ang mga sagot.
Sa Market Economy, ito ang nagtatakda kung gaano karami ang bibilhin ng mga mamimili at kung gaano rin karami ang malilikhang produkto at serbisyo ng mga prodyuser.
A. likas-yaman
B. pamahalaan
C. presyo
D. prodyuserAng sistemang pang-ekonomikong ito ay sumasagot sa unang katanungang pang-ekonomiko batay sa puwersa ng pamilihan.
A. Traditional Economy
B. Market Economy
C. Command Economy
D. Mixed EconomySa Command economy, ang ekonomiya ay nasa ilalim ng komprehensibong kontrol at regulasyon ng:
A. konsyumer
B. pamahalaan
C. pamilihan
D. prodyuserBakit kailangang isaalang-alang ang paggamit at paglinang ng lahat ng pinagkukunang- yaman ng bansa?
A. Upang makamit ng tao ang pinakamataas na antas ng kasiyahan at kapakinabangan mula rito.
B. Upang mas lumaki ang kita ng ekonomiya ng ating bansa at ng mamamayan nito.
C. Mas mapalawig ang yamang-likas ng isang bansa na kagaya ng ating bansa.
D. Nararapat itong bigyang pansin dahil sa katotohanang may kakapusan na umiiral.Alin sa sumusunod ang mithiin ng bawat sistemang pang-ekonomiya?
A. Mas mapalawig ang kitang pang-ekonomiya ng ating bansa.
B. Makamit ang pinakamataas na kasiyahan at kapakinabangan mula rito.
C. Makaagapay ang lipunan sa mga suliranin at kung paano episyenteng magagamit ang pinagkukunang-yaman ng bansa.
D. Matugunan ang walang katapusang pangangailangan at kagustuhan ng tao.Sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya na umiiral sa mundo, anong katangian na nakapagbubukod-tangi sa sistemang mixed economy na siyang dahilan upang ito ang ginagamit ng mas nakararaming bansa?
A. Ang pagkontrol ay alinsunod sa komprehensibong kontrol at regulasyon ng pamahalaan.
B. Ang anumang produkto na kanilang nalilikha ay ipamamahagi ayon sa kanilang pangangailangan at kung sino ang dapat gumamit.
C. Nagpapahintulot sa pribadong pagmamay-ari ng kapital, pakikipagugnayan sa pamamagitan ng presyo at pangangasiwa ng gawain.
D. Hinahayaan dito ang malayang pagkilos ng pamilihan subalit maaaring manghimasok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping nauukol sa pangangalaga ng kalikasan, katarungang panlipunan, at pagmamay-ari ng estado.Alin sa sumusunod ang may pinakawastong interpretasyon sa kasabihang, “There isn’t enough to go around,” ni John Watson Howe?
A. May limitasyon ang mga pinagkukunang-yaman kaya’t hindi ito sasapat sa pangangailangan ng tao.
B. Ang walang pakundangan na paggamit ng pinagkukunang-yaman ay hahantong sa kakapusan.
C. Walang hanggan ang pangangailangan ng tao gayundin ang mga pinagkukunang-yaman.
D. May hangganan ang halos lahat ng pinagkukunang-yaman sa buong daigdig.Papaano mo gagampanan ang iyong tungkulin bilang kasapi ng pangkat kung ikaw ay kabilang sa Market economy?
A. Wala, sapagkat ang katungkulan ko sa ekonomiya nagmumula sa pamahalaan batay sa plano.
B. Malaya akong makakakilos ayon sa sariling kagustuhan o interes nang hindi pinakikialaman ng pamahalaan.
C. Tulong-tulong sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pakikinabang sa pinagkukunang yaman.
D. Malaya ang mamamayan subalit ang pamahalaan ay may kontrol pa rin sa ilang mga gawain.Ang sistemang pang-ekonomiko ay sumasagot sa apat na pangunahing pang-ekonomikong katanungan. Alin sa sumusunod ang sumasagot sa katanungang: “Ano-anong produkto at serbisyo ang gagawin?”
A. puwersa ng pamilihan
B. utos ng pamahalaan
C. tradisyon, kultura at paniniwala
D. sa puwersa ng pamahalanPiliin sa mga sumusunod ang tamang paraan ng pagpapasiya ng market economy:
A. Ito ay nakabatay sa tradisyon, kultura at paniniwala
B. Ang pamahalaan ang may ganap na kapangyarihan upang makamit ang mga layuning pang-ekonomiya.
C. Hinahayaan ang pamilihan na manghimasok ang pamahalaan sa pagdedesisyon.
D. Ito ay alinsunod sa pansariling interes ng nagtitinda at mamimili.
Aralin 3 Iba’t ibang Sistemang Pang-Ekonomiya
Balikan Natin!
Gawain 1: Ibigay Muna!
Panuto: Kompletuhin ang konsepto o ideya na nasa ibaba sa pamamagitan ng pagsulat o pagbigay ng sariling pagkaunawa sa ito. Gawin sa sagutang papel.
Para sa akin ang ekonomiks ay_____________________________________________
____________________________________________________________.
Ang kaibahan ng pangangailangan at kagustuhan ay ______________________
____________________________________________________________.
Kailangang gumawa ng tamang desisyon sa pagpili ng dapat bilhin o gawin, ang aking pamantayan ay ________________________________________________________
____________________________________________________________.
Tuklasin
Gawain 2: Sistema Ikamo?
Panuto: Piliin sa hanay ng mga salita ang angkop na konsepto sa bawat larawan. Isulat sa sagutang papel ang kasagutan.
Tradisyonal na Ekonomiya; Mixed Economy; Command Economy; Market Economy
[illustration: children lined up behind a boy standing on a barrel-like object]
[illustration: two people and a child working together with simple tools in a field]
[illustration: a vendor at a stall and a woman carrying a basket of goods on her head, with a child beside her]
[illustration: a chef stirring a large pot labeled “EKONOMIYA”, with the words “Pribado” and “Publiko” beside it]
Pamprosesong Tanong:
- Ano ang iyong naging batayan sa pagpili ng sagot?
- Sa iyong palagay, ano ang ibig sabihin ng sistemang pang-ekonomiya?
Suriin
Sa parteng ito ng modyul ay iyong lilinangin ang mga kaisipan/ kaalamang tutulong sa iyo upang higit na maintindan ang paksang aralin. Dito tinitiyak na ikaw ay maihahanda upang tiyak ang mga pang-unawa sa mga impormasyong kinakailangang malinang. Sa bahaging ito ay magkakaroon ka ng mahahalagang ideya sa mga konsepto ng iba’t ibang sistemang pang ekonomiya na umiiral sa daigdig.
ANG SISTEMANG PANG- EKONOMIYA
Ang sistemang pang-ekonomiya ay tumutukoy sa isang institusyonal na kaayusan at paraan upang maisaayos ang paraan ng produksiyon, pagmamay-ari at paglinang ng pinagkukunang-yaman at pamamahala ng gawaing pang-ekonomiko ng isang lipunan. Mithiin ng bawat sistemang pang-ekonomiya na makaagapay ang lipunan sa mga suliranin ng kakapusan at kung paano epesyenteng magagamit ang mga pinagkukunang-yaman ng bansa.
Bawat lipunan ay may sinusunod na sistemang pang-ekonomiya upang matugunan ang mga suliraning nakapaloob sa produksiyon at alokasyon ng mga produkto at serbisyo. Ang sistemang pang-ekonomiya ay sumasagot sa apat na pangunahing katanun
[chart: flow diagram; Pangunahing Katanungang Pang-ekonomiya]
- Center: Pangunahing Katanungang Pang-ekonomiya
- Top: 1. Ano-anong produkto at serbisyo ang gagawin?
- Right: 2. Papaano gagawin ang naturang produkto at serbisyo?
- Bottom: 3. Para kanino gagawin ang mga produkto at serbisyo?
- Left: 4. Gaano karami ang gagawin ng produkto at serbisyo?
Iba’t Ibang Sistemang Pang-ekonomiya
Ang sumusunod ay ang iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya na umiiral sa daigdig:
Traditional Economy
Ang unang anyo ng sistemang pang-ekonomiya ay ang Traditional Economy. Ang kasagutan sa pangunahing katanungang pang-ekonomiko ay nakabatay sa tradisyon, kultura at paniniwala. Ang tanong na ano ang lilikhaing produkto ay hindi mahirap sagutin sapagkat ang pangangailangan ng tao ay umiikot lamang sa pangunahing pangangailangan tulad ng damit, pagkain, at tirahan. Maging ang suliranin kung paano lilikha ng produkto ay simple lamang na tinutugunan dahil ang paraan ng produksiyon ay batay sa sinaunang pamamaraan na itinuro ng matatanda sapagkat sa Traditional Economy, bagama’t walang tiyak na batas ukol sa alokasyon, may maliwanag na pagkakaunawa ang mga tao sa paraan nito. Ang anumang produkto na kanilang malilikha ay ipamamahagi ayon sa kanilang pangangailangan at kung sino ang dapat gumamit.
Market Economy
Sa Market economy, ang kasagutan sa pangunahing katanungan pang-ekonomiko ay ginagabayan ng mekanismo ng malayang pamilihan. Sa ganitong Sistema, ang bawat kalahok- konsyumer at prodyuser, kumikilos alinsunod sa kanilang pansariling interes na makakuha ng malaking pakinabang. Ang mga nasa lakas-paggawa ay maaaring makapamili ng kanilang nais na papasukang trabaho. Ang pangunahing katanungang pang-ekonomiko ay sinasagot ng puwersa ng pamilihan. Ang Market economy ay nagpapahintulot sa pribadong pagmamay-ari ng capital, pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng presyo at pangangasiwa ng mga gawain.
Presyo ang pangunahing nagtatakda kung gaano karami ang bibilhin ng mga mamimili at kung gaano rin karami ang malilikhang produkto at serbisyo ng mga prodyuser. Sa kabuuan, ang dami ng produkto na nais ibenta ng mga prodyuser ay may katumbas na dami ng produkto na nais bilhin ng mga mamimili. Sa madaling sabi, presyo ang nagsisilbing pambalanse sa interaksiyon ng konsyumer at prodyuser sa loob ng pamilihan.
Samantala, ang tungkulin naman ng pamahalaan ay ang pagbibigay ng proteksiyon sa kapakanan ng mga pag-aaring pampribado, kabilang ang mga batas na mangangalaga sa karapatan, ari-arian, at kontrata na pinasukan ng mga pribadong indibidwal.
Command Economy
Sa Command economy, ang ekonomiya ay nasa ilalim ng komprehensibong kontrol at regulasyon ng pamahalaan. Ang pagkontrol ay alinsunod sa isang planong nauukol sa pagsusulong ng ekonomiya na pinangangasiwaan mismo ng sentralisadong ahensiya (central planning agencies).
Katunayan ang pagpapasya sa proseso ng gawaing pang-ekonomiya ay sentralisado o nasa kamay ng pamahalaan lamang. Tinutukoy rin ang mga gagamiting pinagkukunang-yaman sa paglikha ng kapital. Samantala, madaling nalalaman ang distribusyon ng kita sa lipunan sa pamamagitan ng pagtatakda ng pasahod para sa iba’t ibang uri ng hanapbuhay. Ang kita naman sa lupang sakahan ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng pagtatakda sa halaga ng mga produktong nagmumula rito.
Ang patakaran sa Command economy ay ipinatupad sa dating Soviet Union. Sa kasalukuyan, nanatiling may ganitong sistemang pang-ekonomiya sa Cuba at North Korea.
Mixed Economy
Ang Mixed economy ay isang sistema na kinapapalooban ng elemento ng Market economy at Command economy. Walang maituturing na isang kahulugan ang Mixed economy. Ito ay kinapapalooban ng magkaugnay na katangian ng dalawang sistema tulad ng malayang pakikilahok sa mga gawaing pangkabuhayan na pinahihintulutan ng pamahalaan at pagkontrol ng pamahalaan sa ilang gawaing pangkabuhayan. Ang salitang Mixed economy ay nalikha upang tukuyin ang isang sistemang nabuo at may katangian na bunga ng pagsasanib o kumbinasyon ng Command at Market economy. Hinahayaan dito ang malayang pagkilos ng pamilihan subalit maaaring manghimasok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping nauukol sa pangangalaga sa kalikasan, katarungang panlipunan, at pagmamay-ari ng estado. May pribadong pagmamay-ari sa mga salik ng produksiyon, imprastruktura at mga organisasyon. Ang sistemang Mixed economy ay nagpapahintulot din na makagawa ng mga pribadong pagpapasya ang mga kompanya at indibidwal. Gayunpaman, ito ay hindi nanganghulugang ganap na awtonomiya para sa kanila sapagkat ang karamihan sa mga desisyong ito ay ginagabayan ng pamahalaan.
Pagyamanin
Sa bahaging ito ng aralin ay palalawakin at pagtibayin mo, bilang mag-aaral, ang mga nabuo mong kaalaman ukol sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya. Kinakailangan ang mas malalim na pagtatalakay sa konsepto ng iba’t ibang sistemang pang ekonomiya upang maihanda ang iyong sarili sa pagsasabuhay ng iyong mga natutuhan.
Gawain 3: Sagutin Mo!
Panuto: Ayon sa napag-aralan sa unahan, punan ng tamang kasagutan ang Retrieval Chart na nasa ibaba. Isulat sa sagutang papel ang kasagutan.
| SISTEMANG PANG-EKONOMIYA | KATANGIAN | SISTEMANG UMIIRAL SA ATING BANSA |
|---|---|---|
| Traditional Economy | ||
| Market Economy | ||
| Command Economy | ||
| Mixed Economy |
Gawain 4: Dialogue Box
Panuto: Punan ng tamang sagot ang usapan ng dalawang tauhan sa bawat kahon. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
Batang lalaki: Ano ba ang katangian ng Traditional economy? Batang babae at kasama: _____
Batang babae: Paano mo ilarawan ang Market economy? Batang lalaki may salamin: _____
Batang babae at kasama: Ano ang kaibahan ng command economy sa mixed economy? Batang lalaki: _____
[illustration: four cartoon characters in conversation, arranged around three speech bubbles]
Pamprosesong Tanong:
- Batay sa usapan ng mga tauhan, anong sistemang pang-ekonomiya ang umiiral sa Pilipinas?
- Kung ikaw ay bibigyan ng pagkakataong pumili ng sistemang pang-ekonomiya na pairalin sa ating bansa, anong sistema ang iyong pipiliin? Bakit?
Isaisip
Mga mahahalagang kaalaman na dapat tandaan:
- Mithiin ng bawat sistemang pang-ekonomiya na makaagapay ang lipunan sa mga suliranin ng kakapusan at kung paano maayos na magagamit ang mga pinagkukunang-yaman ng bansa.
- Bawat lipunan ay may sinusunod na sistemang pang-ekonomiya upang matugunan ang mga suliraning nakapaloob sa produksiyon at alokasyon ng mga produkto at serbisyo.
- Sa Traditional Economy, ang anumang produkto na kanilang malilikha ay ipamamahagi ayon sa kanilang pangangailangan at kung sino pang dapat gumamit.
- Sa Market economy, ang kalahok- konsyumer at prodyuser, ay kumikilos alisunod sa pansariling interes na makakuha ng malaking pakinabang.
- Presyo ang pangunahing nagtatakda kung gaano karami ang bibilhin ng mga mamimili at kung gaano rin karami ang malilikhang produkto at serbisyo ng mga prodyuser.
- Sa Command economy, nasa komprehensibong kontrol at regulasyon ng pamahalaan ang planong nauukol sa pagsulong ng ekonomiya.
- Halimbawa ng mga bansang gumagamit ng Command economy ay ang North Korea at Cuba.
- Ang Mixed economy ay may katangian na bunga ng pagsanib o kombinasyon ng Command at Market economy.
- Sa sistemang pang-ekonomiya na Mixed economy ay nagpapahintulot sa mga pribadong pagpapasya ng pribadong kompanya at indibidwal ngunit karamihan pa rin sa mga desisyong pang-ekonomiya ay ginagabayan ng pamahalaan.
Isagawa
Gawain 5: Sistema, Kilalanin!
Panuto: Punan ang talaan sa kaliwa kung saang sistemang pang-ekonomiya ito nabibilang sa mga halimbawang ibinigay sa ikalawang hanay. Isulat sa sagutang papel ang mga sagot.
| SISTEMANG PANG-EKONOMIYA | HALIMBAWA |
|---|---|
| pangingisda, pagtatanim, paghahayupan | |
| protection of labor rights, existence of economic planning | |
| imprastraktura na pagmamay-ari ng pamahalaan | |
| maliliit na negosyante, ang mga nagmamay-ari ay iyong pribadong sektor |
Gawain 7: Iguhit Mo!
Panuto: Gumawa ng isang collage tungkol sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya. Lagyan ng maikling pahayag sa ibaba ng collage tungkol sa kahalagahan at kapakinabangan ng bawat sistemang pang-ekonomiya.
RUBRIK SA PAGMAMARKA NG COLLAGE
| Pamantayan | Deskripsiyon | Puntos | Nakuhang Puntos |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Naipakikita ang mga bumubuo, gamit, at kahalagahan ng iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya | 40 pts | |
| Presentasiyon | Maayos at malinis na presentasiyon | 20 pts | |
| Malikhaing Pagbuo | Gumamit ng recycled materials at angkop na disenyo ayon sa salik na napili. | 20 pts |
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Pamantayan | Deskripsiyon | Puntos | Nakuhang Puntos |
|---|---|---|---|
| Caption/ Pahayag | Naglalaman ang pahayag ng angkop na paliwanag ukol sa gamit at kahalagahan ng iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya | 20 pts | |
| KABUUAN | 100 pts |
Tayahin
Panghuling Pagtataya
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat pangungusap at piliin ang tamang titik na tumutukoy sa tumpak na kasagutan. Isulat sa sagutang papel ang mga sagot.
Alin sa mga sumusunod ang tamang paraan ng pagpapasiya ng Market economy:
a. Ito ay nakabatay sa tradisyon, kultura at paniniwala
b. Ang pamahalaan ang may ganap na kapangyarihan upang makamit ang mga layuning pang-ekonomiya.
c. Hinahayaan ang pamilihan subalit maaaring manghimasok ang pamahalaan.
d. Ito ay alinsunod sa pansariling interes ng nagtitinda at mamimili.Papaano mo gagampanan ang iyong tungkulin bilang kasapi ng pangkat kung ikaw ay kabilang sa Market economy.
a. Wala, sapagkat ang katungkulan ko sa ekonomiya ay nagmumula sa pamahalaan batay sa plano.
b. Malaya akong makakakilos ayon sa sariling kagustuhan o interes nang hindi pinakikialaman ng pamahalaan.
c. Tulong-tulong sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pakikinabang sa pinagkukunang yaman.
d. Malaya ang mamamayan subalit ang pamahalaan ay may kontrol pa rin sa ilang mga gawain.Sa Command economy, ang ekonomiya ay nasa ilalim ng komprehensibong kontrol at regulasyon ng:
a. konsyumer
b. pamahalaan
c. pamilihan
d. prodyuserSa Market Economy, ito ang nagtatakda kung gaano karami ang bibilhin ng mga mamimili at kung gaano rin karami ang malilikhang produkto at serbisyo ng mga prodyuser.
a. likas-yaman
b. pamahalaan
c. presyo
d. prodyuserAlin sa sumusunod ang mithiin ng bawat sistemang pang-ekonomiya?
a. mas mapalawig ang kitang pang-ekonomiya ng ating bansa
b. makamit ang pinakamataas na kasiyahan at kapakinabangan mula rito
c. makaagapay ang lipunan sa mga suliranin at kung paano episyenteng magagamit ang pinagkukunang-yaman ng bansa
d. matugunan ang walang katapusang pangangailangan at kagustuhan ng taoAng sistemang pang-ekonomiko ay sumasagot sa apat na pangunahing pang-ekonomikong katanungan. Alin sa sumusunod ang sumasagot sa katanungang: “Ano-anong produkto at serbisyo ang gagawin?”
a. puwersa ng pamilihan
b. utos ng pamahalaan
c. tradisyon, kultura at paniniwala
d. sa puwersa ng pamilihan at pamahalanBakit kailangang isaalang-alang ang paggamit at paglinang ng lahat ng pinagkukunang- yaman ng bansa?
a. upang makamit ng tao ang pinakamataas na antas ng kasiyahan at kapakinabangan mula rito
b. upang mas lumaki ang kita ng ekonomiya ng ating bansa at ng mamamayan nito
c. mas mapalawig ang yamang-likas ng isang bansa na kagaya ng ating bansa
d. nararapat itong bigyang pansin dahil sa katotohanang may kakapusan na umiiralSa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya na umiiral sa mundo, anong katangian na nakapagbubukod-tangi sa sistemang mixed economy na siyang dahilan upang ito ang ginagamit ng mas nakararaming bansa?
a. Ang pagkontrol ay alinsunod sa komprehensibong kontrol at regulasyon ng pamahalaan.
b. Ang anumang produkto na kanilang nalilikha ay ipamamahagi ayon sa kanilang pangangailangan at kung sino ang dapat gumamit.
c. Nagpapahintulot sa pribadong pagmamay-ari ng kapital, pakikipagugnayan sa pamamagitan ng presyo at pangangasiwa ng gawain.
d. Hinahayaan dito ang malayang pagkilos ng pamilihan subalit maaaring manghimasok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping nauukol sa pangangalaga ng kalikasan, katarungang panlipunan, at pagmamay-ari ng estado.Ang sistemang pang-ekonomikong ito ay sumasagot sa unang katanungang pang-ekonomiko batay sa puwersa ng pamilihan.
a. Traditional Economy
b. Market Economy
c. Command Economy
d. Mixed EconomyAlin sa sumusunod ang may pinakawastong interpretasyon sa kasabihang, “There isn’t enough to go around”, ni John Watson Howe?
a. May limitasyon ang mga pinagkukunang-yaman kaya’t hindi ito sasapat sa pangangailangan ng tao.
b. Ang walang pakundangan na paggamit ng pinagkukunang-yaman ay hahantong sa kakapusan.
c. Walang hanggan ang pangangailangan ng tao gayundin ang mga pinagkukunang-yaman.
d. May hangganan ang halos lahat ng pinagkukunang-yaman sa buong daigdig.
Karagdagang Gawain:
Gawain 8: Repleksiyon
Panuto: Sa bahaging ito, maaari mong isulat ang iyong mga natutuhan sa araling ito tungkol sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya. Para sa batayan ng pagsulat ng iyong repleksiyon, may rubriks na inihanda para dito.
_______________.
RUBRIK SA PAGMAMARKA NG REPLEKSIYON
| Pamantayan | Deskripsiyon | Puntos | Nakuhang Puntos |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Nakapaloob sa repleksiyon ang mahalagang impormasyon ukol sa iba’t ibang sistemang pang-ekonomiya | 50 pts | |
| Estilo | Malikhain ang pagkakasulat ng repleksiyon, pumili ang may akda ng mga angkop na salita upang maipahayag ang kaniyang saloobin ukol sa pagiging matalino at mapanagutang mamimili. | 30 pts | |
| Mekaniks | Nasunod ang lahat ng mekaniks sa pagsulat ng repleksiyon | 20 pts | |
| KABUUAN | 100 pts |
[transcriber’s note: this page is printed upside down; it is transcribed here in upright reading order]
Susi sa Pagwawasto
Paunang Pagtataya
D 1.
B 2.
B 3.
C 4.
C 5.
C 6.
A 7.
D 8.
B 9.
A 10.
Panghuling Pagtataya
D 1.
B 2.
B 3.
C 4.
C 5.
C 6.
A 7.
D 8.
B 9.
A 10.
Balikan Natin:
- Pewedeng paiba-iba ang sagot ng mga bata
Tuklasin:
- Command Economy
- Traditional Economy
- Market Economy
- Mixed Economy
Dialogue Box
- Pewedeng iba’t iba ang sagot ng mga bata
Pagyamanin:
Katangian ng Sistema
- Traditional Economy: ay nakabatay sa tradisyon, kultura at paniniwala.
- Market economy, ang kalahok na konsyumer at prodyuser, ay kumikilos alinsunod sa pansariling interes na makakuha
- Command economy, nasa ilalim ng komprehensibong control at regulasyon ng pamahalaan
- Mixed Economy, hinahayaan dito ang malayang pagkilos ng pamilihan subalit maaaring manghimasok o makialam ang pamahalaan sa mga usaping nauukol sa pangangalaga sa kalikasan, katarungang panlipunan, at pagmamay-ari ng estado.
Isagawa
- Traditional Economy
- Market Economy
- Command Economy
- Mixed Economy
Mga Sanggunian
Buising, Martiniano, Balitao, Bernard, De Guzman, Apollo., Lumibao, Juanito, Mateo, Alex, and Mondejar, Irene. Ekonomiks: Araling panlipunan modyul para sa mag-aaral, 1st ed. Philippines: Vibal Group, Inc., 2015.
Freepikcompany. “[Dialog between two children].” Image. https://www.freepik.com/premium-vector/happy-cute-little-kids-boy-girl-talking_6983408.htm.
Korn, Wolfi. “Dialog clipart.” Image. https://www.clipproject.info/free-clipart-gallery/people-clipart-free/dialog-clipart-free-people-clipart-969.html#.XtcC1DozbDc.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex
Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply