This is the Araling Panlipunan 8 (Grade 8 Social Studies) self-learning module for Quarter 1, Module 5: “Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig” (ancient civilizations of the world). It was prepared by DepEd Caraga Region (first edition, 2020) for Grade 8 learners studying at home. After working through it, learners should be able to describe the ancient civilizations of Mesopotamia, the Indus, China, and Egypt and explain what each one contributed to the world.
On this page 7 sections
What learners will learn
The module’s most essential learning competency is to analyze the ancient civilizations of Egypt, Mesopotamia, India, and China based on their politics, economy, culture, religion, beliefs, and society.
By the end of the module, learners are expected to:
- analyze the geographic setting of the ancient civilizations and what each contributed to the world
- identify the important contributions of ancient civilizations in different fields
- list the important events in the rise of the ancient civilizations
- appreciate the political, economic, and religious life of the ancient civilizations
- create a poster showing the importance of farming
The content standard asks learners to understand how people’s interaction with their environment led to the rise of ancient civilizations. The performance standard asks them to propose a project that protects and preserves the heritage of these civilizations for present and future generations.
Topics in this module
The module has one lesson, Aralin 1: “Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig,” divided into four topics (paksa):
- Ang Kabihasnang Mesopotamia sa Kanlurang Asya (Mesopotamia in West Asia): the peoples who lived between the Tigris and Euphrates rivers.
- Ang Kabihasnang Indus sa Timog Asya (the Indus civilization in South Asia): the Dravidians and Aryans and the cities of Mohenjo-Daro and Harappa.
- Ang Kabihasnang Tsino sa Silangang Asya (Chinese civilization in East Asia): the dynasties of China from the Xia to the Qing.
- Ang Sinaunang Kabihasnan sa Africa (ancient civilization in Africa): Egypt, the Nile, the pharaohs, and the periods of Egyptian history.
Key ideas: why river valleys mattered
The module stresses that all four civilizations grew in river valleys. Floods left fertile soil, so people could farm, stay in one place, and build communities. The rivers also supplied water and served as routes for travel and trade.
| Civilization | River |
|---|---|
| Mesopotamia | Tigris and Euphrates |
| Indus (India) | Indus |
| China | Huang Ho (Yellow River) |
| Egypt | Nile |
Key ideas: the four civilizations
Mesopotamia
The name comes from the Greek meso (between) and potamos (river), meaning “land between two rivers.” The module describes these groups:
- Sumerians (3500-2340 BCE): priests and kings at the top of society, slaves at the bottom; belief in about 3,000 gods; invented cuneiform writing.
- Akkadians (2340-2100 BCE): led by Sargon I, who built the first empire.
- Babylonians (1792-1595 BCE): Hammurabi set the Hammurabi Code, based on lex taliones, “an eye for an eye, a tooth for a tooth.”
- Assyrians (1813-605 BCE): fierce warriors from the northern mountains; Ashurbanipal was known for good rule.
- Chaldeans (612-539 BCE): Nebuchadnezzar II built the Hanging Gardens of Babylon, one of the Seven Wonders of the Ancient World.
- Persians (539-330 BCE): expanded under Cyrus the Great and Darius the Great.
Indus
The Indus civilization grew around Mohenjo-Daro and Harappa. The Dravidians were the first settlers; they built irrigation, raised animals, and set up ports for trade. Three-story houses show that society was divided into classes. The Aryans arrived later, when the civilization had weakened; their Vedas collect war hymns, sacred rituals, sayings, and stories. Scholars still cannot read the Indus writing system, and the reason the civilization ended is uncertain.
China
Chinese civilization rose along the Huang Ho, whose floods left silt that fertilized the soil. Key points from the dynasty table:
- Shang: used bronze; oldest writing found on Oracle Bones.
- Zhou: belief in the Mandate of Heaven (“Basbas ng Kalangitan”); rise of Confucianism (an orderly society through self-improvement and good relationships), Taoism (balance and harmony with nature), and Legalism (strict laws and harsh punishment).
- Qin: Shih Huang Ti built the Great Wall against northern nomads.
- Han: first to embrace Confucianism; built libraries.
- Sui: reunited China and built the Grand Canal.
- Tang: Buddhism spread widely; the civil service examination was improved.
- Yuan, Ming, Qing: Kublai Khan’s foreign rule, the Forbidden City and porcelain under the Ming, and the end of dynasties with the 1911 revolution.
Egypt
Egypt grew along the Nile, which the module calls the longest river in the world. Egyptians built water storage and irrigation. The pharaoh (paraon) was regarded as a god and managed irrigation, trade, and law. Egyptians developed hieroglyphics; Menes united Upper and Lower Egypt; the Old Kingdom built the pyramids, such as Khufu’s Great Pyramid at Giza; and the New Kingdom is called Egypt’s greatest age. Alexander the Great conquered Egypt in 332 BCE.
How to use this module
The module follows the usual parts of a DepEd self-learning module:
- Subukin: a 15-item multiple-choice pretest.
- Balikan and Tuklasin: naming the river valleys (Gawain 1) and a concept map on the word kabihasnan (Gawain 2).
- Suriin: the reading on the four civilizations, with processing questions.
- Pagyamanin: matching statements to civilizations (Gawain 3) and a word-box activity (Gawain 4).
- Isaisip and Isagawa: a sentence-completion task (Gawain 5) and a poster on the importance of farming, drawn on a 1/4 illustration board and scored with a rubric for message, content, and creativity (Gawain 6).
- Tayahin: a 15-item post-test.
- Karagdagang Gawain: a table on the politics, economy, and religion of each civilization (Gawain 7).
Learners: do every activity, write your answers on separate paper, and do not write on the module. Ask your teacher if a lesson is hard to understand.
Parents: help your child keep to the order of the parts and check answers with the answer key (Susi sa Pagwawasto) only after the work is done, so the child answers honestly.
Teachers: the answer key covers the pretest, activities, and post-test. Review it against the lesson before use, since a few printed answers do not appear to match the module’s own text.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 8 Araling Panlipunan, Quarter 1 (Unang Markahan), Module 5.
Which civilizations does the module cover?
It covers Mesopotamia in West Asia, the Indus civilization in South Asia, Chinese civilization in East Asia, and ancient Egypt in Africa.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the pretest, the activities, and the post-test, plus sample answers for the open-ended questions.
What is the performance task?
Learners draw a poster on a 1/4 illustration board showing the importance of farming. It is scored with a rubric on message, content, and creativity and presentation.
What does Mesopotamia mean?
It comes from the Greek words meso (between) and potamos (river), so it means land between two rivers, referring to the Tigris and Euphrates.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Araling Panlipunan – Unang Markahan – Modyul 5: Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig
8
[illustration: students studying outdoors and indoors, a teacher at a desk, and a globe]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q1_AP-8_Module 5
Araling Panlipunan – Ikawalong Baitang Alternative Delivery Module – Self – Learning Modules Unang Markahan – Modyul 5: Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Mga Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Mga Manunulat: Elgemary S. Abata, Emely B. Pactorayan
Mga Editor: Filipina F. Meehleib, Lileth F. Oliverio, Alfe S. Lito, Lilifreda P. Almazan, Benny T. Abala, Analiza G. Doloricon, John M. Anino, Lalaine S. Gomera, Dan Ralph M. Subla, Fernando Dones, Jr., Carlos Catalan, Jr.
Mga Tagasuri: Marino L. Pamogas, Joel P. Plaza, Leowenmar A. Corvera, Edwin C. Salazar, Honorato Mendoza, Edwin G. Capon, Fatima D. Notarte, Marina B. Sanguenza, Maria Theresa Jane B. Edulan, Junel D. Lapinid
Tagaguhit:
Tagalapat: Paul Andrew A. Tremedal
Mga Nangasiwa: Francis Cesar B. Bringas, Isidro M. Biol, Jr., Maripaz F. Magno, Josephine Chonie M. Obseñares, Karen L. Galanida, Florence E. Almaden, Carlo P. Tantoy, Venus M. Alboruto, Noemi D. Lim, Laarni C. Micayas
Inilimbag sa Pilipinas ng
Kagawaran ng Edukasyon – Caraga Region
Office Address: Teacher Development Center, J.P. Rosales Avenue, Butuan City, Philippines 8600 Telefax: (085) 342-8207; (085) 342-5969 E-mail Address: caraga@deped.gov.ph
[transcriber’s note: this page repeats the cover title block of page 1 with the same title, the grade number 8, and the DepEd logo]
Araling Panlipunan Unang Markahan – Modyul 5: Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mga mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang mga anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsasagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Ang modyul na ito ay sadyang inihanda upang matulungan ka na maunawaan ang mga mahahalagang datos tungkol sa mga sinaunang kabihasnan ng Ehipto, Mesopotamia, India, at Tsina batay sa pinagmulan at katangian, pulitika, ekonomiya, kultura, relihiyon, paniniwala at lipunan. Ang kaalaman mo sa mga sinaunang kabihasnan ay mabisang hakbang upang iyong makilala at mapahalagahan ang mga naging ambag ng mga sinaunang kabihasnang ito.
Ang mga paksa na nakapaloob sa modyul na ito ay sistematikong inayos upang maging mas maganda ang daloy ng iyong pag-aaral.
May mga angkop na gawaing inihanda para sa iyo upang maging makabuluhan ang iyong pag-aaral. Kailangan mong gawin o sagutan ang lahat ng mga gawain sa modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot.
Ang modyul na ito ay nakapokus sa Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig na nahahati sa sumusunod na paksa:
- Paksa 1– Ang Kabihasnang Mesopotamia sa Kanlurang Asya
- Paksa 2– Ang Kabihasnang Indus sa Timog Asya
- Paksa 3– Ang Kabihasnang Tsino sa Silangang Asya
- Paksa 4– Ang Sinaunang Kabihasnan sa Africa
Pamantayang Pangnilalaman
Ang mga mag-aaral ay naipamamalas ang pag-unawa sa interaksiyon ng tao sa kaniyang kapaligiran na nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga sinaunang kabihasnan na nagkaloob ng mga pamanang humubog sa pamumuhay ng kasalukuyang henerasyon.
Pamantayan sa Pagganap
Ang mga mag-aaral ay nakabubuo ng panukalang proyektong nagsusulong sa pangangalaga at preserbasyon ng mga pamana ng mga sinaunang kabihasnan sa daigdig para sa kasalukuyan at sa susunod na henerasyon.
Pinakamahalagang Kasanayang Pampagkatuto
- Nasusuri ang sinaunang kabihasnan ng Ehipto, Mesopotamia, India at Tsina batay sa pulitika, ekonomiya, kultura, relihiyon, paniniwala at lipunan.
Pagkatapos mong mapag-aralan ang modyul, inaasahang iyong:
- nasusuri ang heograpikal na kalagayan ng mga sinaunang kabihasnan at ang kani-kanilang naiambag sa daigdig;
- natutukoy ang mga mahahalagang ambag ng mga sinaunang kabihasnan sa iba’t ibang larangan;
- naiisa-isa ang mga mahahalagang pangyayari sa pagsulong ng mga sinaunang kabihasnan sa daigdig;
- napahahalagahan ang kalagayang pulitika, ekonomiya, at paniniwala ng mga sinaunang kabihasnan;
- nakakalikha ng poster na naglalarawan ng kahalagahan ng pagtatanim.
Subukin
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang tanong sa bawat bilang at piliin ang letra ng tamang sagot. Isulat ang inyong mga sagot sa sagutang papel.
Sino ang pinuno na nagtatag ng bagong imperyo ng Babylonia matapos pangunahan ang isang pag-aalsa laban sa Assyria?
- A. Cyrus the Great
- B. Nabopolassar
- C. Nebuchadnezzar II
- D. Sargon I
Anong lungsod ang matatagpuan sa bahagi ng daluyang Indus River?
- A. Mohenjo-Daro
- B. Harappa
- C. Olmec
- D. Teotihuacan
Ano ang tawag sa sagradong aklat na tinipong himnong pandigma, sagradong ritwal, sawikain at mga salaysay ng mga Hindu?
- A. Bibliya
- B. Koran
- C. Ritwal
- D. Vedas
Ano ang tawag sa isang kaisipan na humubog sa kamalayan ng mga Tsino na naglalayong magkaroon ng isang tahimik at organisadong lipunan sa pamamagitan ng pagpapabuti sa sarili at pagpapahalaga sa ugnayan ng mga tao sa lipunan?
- A. Confucianism
- B. Daoism
- C. Legalism
- D. Taoism
Ano ang tawag sa pinuno ng sinaunang Ehipto na itinuturing na diyos at taglay ang mga lihim ng langit at lupa?
- A. Hari
- B. Pangulo
- C. Paraon
- D. Pari
Anong bansa sa kasalukuyan ang pinagmulan ng kabihasnang naganap sa lambak-ilog ng Nile?
- A. Ehipto
- B. India
- C. Iraq
- D. Tsina
Alin sa sumusunod ang hindi kasama sa mga sinaunang kabihasnan ng daigdig?
- A. Kabihasnang Mesoamerica
- B. Kabihasnang Mesopotamia
- C. Kabihasnang Indus
- D. Kabihasnang Tsino
Ano ang tawag sa sinaunang sistema ng pagsulat ng mga taga-Ehipto?
- A. Calligraphy
- B. Cuneiform
- C. Hieroglyphics
- D. Pictogram
Ano ang tawag sa relihiyon na tinangkilik ng Dinastiyang Tang na naniniwala sa “Apat na Dakilang Katotohanan”?
- A. Budhismo
- B. Hinduismo
- C. Katolisismo
- D. Sikhismo
Alin sa sumusunod ang kaisipang umusbong sa Tsina na nagbigay-halaga sa pagkakaroon ng isang organisadong lipunan?
- A. Budhismo
- B. Confucianismo
- C. Legalismo
- D. Taoismo
Bakit mahalaga ang lambak-ilog sa pag-usbong ng sinaunang sibilisasyon?
- A. Ang lambak-ilog ang tulay ng transportasyon at kalakalan.
- B. Ang lambak-ilog ay mainam sa pagtatanim dahil sa matabang lupa.
- C. Ang lambak-ilog ang naging pinagkukunan ng suplay ng tubig sa komunidad.
- D. Lahat ng nabanggit.
Ano ang ipinapahiwatig nang pagkakaroon ng cuneiform ng mga Sumerian at hieroglyphics ng mga taga Ehipto?
- A. Ang mga sinaunang tao ay matatalino.
- B. Ang mga sinaunang tao ay mga manunulat.
- C. Ang mga sinaunang tao ay mayroon ng sistema ng pagsulat.
- D. Ang sinaunang kabihasnan ay mayroong sistema ng komunikasyon.
Alin sa sumusunod ang kahalagahan ng pag-unlad ng isang pamayanan?
- A. Napapaunlad ang kalagayan ng mga mamamayan.
- B. Napapaunlad nito ang ekonomiya sa paggawa at kalakalan.
- C. Natutugunan ang problema ng kakapusan sa pagkakaroon ng makabagong teknolohiya sa produksiyon.
- D. Nagkakaroon ng organisadong paninirahan sa pamamagitan ng pagkakaroon ng pamahalaan at batas, pananampalataya, sistemang edukasyon at iba pa.
Alin sa sumusunod na pangungusap ang naglalarawan sa kapaligiran at nakatulong sa paglinang ng mga sinaunang kabihasnan?
- A. Nagkaroon ng specialized labor batay sa kakayahan at kasanayan.
- B. Ang mga Sumer ay gumamit ng luwad o clay-tablets sa kanilang pagsusulat.
- C. Ang kabihasnang Ehipto ay nakapag-imbento ng teknolohiya para sa pagtukoy ng oras.
- D. Dahil sa sobra-sobrang produksiyon ng agrikultura napaunlad ang kalakalan o komersiyo.
Bakit kinikilala ng mga sinaunang tao ang kanilang pinuno bilang diyos?
- A. Ang mga pinuno ang nagtatakda ng buwis.
- B. Ang mga pinuno ang may responsibilidad sa kaayusan ng sinasakupan.
- C. Ang mga pinuno ang namumuno sa pagpapalawak ng teritoryo at pagpapatayo ng pook-sambahan.
- D. Ang mga pinuno ang batas at dahilan ng pagsikat ng araw, pagbaha at pagtubo ng mga pananim.
Aralin 1: Mga Sinaunang Kabihasnan sa Daigdig
Balikan
Gawain 1: Kilalanin Mo
Panuto: Batay sa nakaraang paksa, ibigay ang mga lambak-ilog na siyang pinagmulan ng mga sinaunang kabihasnan sa daigdig. Isulat ito sa sagutang papel.
- Ehipto –
- Mesopotamia –
- India –
- Tsina –
Ano ang kahalagahan ng mga lambak-ilog sa mga sinaunang kabihasnan?
Tuklasin
Gawain 2: Kabihasnan-Katuturan
Panuto: Gawin ito sa sagutang papel.
A. Magbigay ng mga salitang maaaring iugnay sa konsepto ng kabihasnan.
[chart: concept map; Gawain 2: Kabihasnan-Katuturan]
Center oval: Kabihasnan. Four blank ovals are connected to it (above, left, right, below).
[transcriber’s note: the four outer ovals are empty in the source and are for the learner to fill in]
B. Batay sa nabuong concept map, ano ang iyong mahihinuha sa salitang kabihasnan?
Suriin
Basahin at unawain ang teksto tungkol sa heograpikal na kalagayan ng mga sinaunang kabihasnan at ang kani-kanilang mga naiambag sa daigdig.
Ang Kabihasnang Mesopotamia sa Kanlurang Asya
Kung matatandaan ang mga sinaunang kabihasnan ay nagmula sa mga lambak-ilog o river valley. Ang kabihasnang Mesopotamia ay unang umusbong sa pagitan ng dalawang ilog. Ang dalawang Ilog Tigris at Ilog Euphrates na siyang pinagmulan ng kabihasnang ito. Kaya tinatawag itong Mesopotamia na mula sa salitang Griyego na meso o “pagitan” at potamos o “ilog.” Sa madaling salita ang kahulugan ng salitang Mesopotamia ay lupain sa “pagitan ng dalawang Ilog.”
Paano nga ba pinaunlad ng iba’t ibang kabihasnan ang kanilang pamayanan? Marahil ay naitanong mo ito habang sinusuri ang unang bahagi ng ating aralin sa modyul na ito.
Maraming mga pangkat ng mga taong naninirahan sa Mesopotamia. Kadalasan ang bawat pangkat ay may maraming naiambag na siyang nagpapatibay at nagbigay ng mga impluwensiya sa susunod pang mga pangkat. Binubuo ang Mesopotamia ng mga kabihasnang Sumer, imperyong Akkad, Babylonia, Assyria, at Chaldea.
Mga Pangkat na Naninirahan sa Mesopotamia
| Sibilisasyon | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Sumerian (3500-2340 BCE) | Isang nomadikong pangkat na unang namalagi sa ilog-lambak ng Mesopotamia. Ang mga pari at hari ang pinakamataas sa hirarkiya ng lipunan. Kasunod dito ang mga mayayamang mangangalakal at ang mga ordinaryong taong nagsasaka. Pinakamababang antas sa lipunang Sumer ay ang mga alipin. Naniniwala sila sa maraming diyos at diyosa na anthropomorphic o may katangian at pag-uugaling tao. Tinatayang mayroong 3,000 diyos at diyosa ang mga Sumer. Nakaimbento sila ng sistema ng pagsusulat na tinatawag na cuneiform |
| Akkadian (2340-2100 BCE) | Ang mga Akkadian ang nagpabagsak sa Kabihasnang Sumer sa pamumuno ni Sargon I (2334-2279 BCE). Nakapagpatayo siya ng kauna-unahang imperyo na nakasentro sa lungsod-estado ng Ur. Bumagsak ang Dinastiyang Ur sa pagsalakay ng mga Amorite at Hurrian sa Mesopotamia. Sa loob ng sumunod na tatlong siglo, ang mga lungsod-estado sa katimugan, partikular ang Isin at Larsa, ay nagtunggalian upang makontrol ang rehiyon. |
Mga Pangkat na Naninirahan sa Mesopotamia
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Sibilisasyon | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Babylonian (1792-1595 BCE) | Ang mga Babylonians ay mga lagalag na Amorites, isang semitikong pangkat na naninirahan sa Mesopotamia. Kalaunan, ginawang kabisera ng mga Amorites ang lungsod ng Babylonia at nagtatag ng imperyo sa pamumuno ni Hammurabi. Sa panahon ng kaniyang paghahari, nasakop ni Hammurabi ang mga kaharian sa hilaga, kabilang ang kahariang Ashur. Nagtakda si Hammurabi ng batas at tinawag itong Hammurabi Code. Ito ay batas na naniniwala sa prinsipiyo ng paghihiganti na kung tawagin ay lex taliones o “mata sa mata, ngipin sa ngipin.“ Nang mamatay si Hammurabi ay nagkawatak-watak ang kaharian ng Babylonia. |
| Assyrian (1813-605 BCE) | Ang mga Assyrian ay mga malulupit at mababagsik na pangkat na naninirahan sa bulubunduking rehiyon sa hilaga ng Babylon. Sakop ng rehiyong ito ang hilagang bahagi ng Ilog Tigris hanggang sa mataas na kabundukan ng Armenia. Noong ika-9 na siglo BCE, nagpadala sila ng mga ekspedisyong militar pakanluran upang mapasakamay ang mahahalagang rutang pangkalakalan at makatanggap ng tributo. Isa si Ashurbanipal (circa 668-627 BCE) sa mga haring kinakitaan ng maayos na pamamahala sa kaniyang panahon. Pinabagsak ng mga Chaldean ang Assyria sa isang pag-aalsa. |
| Chaldean (612-539 BCE) | Ang Chaldean ay matatagpuan sa katimugang bahagi ng Babylonia at silangang pampang ng Ilog Euphrates. Si Nebuchadnezzar II – ang pinuno ng imperyo nang natamo nito ang rurok ng kadakilaan. Siya rin ang nagpagawa ng Hanging Gardens of Babylon para sa kaniyang asawa. Kinilala ito ng mga Greek bilang isa sa Seven Wonders of the Ancient World. Noong 539 BCE, ang Babylon ay nilusob ng hukbo ni Cyrus the Great ng Persia hanggang tuluyang naging bahagi ng mas malawak na imperyo ng mga Persian ang Mesopotamia. |
| Persian (539-330 BCE) | Sa ilalim ng pamumuno ni Cyrus the Great (559-530 BCE) – nagsimulang manakop ang mga Persian. Napasailalim nila ang mga Medes at Chaldean ng Mesopotamia at Asia Minor (kasalukuyang Turkey). Ang pamumuno ni Darius the Great (521-486 BCE) ay umabot hanggang India. |
Pamprosesong Tanong:
Ano ang pinakamahalagang ambag ng kabihasnang Mesopotamia sa larangan ng paggawa ng batas?
Ang Kabihasnang Indus sa Timog Asya
Ang Kabihasnang Indus ay sumibol sa pagitan ng mga lambak-ilog ng Mohenjo-Daro at Harappa na matatagpuan sa sinaunang India sa rehiyon ng Timog Asya. Sinasabing mahirap na lubusang mabatid ang sinaunang kasaysayan ng India. Nakahukay ang mga arkeologo ng mga kasangkapang ginamit ng mga ninuno subalit hanggang sa kasalukuyan, hindi pa rin nauunawaan ng mga iskolar ang mga naiwang sistema ng pagsulat ng sinaunang kabihasnan ng India.
Unang naninirahan sa mga lungsod na ito ang mga Dravidian. Mailalarawan ang mga Dravidian bilang mga maiitim na tao na naninirahan sa isang maliit na pamayanan. Malinaw ang pagpapangkat-pangkat ng mga tao sa lipunang Indus. Ang mga naghaharing-uri tulad ng mga mangangalakal ay nakatira sa bahagi ng moog. May mga bahay na gawa sa tatlong palapag na katibayan sa pagkakahati-hati ng lipunan sa iba’t ibang uri ng tao.
Nakagawa sila ng mga irigasyon para sa kanilang pagsasaka. Nag-alaga sila ng mga hayop. Nagtatag rin sila ng mga daungan patunay lamang na sila ay naglalakbay at nakikipagkalakalan rin sa mga karatig pook.
Samantala ang mga Aryan naman ay naninirahan din sa Indus. Sila ay inilarawan bilang matatangkad at mapuputing tao. Dumating ang mga Aryan sa panahong mahina na ang kabihasnang Indus. Napapaloob sa kanilang Vedas ang tinipong akda ng mga himnong pandigma, mga sagradong ritwal, mga sawikain at mga salaysay.
Hindi tiyak ng mga mananaliksik ang mga paliwanag ukol sa pagtatapos ng kabihasnang Indus. May mga haka-haka na maaaring naglaho ito dahil sa pagsabog ng bulkan, pananalakay ng ibang pangkat, at labis na pagbaha.
Pamprosesong Tanong
Ano ang mahalagang patunay na naging maunlad at mayaman ang kabihasnang Indus?
Tiyak na sapat na ang iyong kaalaman sa mga pangyayaring naganap sa Kabihasnang Mesopotamia at Indus. Ngayon ay suriin mo ang mayamang kabihasnan ng mga Tsino.
Ang Kabihasnang Tsino sa Silangang Asya
Ang kabihasnang Tsino ay umusbong malapit sa tabing-ilog ng Yellow River o Huang Ho. Ang ilog na ito ay dumadaloy patungo sa Yellow Sea. Itinuturing itong isa sa pinakamatandang kabihasnan sa buong mundo gaya ng sa Kabihasnang Mesopotamia at Kabihasnang Indus. Kapag umaapaw ang Huang Ho, ito ay nag-iiwan ng banlik na nagsisilbing pataba sa lupa. Ito ang dahilan kung bakit nakapamumuhay ang mga sinaunang Tsino bilang mga magsasaka na siyang sanhi ng kanilang pamamalagi na nagdulot ng pagkakatatag ng unang dinastiya ng Xia.
Mga Dinastiya sa Sinaunang Tsina
| Dinastiya | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Xia (2000- 1570 BCE) | Sinasabi na ito ang kauna-unahang Dinastiyang umusbong sa Huang Ho. Hindi pa ito lubusang napatutunayan dahil sa kawalan ng matibay na ebidensiyang arkeolohiya. |
| Shang (1570 – 1045 BCE) | Ang dinastiyang ito ay gumamit na ng bronse. Ayon sa mga mananaliksik, may naiwang pinakalumang kasulatan na nakaukit sa mga Oracle Bones. Kadalasang isinagawa ang pagsasakripisyo ng mga tao lalo na sa tuwing namamatay ang kanilang pinuno. Pinatalsik ang Shang ng mga Chou noong 1045 BCE. |
| Zhou o Chou (1045 -221 BCE) | Ang mga tao sa panahon ng dinastiyang ito ay naniwala sa Mandate of Heaven o “Basbas ng Kalangitan.” Ayon sa kanilang paniniwala ang sinumang maging emperador ay pinahintulutan ng langit. Pinili siya dahil puno siya ng kabutihan. Kapag siya ay naging masama at mapangabuso, ay babawiin ng kalangitan sa anyo ng lindol, bagyo, tagtuyot, peste o digmaan. Umusbong sa panahong ito ang mga mahalagang kaisipang pilosopikal na humubog sa kamalayang Tsino tulad ng: Confucianismo – Layuning magkaroon ng isang tahimik at organisadong lipunan sa pamamagitan ng pagpapabuti sa sarili at pagpapahalaga sa ugnayan ng mga tao sa lipunan. Taoismo – Hangad ang balanse ng kalikasan at daigdig at pakikiayon ng tao sa kalikasan. Legalismo – ang pilosopiya na naniniwala na ang tao ay ipinanganak na masama at makasarili. Subalit sila ay maaaring mapasunod sa pamamagitan ng mahigpit na batas at marahas na kaparusahan. |
| Q’in o Ch’in (221 – 206 BCE) | Napatalsik ang Zhou ng Dinastiyang Q’ín o Ch’in na siyang nagtuguyod ng unang imperyo sa Tsina (221-210 BCE). Sa ilalim ng kanilang pamamahala, sa pamumuno ni Shih Huang Ti, ipinatayo ang Great Wall of China upang magsilbing-tanggulan laban sa mga mananalakay na tribong nomadiko na nakatira sa hilaga. Humina ang dinastiya nang mamatay si Shih Huang Ti at napalitan ng Dinastiyang Han. |
Mga Dinastiya sa Sinaunang Tsina
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Dinastiya | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Han (202 -200 CE) | Ang Dinastiyang Han ang kauna-unahang yumakap ng Confucianismo Sa panahon ng kanilang pamamahala naitatag ang mga aklatan na naglalayon na mag-imbak ng mga mahahalagang kasulatan tungkol sa kasaysayan ng Tsina. |
| Sui (589 – 618 CE) | Ang mga Sui ay nagpabuklod sa mga watak-watak na mga teritoryo ng Tsina. Isinaayos sa panahong ito ang Great Wall na napabayaan sa mahabang panahon. Ginawa rin ang Grand Canal na naglalayong mapagdugtong ang Huang Ho at Yangtze upang mapabilis ang transportasyon at mapasigla ang kalakalan ng mga karatig pook. |
| Tang (618 – 907 CE) | Sa panahon ng Dinastiyang Tang, masagana ang lupain at mabilis ang mga pagbabago sa larangan ng sining at teknolohiya. Malawakang tinangkilik ang relihiyong Budhismo ng mga dugong bughaw at mga karaniwang tao. Pinagtibay ang civil service examination system na naging mahalaga sa pagpili ng opisyal ng pamahalaan. Ang pagsusulit na ito ay unang ginamit sa panahong Han subalit pinagbuti pa sa panahon ng Tang. Bumagsak ang dinastiya dahil sa pag-aalsa ng kanilang nasasakupan. |
| Sung (960 – 1127 CE) | Sa pagbagsak ng Han, humalili ang mga Sung na nagtayo ng malawakang hukbong imperyal. Sa panahong ito, naging sapat ang suplay ng pagkain sa Tsina dahil sa pag-unlad ng teknolohiyang agrikultural. Nalikha ang isang paraan ng paglilimbag na nagpalago ng kanilang sistema ng imprenta. Humina ang Dinastiyang Sung sa mga pananakop ng mga barbaro dahilan ng kanilang paglisan noong ika-12 siglo. |
| Yuan (1279 – 1368 CE) | Sa paglisan ng Dinastiyang Sung pumalit ang Dinastiyang Yuan sa pamumuno ni Kublai Khan mula sa bansang Mongolia. Sa unang pagkakataon, ang kabuuang Tsina ay pinamunuan ng dayuhang barbaro. Pagkatapos ng mga labanan, naranasan ng dinastiya ang Pax Mongolica o panahon ng kapayapaan, at maayos na sistema ng komunikasyon. |
| Ming (1368 – 1644CE) | Nanumbalik ang Tsina sa mga Tsino sa pamumuno ni Emperador Zhu Yuanzhang. Isinaayos ang malaking bahagi ng Great Wall Naitayo din ang Temple of Heaven at Forbidden City sa Peking na naging tirahan ng emperador. Ang sining, kalakalan, at industriya ay napayaman partikular ang paggawa ng porselana. Maraming aklat ang nailimbag sa pamamagitan ng pamamaraang movable typewriter. |
Mga Dinastiya sa Sinaunang Tsina
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Dinastiya | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Ming (1368 – 1644CE) | Lumaki rin ang populasyon ng Tsina na umabot sa 100 milyon. Bumagsak ang dinastiya noong 1644 dahil pinahina ito ng mga pagtutol sa mga pag-aalsa sa lipunan. Kasama rito ang pakikipaglaban nito sa Japan na sumalakay sa Korea. |
| Qing o Ch’ing (1644 – 1911 CE) | Ang Dinastiyang Qing o Ch’ing ay itinatag ng mga Manchu. Ang pagkatalo ng Tsina sa mga Digmaang Opyo laban sa Inglatera (1839-1842) at laban sa Inglatera at Pransya (1856-1860) ay malaking dagok sa imperyo. Sa pagkatalo ng Tsina, nagkaloob ito ng mga konsesyon sa mga dayuhan, kabilang ang pagkakaloob ng lupain tulad ng Hong Kong sa mga British. Pinagkalooban din sila ng karapatang pakinabangan at pamunuan ang ilang teritoryo sa Tsina bilang sphere of influence o mga rehiyon kung saan nangingibabaw ang kapakanang pang-ekonomiya ng nanalong bansa. Nagwakas ang sistema ng dinastiya sa Tsina nang naganap ang rebolusyon noong 1911 na nagbigay-daan sa pagkatatag ng Republika ng Tsina. |
Ang Sinaunang Kabihasnan sa Africa
Hindi kailan man nagpaiwan ang Africa kung ang sinaunang kabihasnan ang pag-uusapan. Unang umusbong ang kabihasnan ng Africa sa Ehipto. Kagaya sa Mesopotamia, Indus at Tsina, umusbong din ang Kabihasnang Ehipto sa may Ilog Nile. Ang Ilog Nile ay itinuturing na pinakamahabang ilog sa buong mundo. Batay sa mga natuklasang ebidensiya ng mga arkeologo, inilarawan nilang naging matatag ang kabihasnang yumabong sa Ehipto.
Katulad ng naunang mga kabihasnan mahalaga ang papel na ginampanan ng lambak–ilog ng Nile. Ang taunang pagbaha ng bawat taon ay nagdala ng matabang lupa na naging daan upang manatili ang mga taong nanirahan sa pamayanan. Dahil mataba ang kanilang lupa, nakapagtanim ang mga magsasaka ng iba’t ibang panamin.
Napatunayan rin na gumawa sila ng mga imbakan ng tubig at irigasyon upang mapaayos ang pagdaloy ng tubig patungo sa kanilang pananim. Ang Ilog Nile ay nagsisilbing ruta sa paglalayag na nag-uugnay sa mga pamayanang malapit sa ilog at pampang. Namuhay silang payapa at sagana sa mahabang panahon.
Pamprosesong Tanong:
- Ano ang mahalagang ambag ng Kabihasnang Ehipto sa larangan ng agrikultura?
- Bakit mahalagang paunlarin ang pagsasaka?
Kabihasnang Ehipto
Napakalaki ng papel na ginampanan ng mga paraon (pharaoh) sa sinaunang Ehipto. Itinuturing silang diyos ng kanyang mga nasasakupan. Para sa mga paraon, sila ang tagapagtanggol at kontrolado nila ang pamumuhay ng mga tao. Kabilang sa kanyang mga tungkulin ang pagsasaayos ng mga irigasyon, pagkontrol sa kalakalan, pagpapatupad ng batas at pagtiyak sa kaayusan ng pamayanan.
Ayon sa mga historyador, ang kasaysayan ng Ehipto ay nahahati sa iba’t ibang panahon. Ito ay makikita sa talahanayan na nasa ibaba.
Mga Panahon ng Kabihasnang Ehipto
| Mga Panahon | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Bago ang Panahon ng mga Dinastiya (Bago ang 3100 BCE) | Namuhay ang mga sinaunang Ehipto sa pamayanang malapit sa lambak-ilog Nile. Naglinang ng sariling sistema ng pagsulat na tinatawag na hieroglyphics. |
| Panahon ng mga Unang Dinastiya (Una at Ikalawang Dinastiya 3100-2670 BCE) | Sa panahong ito, pinamunuan ni Paraon Menes ang pag-iisa ng dalawang kaharian ng Upper Egypt at Lower Egypt. |
| Matandang Kaharian (Ikatlo hanggang Ikaanim na Dinastiya 2670-2150 BCE) | Panahon ng Ikatlo at Ikaanim na Dinastiya Sa panahong ito, naitayo ang mga kahanga-hangang estraktura ng piramide ng Ehipto. Ang mga piramideng ito gaya ng Great Pyramid ni Khufu sa Giza ay nagsilbing libingan ng mga paraon. |
| Unang Intermedyang Panahon (Ika-7 hanggang Ika11 Dinastiya) 2150-2040 BCE) | Sa pagsapit ng 2160 BCE tinangka ng ng paraon ang pagbukluring muli ang Lower Egypt at Upper Egypt. Dulot nito nagsagupaan ang dalawang magkaribal na dinastiya. |
| Gitnang Panahon (Ika-12 at Ika-13 Dinastiya 2040-1650 BCE) | Nagsagawa sila ng mga ekspedisyon upang makatuklas ng mga mahalagang bagay na maaaring minahin o mga kahoy na maaaring gamitin. Napalawak nila ang kanilang kapangyarihan sa pamamagitan ng pagpapalakas ng kanilang hukbong sandatahan at paggamit ng chariot. Pinalawig nila ang kanilang kapangyarihan hanggang sa katimugang bahagi at pinatalsik ang mga Hyksos “prinsipe ng dayuhang lupain”. |
| Ikalawang Intermedyang Panahon (ika-14 hanggang ika-17 Dinastiya 1650-1550 BCE) | Sa panahon ng Ika-15 Dinastiya nangibabaw ang isang bahagi ng Nile Delta. Nawalan ng kapanatagan at katatagan ang pamamahala sa dinastiya. Ang mga Great Hyksos ng ika-15 Dinastiya Sa ika-17 Dinastiya napatalsik ang mga Hyksos sa Ehipto. |
Mga Panahon ng Kabihasnang Ehipto
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Mga Panahon | Mga Mahalagang Pangyayari |
|---|---|
| Bagong Kaharian (Ika-16 hanggang ika-20 Dinastiya 1550-1070 BCE) | Ito ang itinuturing na pinakadakilang panahon ng Kabihasnang Ehipto. Sa pamumuno ni Paraon Amenophis IV o Akhenaton, nabago ang paniniwala ng mga taga-Ehipto hinggil sa polythiesmo o pagsamba sa maraming diyos. |
| Ikatlong Intermedyang Panahon (Ika-21 hanggang ika-25 Dinastiya 1070-664 BCE) | Sinimulan ni Smendes ng Lower Egypt ang ika-21 Dinastiya na tinatawag na Tanites. Pinamunuan ang dinastiyang ito ng mga hari mula sa Libya at naitatag ang ika-22 Dinastiya sa pamumuno ni Shoshenq I. Maraming pangkat ang nagtunggali na nais mapasakamay ang kapangyarihan hanggang sa humantong ng pagkakabuo ng ika-23 na Dinastiya. Pinamunuan ni Piye ang ika-24 na Dinastiya. |
| Huling Panahon (Ika -26 hanggang Ika-31 Dinastiya 664-330 BCE) | Pinamunuan ni Psammetichus ang ika-26 na Dinastiya. Napasakamay ng mga Persian ang Ehipto sa pamumuno ni Cambysses II ang naging unang hari ng ika-27 Dinastiya. Noong 332 BCE sinakop ni Alexander the Great ang Ehipto. Malawak ang kanyang imperyo. Umabot ito sa Macedonia, Asia Minor, Persia at Mesopotamia hanggang Indus Valley sa India. Noong 323 BCE namatay si Alexander the Great at pumalit sa kanya ang kanyang kaibigang si Ptolemy. |
Pagyamanin
Gawain 3: Kaban Ko, Yaman Ko!
Panuto: Tukuyin kung ang pahayag sa ibaba ay nangyari sa kabihasnang Mesopotamia, Tsino, Indus, at Ehipto. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
_____1. Ang kabihasnan na nag–ambag ng sistema ng pagsulat na tinawag na cuneiform.
_____2. Nanirahan sa kabihasnang ito ang mga Aryan na nagpatuloy sa inumpisahan ng mga Dravidian.
_____3. Pinakamahalagang ambag ng kabihasnang ito ang pagpapatayo ng mga piramide na patunay sa kanilang kagalingan sa larangan ng inhenyera.
_____ 4. Kinikilala sa kabihasnang ito ang mahalagang papel na ginampanan ng mga paraon.
_____ 5. Sa kabihasnang ito itinayo ang Great Wall na nagsilbing tanggulan laban sa mga tribong nomadiko.
_____ 6. Ito ang kabihasnang naniniwala sa “Mandate of Heaven.”
_____ 7. Napatanyag ng kabihasnang ito ang pagsulong ng relihiyong Zoroastrianismo.
_____ 8. Napagawa ang Hanging Gardens of Babylon na kinikilala bilang isa sa mga Seven Wonders of the Ancient World.
_____ 9. Nagpakilala ng sistemang panlipunan na naghahati sa komunidad batay sa antas ng tao gaya ng maharlikang mandirigma, mga pari, at mga pangkaraniwang mamamayan.
_____ 10. Umusbong sa kabihasnang ito ang tatlong mahalagang kaisipan ang Confucianismo, Taoismo at Legalismo.
Gawain 4: Hanap-Kahon
Panuto: Hanapin mula sa kahon ang tamang salita na may kaugnayan sa mga mahahalagang pangyayari na angkop sa bawat bilang. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[transcriber’s note: the word box is printed in three columns; its words are listed row by row]
Cuneiform, Dravidian, Templong Ziggurat Oracle Bones, Legalism, Hieroglyphics Pyramid, Mandate of Heaven, Hanging Gardens of Babylon Great Wall, Sistemang Caste Taoism, Mohenjo-Daro at Harappa
Sistema ng pagsulat ng mga Sumerian. _____
Kambal na lungsod na umunlad sa lambak-ilog ng Indus. _____
Kaisipang umusbong sa Tsina na tumutukoy sa mahigpit na batas at kaparusahan. _____
Bahay-sambahan ng mga Sumerian. _____
Pinakamalaking estruktura at libingan ng pinuno ng sinaunang Egypt. _____
Unang pangkat ng mga taong nanirahan sa lambak-Ilog ng Indus. _____
Tanyag na gusali sa Babylon na tinaguriang isa sa mga Seven Ancient Wonders ng daigdig. _____
Estruktura sa Tsina na nagsilbing pananggalang at proteksiyon laban sa mga dayuhang mananakop. _____
Kaisipang umusbong sa Tsina ukol sa balanseng kalagayan ng kalikasan at daigdig. _____
Sinaunang paniniwala ng mga Tsino na ang kapangyarihan ng kanilang pinuno ay may basbas na galing sa langit. _____
Isaisip
Gawain 5: Dugtungan Mo
Panuto: Dugtungan ang mga pahayag. Isulat ito sa sagutang papel.
Ang natamong kaunlaran ng daigdig ay bunga ng _____
Isagawa
Gawain 6: Pagbuo ng Poster
Panuto: Kung mapapansin mo sa bawat kabihasnan, pinakamahalaga sa kanilang pag-unlad ay ang sistema ng kanilang pagtatanim. Gumuhit ng poster na naglalarawan sa kahalagahan ng pagtatanim. Gawin ito sa ¼ na illustration board.
Rubrik sa Pagmamarka ng Poster
[transcriber’s note: words split across lines in the rubric cells are joined as one word]
| Pamantayan | Katangi-tangi (10 puntos) | Mahusay (9 puntos) | Nalilinang (8 puntos) | Nagsisimula (7puntos) | Puntos |
|---|---|---|---|---|---|
| Mensahe | May malinaw at malawak na mensahe tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | May malinaw na mensahe tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Limitado ang mensahe tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Malabo at limitado ang mensahe tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | |
| Nilalaman | Komprehensibo, tumpak at may kalidad na impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Tumpak at may kalidad na impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Tumpak ang impormasyon tungkol sa kahalahagahan ng pagtatanim | Kulang sa impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | |
| Pagkamalikhain at presentasyon | Maayos, makulay, detalyado at kaakit-akit ang pagkaguhit ng mga kaisipan at impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Maayos, makulay at detalyado ang pagkaguhit ng mga kaisipan at impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Maayos, at detalyado ang pagkaguhit ng mga kaisipan at impormasyon tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | Hindi maayos at di maunawaan ang pagkaguhit sa mga impormasyong nais ilahad tungkol sa kahalagahan ng pagtatanim | |
| Kabuuang Puntos |
Tayahin
Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang tanong sa bawat bilang at piliin ang letra ng tamang sagot. Isulat ang inyong mga sagot sa sagutang papel.
Bakit mahalaga ang lambak-ilog sa pag-usbong ng sinaunang sibilisasyon?
- A. Ang lambak-ilog ang tulay ng transportasyon at kalakalan.
- B. Ang lambak-ilog ay mainam sa pagtatanim dahil sa matabang lupa.
- C. Ang lambak-ilog ang naging pinagkukunan ng suplay ng tubig sa komunidad.
- D. Lahat ng nabanggit.
Ano ang ipinapahiwatig nang pagkakaroon ng cuneiform ng mga Sumerian at hieroglyphics ng mga taga Ehipto?
- A. Ang mga sinaunang tao ay matatalino.
- B. Ang mga sinaunang tao ay mga manunulat.
- C. Ang mga sinaunang tao ay mayroon ng sistema ng pagsulat.
- D. Ang sinaunang kabihasnan ay mayroong sistema ng komunikasyon.
Alin sa sumusunod ang kahalagahan ng pag-unlad ng isang pamayanan?
- A. Napapaunlad ang kalagayan ng mga mamamayan.
- B. Napapaunlad nito ang ekonomiya sa paggawa at kalakalan.
- C. Natutugunan ang problema ng kakapusan sa pagkakaroon ng makabagong teknolohiya sa produksiyon.
- D. Nagkakaroon ng organisadong paninirahan sa pamamagitan ng pagkakaroon ng pamahalaan at batas, pananampalataya, sistemang edukasyon at iba pa.
Alin sumusunod na pangungusap ang naglalarawan sa kapaligiran at nakatulong sa paglinang ng mga sinaunang kabihasnan?
- A. Nagkaroon ng specialized labor batay sa kakayahan at kasanayan.
- B. Ang mga Sumer ay gumamit ng luwad o clay-tablets sa kanilang pagsusulat.
- C. Ang kabihasnang Ehipto ay nakapag-imbento ng teknolohiya para sa pagtukoy ng oras.
- D. Dahil sa sobra-sobrang produksiyon ng agrikultura napaunlad ang kalakalan o komersiyo.
Bakit kinikilala ng mga sinaunang tao ang kanilang pinuno bilang diyos?
- A. Ang mga pinuno ang nagtatakda ng buwis
- B. Ang mga pinuno ang may responsibilidad sa kaayusan ng sinasakupan.
- C. Ang mga pinuno ang batas at dahilan ng pagsikat ng araw, pagbaha at pagtubo ng mga pananim.
- D. Ang mga pinuno ang namumuno sa pagpapalawak ng teritoryo at pagpapatayo ng pook-sambahan.
[transcriber’s note: on this page the options for items 6 to 15 are printed in two columns; they are listed here one per line in letter order]
Sino ang pinuno na nagtatag ng bagong imperyo ng Babylonia matapos pangunahan ang isang pag-aalsa laban sa Assyria?
- A. Cyrus the Great
- B. Nabopolassar
- C. Nebuchadnezzar II
- D. Sargon I
Anong lungsod ang matatagpuan sa bahagi ng daluyang Indus River?
- A. Mohenjo-Daro
- B. Harappa
- C. Olmec
- D. Teotihuacan
Ano ang tawag sa sagradong aklat na tinipong himnong pandigma, sagradong ritwal, sawikain at mga salaysay ng mga Hindu?
- A. Bibliya
- B. Koran
- C. Ritwal
- D. Vedas
Ano ang tawag sa isang kaisipan na humubog sa kamalayan ng mga Tsino na naglalayong magkaroon ng isang tahimik at organisadong lipunan sa pamamagitan ng pagpapabuti sa sarili at pagpapahalaga sa ugnayan ng mga tao sa lipunan?
- A. Confucianism
- B. Daoism
- C. Legalism
- D. Taoism
Ano ang tawag sa pinuno ng sinaunang Ehipto na itinuturing na diyos at taglay ang mga lihim ng langit at lupa?
- A. hari
- B. pangulo
- C. paraon
- D. pari
- Anong bansa sa kasalukuyan ang pinagmulan ng kabihasnang naganap sa lambak-ilog ng Nile?
- A. Ehipto
- B. India
- C. Iraq
- D. Tsina
- Alin sa sumusunod ang hindi kasama sa mga sinaunang kabihasnan ng daigdig?
- A. Kabihasnang Mesoamerica
- B. Kabihasnang Mesopotamia
- C. Kabihasnang Indus
- D. Kabihasnang Tsino
- Ito ang tawag sa sinaunang sistema ng pagsulat ng mga taga Ehipto.
- A. Calligraphy
- B. Cuneiform
- C. Hieroglyphics
- D. Pictogram
- Ano ang tawag sa relihiyon na tinangkilik ng Dinastiyang Tang na naniniwala sa “Apat na Dakilang Katotohanan”?
- A. Budhismo
- B. Kattolisismo
- C. Hinduismo
- D. Sikhismo
- Alin sa sumusunod ang kaisipang umusbong sa Tsina na nagbigay halaga sa pagkakaroon ng isang organisadong lipunan?
- A. Budhismo
- B. Confucianismo
- C. Legalismo
- D. Taoismo
Karagdagang Gawain
Gawain 7: Katangian-Suri
Panuto: Suriin ang mga kalagayang pulitika, ekonomiya, paniniwala ng mga kabihasnan. Lagyan ng kaukulang mga katangian ang bawat aspeto. Gawin ito sa sagutang papel.
| Mga Kabihasnan | Mga Katangian |
|---|---|
| Mesopotamia | Pulitika – Ekonomiya – Relihiyon – |
| Indus | Pulitika – Ekonomiya – Relihiyon – |
| Tsino | Pulitika – Ekonomiya – Relihiyon – |
| Ehipto | Pulitika – Ekonomiya – Relihiyon – |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: the answer key is printed upside down in three columns; it is listed here in number order]
Subukin
- B
- A
- D
- A
- C
- A
- A
- C
- A
- B
- D
- C
- D
- D
- B
Balikan
Gawain 1: Kilalanin Mo
Mga Lambak ng Ilog ng Sinaunang Kabihasnan
- Ehipto – Ilog Nile
- Mesopotamia – Ilog Tigris and Euphrates
- India – Ilog Indus
- China – Ilog Huang Ho
[transcriber’s note: this page is printed upside down; it is transcribed here in reading order from the upright page]
Tuklasin
Gawain 2: Concept Map
A. Mga salitang maaaring iugnay sa salitang kabihasnan: Pinagmulan, sibilisasyon, pag-unlad, unang pamayanan, kaunlaran
B. Batay sa nabuong concept map, Ano ang iyong mahinuha tungkol sa kabihasnan? Ang kabihasnan isang yugto ng kaunlaran sa pamamagitan ng pamayanan, na pananatili sa isang may sariling batas, sining at pinuno.
Suriin
Pamprosesong Tanong: Ano ang pinakamahalagang ambag ng kabihasnang Mesopotamia sa larangan ng paggawa ng batas? Ang pinakamahalagang naiambag ng Mesopotamia sa larangan ng batas ay ang Kodigo ni Hammurabi. Ito ang kauna-unahang batas na naisulat sa Mesopotamia.
Pamprosesong Tanong: Ano ang mahalagang patunay na naging maunlad at mayaman ang kabihasnang Indus? Napatunayan ng kabihasnang Indus ang pag-unlad ng kanilang dalawang lungsod ang Mohenjo-Daro at Harappa. Nakapag-ambag sila ng Sistema ng pagsusulat, may sariling pamahalaan at maunlad ang kanilang Sistema ng agrikultura.
Pamprosesong Tanong: Ano ang mahalagang ambag ng Kabihasnang Ehipsyo sa larangan ng Agrikultura? Mahalagang Ambag ng Ehipsiyo sa larangan ng Agrikultura sa pamamagitan ng mga sumusunod:
- Nakagawa sila ng sistema ng irigasyon
- Nakagawa sila ng imbakan ng tubig
- Nakapagtanim sila ng iba’t ibang uri ng pananim
Bakit mahalagang paunlarin ang pagsasaka? Maaaring dalawang dahilan ang puwedeng maisagot; una, ito’y ay upang mapanatiling matustos ang pagkain sa pangangailangan ng tao; at ikalawa, upang maiangat at makapagbuo ng iba’t ibang teknolohiya sa pagsasaka alang-alang sa pangangailangan ng tao.
Isaisip
Gawain 5: Dugtungan Mo
Halimbawa: Ang natamong kaunlaran ng daigdig ay bunga ng pagsisikap ng mga sinaunang kabihasnan. Ang kanilang mga nagawa ay naging gabay sa makabagong panahon upang ito ay paunlarin at gamitin, paunlarin at gamitin.
Pagyamanin
Gawain 3: Kaban Mo, Yaman Ko
- Mesopotamina 6. Tsino
- Indus 7. Mesopotamia
- Indus 8. Mesopotamia
- Egypt 9. Indus
- Tsino 10. Tsino
Gawain 4: Hanap- Kahon
- Cuneiform
- Mohenjo-Daro at Harappa
- Legalism
- Ziggurat
- Piramide
- Dravidian
- Hanging Gardens
- Great Wall
- Taoism
- Mandate of Heaven
Isagawa
Gawain 6: Pagbuo ng Poster
*Maaaring magkakaiba-iba ang poster na nagawa ng bawat mag-aaral. Gawing gabay ang rubrik sa pag bigay marka sa naigawang poster.
Tayahin
- D 6. B 11. A
- C 7. A 12. A
- D 8. D 13. C
- D 9. C 14. A
- B 10. D 15. B
Karagdagang Gawain
Gawain 7: Katangian-Suri
Mesopotamia
- Pulitika: nakagawa sila ng Kodigo ni Hammurabi
- Ekonomiya: nakagawa sila ng irigasyon, pinaunlad ang kalakalan
- Relihiyon: Mayroon silang sariling kinikilalang diyos
Indus
- Pulitika: Mayroon silang lider
- Ekonomiya: Pinalago nila ang Sistema ng agrikultura
- Relihiyon: Mayroon silang kinikilalang diyos
Tsino
- Pulitika: nakapagtayo sila ng iba’t ibang dinastiya
- Ekonomiya: Pinaunlad nila ang kanilang sitema ng pagtatanim at kalakalan
- Relihiyon: Mayroon silang sariling paniniwala at nakapag-ambag ng relihiyong Budismo.
Ehipto
- Pulitika: Mayroon silang sariling kinikilalang pinuno ang pharaoh
- Ekonomiya: Pinaunlad nila ang kanilang Sistema ng agrikultura, naimbento ang paggawa ng kanal at irigasyon.
- Relihiyon: Mayroon silang sariling kinikilalang diyos.
Sanggunian
Blando, Rosemarie C., Michael M. Mercado, Mark Alvin M. Cruz, Angelo C. Espiritu, Edna L. De Jesus, Asher H. Pasco, Rowel S. Padernal, Yorina C. Manalo, Kalenna Lorene S. Asis. 2014. Kasaysayan ng Daigdig: Araling Panlipunan 8 – Modyul ng mag-aaral. Pasig City, Philippines: Vibal Group Inc. and Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS).
Department of Education. 1995. Ang Sinaunang Kabihasnan ng Daigdig Modyul 3. Pasig City: Bureau of Secondary Education Project EASE.
Mateo, Grace Estela C., Rosita D. Tadena, Mary Dorothy dl. Jose, Celinia E. Balonso, Celestina P. Boncan, John N. Ponsaran and Jerome A. Ong. 2012. Kasaysayan ng Daigdig: Batayang aklat sa Araling Panlipunan Ikatlong Taon. Quezon City, Philippines: Vibal Publishing House, Inc.
Vivar, Teofista L., Nieva J. Discipulo, Priscilla H. Rille, Zenaida M. de Leon. 2000. Kasaysayan ng Daigdig: Batayang Aklat sa Ikatlong Taon. Metro Manila, Philippines: Sd Publications, Inc.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply