This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) self-learning module for Grade 8, Quarter 2, Module 28: “Angkop na Kilos sa Pamamahala ng Emosyon” (appropriate actions in managing emotions). It was prepared by the Department of Education – Caraga Region as an Alternative Delivery Mode module (first edition, 2020) for learners studying at home. After working through it, learners should be able to recognize different emotions and choose actions that keep those emotions under control in ways that are good for themselves and for others.
What learners will learn
The module’s main learning competency is:
- Naisasagawa ang mga angkop na kilos upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon (carries out appropriate actions to manage emotions properly). (EsP8P-IIf-7.4)
It also lists three objectives. The learner:
- recognizes different emotions and the appropriate actions for managing them;
- creates a piece of work that shows appropriate actions for managing a person’s emotions properly; and
- values the causes and effects of decisions in their own experience.
Key ideas: what “angkop na kilos” means
The module has one lesson, Aralin 1, which opens with the saying “Huwag magpadala sa emosyon baka lumampas ka sa limitasyon” (don’t be carried away by emotion, or you may go past your limits).
According to the module, an angkop na kilos (appropriate action) is a human act that needs careful weighing of how something should be done. It reflects a person’s character and how they treat others. Acting with proper self-management means making good decisions that affect not only yourself but also the people around you. The module notes that family, friends, and conscience all influence how a person decides to act.
The module also explains literasiyang pandamdamin (emotional literacy), citing Seeburger (1997). It has two parts:
- the ability to know and understand your own emotions; and
- the ability to identify and feel the emotion that fits the situation you are facing.
Thirteen appropriate actions for managing emotions
The heart of the lesson is a list of actions that help a person manage emotions well:
- Mag-ehersisyo (exercise): when angry or very sad, exercise to ease the feeling; you can also breathe in and out and count from 1 to 10.
- Maging mabait sa iba (be kind to others): help others and follow your parents’ instructions and advice to ease your own worries.
- Marunong makinig at tumanggap ng pangyayari (listen and accept what happens): accept criticism and mistakes; if you did wrong, admit it and ask for forgiveness.
- Makipag-usap sa confidante (talk to someone you trust): spend time with trusted people or family to let go of feelings like resentment or grief.
- Gawing abala ang sarili (keep yourself busy): watch a favorite show, read the newspaper or comics, listen to radio dramas, or play.
- Maging positibo (be positive): turn negative thoughts into positive ones, and pray for things to get better.
- Magpahangin sa labas (get some fresh air): look at the beauty around you; during COVID-19, the module suggests looking out a window or balcony instead.
- Magpasalamat at manalangin (give thanks and pray): thank people who do good to you and pray to let go of anger, sadness, and disappointment.
- Ipakita ang kalakasan (show your strengths): do things you enjoy and are good at, such as sports.
- Pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili (value what you have): develop your talents and treasure even small gifts from parents and friends.
- Maging kalmado (stay calm): even when angry, calm down before deciding, think it over several times, and weigh the good and bad effects.
- Hindi makipagtalo o makipagsagutan (don’t argue or talk back): if the other person is very angry, stay quiet, let them let it out, then talk calmly later.
- Pagiging matapat (be honest): be truthful about what you feel, with yourself and with others.
The module ends the discussion by admitting that appropriate action is sometimes hard because there is a lot to consider, but it is still best to weigh what the right decision or action is.
Activities in the module
The lesson follows the usual SLM parts, with eight activities:
| Part | Activity | What learners do |
|---|---|---|
| Balikan | Gawain 1: Emosyon Mo! Ipaliwanag Mo! | Fill a bubble diagram with emotions they manage well and explain how (example: staying calm when angry) |
| Tuklasin | Gawain 2: Kilos Mo! Ilahad Mo! | Write appropriate actions for situations such as seeing a child being teased, seeing a sibling take money from their mother, or finding a wallet full of money |
| Pagyamanin | Gawain 3: Pag-unawa sa Teksto | Read about Gep and Gen, vegetable vendors who explain to their children why they cannot buy a gadget, and answer guide questions |
| Pagyamanin | Gawain 4: Masubok Nga! | Give appropriate actions for five situations, such as being wrongly accused of taking a classmate’s notebook |
| Pagyamanin | Gawain 5: Kilos Mo! Isalaysay Mo! | List news situations about COVID-19 showing appropriate action and the emotions felt |
| Isaisip | Gawain 6: Dyornal! | Write a journal reflection on considering the effects of one’s actions on others |
| Isagawa | Gawain 7: Paggawa ng Poster | Make a poster showing appropriate actions for managing emotions |
| Karagdagang Gawain | Gawain 8: Kilos Mo! I-Share Mo! | Write an essay on the statement that people think of the causes and effects of their decisions |
Most activities come with a rubric, so learners know how they will be scored.
How to use this module
- Learners: Start with the 15-item multiple-choice pretest (Subukin), then go through the lesson parts in order. Write all answers on a separate answer sheet and do not write on the module, so others can use it. End with the 15-item post-test (Tayahin). Contact your teacher if any part is unclear.
- Parents and guardians: The module is designed for home study with a facilitator. You can help by talking through the situations in the activities and checking that your child answers honestly before looking at the answer key.
- Teachers: The module includes an answer key (Susi sa Pagwawasto) for the pretest, the post-test, and sample answers to Gawain 3. The written and creative tasks (journal, poster, essay) are scored with the rubrics printed in the module. The foreword also mentions a separate teacher’s or facilitator’s guide.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this EsP module for?
It is for Grade 8 Edukasyon sa Pagpapakatao, Quarter 2. It is Module 28, prepared by DepEd Caraga Region.
What competency does the module cover?
It covers EsP8P-IIf-7.4: carrying out appropriate actions to manage emotions properly.
What is “angkop na kilos”?
The module defines it as a human act that requires careful weighing of how something should be done. It reflects a person’s character and how they treat others.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers to the pretest and post-test and sample answers for Gawain 3.
What are some appropriate actions for managing emotions in this module?
The module lists 13, including exercising, being kind to others, talking to a trusted confidante, staying calm, avoiding arguments, being positive, praying, and being honest about your feelings.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikalawang Markahan – Modyul 28: Angkop na Kilos sa Pamamahala ng Emosyon
[illustration: students reading and studying outdoors under a tree, a teacher with students at a desk, and a boy reading by a lamp beside a globe]
GOVERNMENT PROPERTY NOT FOR SALE
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang Alternative Delivery Mode Ikalawang Markahan – Modyul 28: Angkop na Kilos sa Pamamahala ng Emosyon Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Marlon A. Oposa, Megie M. Lillo
Editor: Emelinda L. Raza, Mark Lorenz C. Luib
Tagasuri: Elizabeth M. Ysulan, Liberty B. Vertudazo, Alejandro M. Saclolo Jr., John Rey C. Clarion, Megie M. Lillo, Rashiel Joy Lepaopao, Judith E. Ecoben, Jezzine F. Salar
Tagaguhit: Alim V. Eviota, Mark Lorenz C. Luib, Merlinda W. Malimit, Jay S. Mateo, Adonis P. Umipig, Jubell C. Cababat
Tagalapat: Nerissa G. Ga, Mark Lorenz C. Luib, Pepe M. Tabanao Jr.
Tagapamahala: Francis Cesar B. Bringas, Isidro M. Biol Jr., Maripaz F. Magno, Josephine Chonie M. Obseñares, Lope C. Papeleras, Michael C. Paso, Juan Jr. L. Espina
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Department of Education – Caraga Region Office Address: Teacher Development Center, J.P. Rosales Avenue Butuan City, Philippines 8600 Telefax No.: (085) 342-5969 E-mail Address: caraga@deped.gov.ph
8
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikalawang Markahan – Modyul 28: Angkop na Kilos sa Pamamahala ng Emosyon
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
Ang angkop na pagkilos ay nag-uugnay sa ibang tao at makabubuo ng makabuluhang pakikisama sa kapuwa. Ang maayos na pamamahala sa emosyon ay makabubuti sa kapuwa ngunit kung ito’y hindi mapamamahalaan nang maayos maaring makasama sa kapuwa. Ngunit sa pamamagitan ng angkop at wastong pamamahala sa mga ito, naisasaalang-alang natin ang maayos na pakikitungo sa ibang tao.
Sa modyul na ito, mas higit mong mapamamahalaan ang iyong emosyon gamit ang mga angkop na kilos, malinang ang iyong kakayahan at kasanayang pampagkatuto na:
naisasagawa ang mga angkop na kilos upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon. (EsP8P-IIf-7.4)
Inaasahang matatamo rin sa modyul na ito ang mga sumusunod na layunin:
- nakakikilala ng iba’t ibang emosyon at angkop na kilos upang mapamahalaan ang mga ito;
- nakalilikha ng isang gawain na kakikitaan ng mga angkop na kilos upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon ng tao; at
- napahahalagahan ang mga sanhi at bunga ng pagpapasiya sa sariling karanasan.
Subukin
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o situwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Ano ang gagawin mo upang mapanatili ang pagpapakita ng angkop na pagkilos? Maging:
- A. mapanuri sa kapuwa-tao
- B. matapang sa lahat ng pagkakataon
- C. sikat sa lahat ng makakasalamuha
- D. maingat at isiping mabuti ang idudulot ng pagkilos
May takot ka sa iyong mga pasaway na kaklase ngunit ikaw ang pinili na maging pangulo sa klase. Habang may pagpupulong ang iyong guro, ikaw ang inatasan na mangasiwa sa klase. Papaano mo madadaig ang takot sa iyong puso para magampanan ang iyong tungkulin?
- A. Hayaan nalang ang mga pasaway na kaklase.
- B. Pangunahan mo ang gulo sa loob ng klasrum.
- C. Magyaya na maglaro kasama ang mga kaklase.
- D. Maging kalmado at ipaliwanag ang habilin ng guro.
Habang ikaw ay nagpapahinga, pinuna ka ng iyong kapatid dahil hindi ka na nakapag-ayos ng gamit sa iyong kuwarto. Kaya inintindi mo nalang ang puna dahil totoo naman at ginawa ang pagkukulang. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng angkop na kilos sa pamamahala ng emosyon?
- A. gawing abala ang sarili
- B. ipapakita ang kalakasan
- C. marunong tumanggap ng pangyayari
- D. pagiging mabait sa kapatid sa lahat ng panahon
Ano ang tawag sa isang gawain ng tao na nangangailangan ng masusing pagtimbang sa kung paano isasagawa ang isang bagay?
- A. angkop na tao
- B. angkop na kilos
- C. aspeto ng buhay
- D. angkop na emosyon
Isang varsity player ng basketbol si Bem. Sa tuwing may laro sa kanilang barangay ay hindi na ito pinasasali ng punong barangay para mabigyan ng pagkakataon ang iba na makapaglaro. Bagama’t masidhi ang kagustuhan niyang makasali ay pinag-igihan nalang niya ang pag-eensayo ng kanyang kakayahan. Ano ang angkop na kilos na naisagawa ni Bem ukol sa pangyayari?
- A. pagiging positibo
- B. nagpahangin sa labas
- C. ipakita ang kalakasan
- D. nakipag-usap sa confidante
Nagkaroon ng diskusyon ang iyong pangkat. Isa sa iyong mga kasama ay ayaw magpatalo kaya nagmungkahi ka nalang na idaan sa botohan. Anong kilos ang iyong naisagawa sa situwasyong ito?
- A. pagiging kalmado
- B. pagpapakita ng kalakasan
- C. hindi nakipagtalo o nakipagsagutan
- D. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Paano mo masisiguro na magiging angkop ang iyong pagkilos?
- A. Sisikapin kong alamin ang gusto ng mga tao.
- B. Sisiguraduhin kong masisiyahan sila sa aking gagawin.
- C. Pagtitimbangin ko kung nararapat ang aking mga desisyon.
- D. Titiyakin kong magiging sikat ako sa lahat ng aking mga gagawin.
Kaibigan mo si Jane. Sa tuwing nag-aalala ka dahil sa mga pagsubok, siya ang iyong sandalan. Ano ang isinagawang kilos ni Jane sa situwasyong ito?
- A. ginawang abala ang sarili
- B. nakipag-usap sa confidante
- C. magpasalamat at manalangin
- D. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Naghinagpis si Massimo sa tuwing naalala niya ang napagdadaanang pagsubok subalit dinadaan niya lamang ito sa pagpipinta. Anong angkop na kilos ang isinagawa ni Massimo sa situwasyong ito?
- A. ginawang abala ang sarili
- B. magpasalamat at manalangin
- C. ipapakita ang kalakasan sa iba
- D. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Ano ang nasasalamin sa angkop na pagkilos?
- A. pamilya
- B. kaibigan
- C. sarili at pakikipagkapuwa
- D. pagkatao at pakikipagkapuwa
Pinagsabihan si Fatima ng kanyang guro dahil sa nabasag niya ang lalagyan ng bulaklak. Alam niyang hindi siya ang nakabasag dahil kagagawan iyon ng kanyang kaklase. Ipinagtapat niya ang tunay na nangyari pagkatapos niyang mapagalitan. Kung ikaw ang nasa kalagayan ni Fatima, ano ang angkop na kilos ang iyong gagawin?
- A. maging kalmado
- B. pagpapakita ng kalakasan
- C. makikipagtalo at makikipagsagutan
- D. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Alin sa mga sumusunod na sitwasyon ang kakikitaan ng angkop na kilos na napamahalaan nang wasto ang emosyon?
- A. Si Cris ay sumamang maging tropa sa pagpaplanong gumanti sa kaaway na kaklase.
- B. Si Melds ay hiniraman ng kanyang kaklase ng aklat ngunit hindi naisauli at naiwala ito kaya umiyak at nagalit siya dito.
- C. Si Shiela ay nakapila para bumili ng pagkain sa school canteen ngunit may biglang sumingit kaya pinagsabihan niya ito ng masasakit na salita.
- D. Si Mariel ay naging isang positibong halimbawa sa kanyang mga kaklase sa pamamagitan ng pagkontrol ng kaniyang galit sa mga pasaway niyang kaklase.
Likas na mapagkumbaba si Raza. Sa isang pagkakataon, sinubukan ito nang kutyain ni Jhon na luma na ang kanyang cellphone. Hindi ito pinansin ni Raza dahil lahat ng bagay ay mahalaga sa kanya lalo na ito ay bigay ng kanyang ina. Sa iyong palagay, tama ba ang ginawa ni Raza sa sitwasyong ito?
- A. Oo, dahil hindi nagpadala si Raza sa bugso ng damdamin.
- B. Hindi, dahil ipinamukha ni Raza na mali ang ginawa ni Jhon.
- C. Hindi, dahil di niya naipakita ang kaniyang katapangan kay Jhon.
- D. Oo, dahil pinapahalagahan ang kanyang mga gamit na bigay ng kanyang ina.
Bakit kailangang angkop ang ikikilos ng isang tao sa tuwing nakakaharap ito ng suliranin?
- A. para marami ang kaibigan
- B. para maging idolo ng lahat
- C. upang maging huwaran sa lahat
- D. upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon
Ang sabi niya “mas mainam pang tingnan ang magandang tanawin sa labas kaysa pakinggan ang paninisi ng kanyang matalik na kaibigan”. Anong angkop na kilos ang ipinahiwatig sa salaysay?
- A. maging positibo
- B. magpahangin sa labas
- C. magpakita ng kalakasan
- D. magpasalamat at manalangin
Aralin 1
Angkop na Kilos sa Pamamahala ng Emosyon
“Huwag magpadala sa emosyon baka lumampas ka sa limitasyon”.
-Anonymous
Balikan
Ngayon, may inihanda akong gawain hinggil sa nakaraang modyul bilang tanda na may lubos kang pagkatuto. Alam kong kayang-kaya mo ito kaibigan! Ngayon pa lang ay binabati na kita.
Gawain 1: Emosyon Mo! Ipaliwanag Mo!
Panuto: Isulat sa loob ng bilog ang mga emosyong napamamahalaan mo nang maayos at ipaliwanag ang bawat isa. Gawing gabay sa pagsagot ang halimbawa. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[chart: graphic organizer (bubble diagram); Gawain 1: Emosyon Mo! Ipaliwanag Mo!]
- Center: EMOSYON
- Bubble 1 (Hal): 1. Galit. Pananatiling mahinahon upang hindi makagawa ng bagay na pagsisihan sa bandang huli.
- Bubble 2: 2. Labis na kaligayahan
- Bubble 3: 3. _____________
- Bubble 4: 4. _________
Rubrik sa Gawaing Emosyon Mo, Ipaliwanag Mo!
| Pamantayan | Pinakamahusay (10 puntos) | Mas mahusay (8 puntos) | Mahusay (6 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (4 puntos) |
|---|---|---|---|---|
| Nilalaman | Nakalahad ng 4 na emosyong naranasan | Nakalahad ng 3 emosyong naranasan | Nakalahad ng 2 emosyong naranasan | Nakalahad ng 1 emosyong naranasan |
| Organisasyon | Nakapagpaliwa-nag ng 4 na tumpak na sagot kung paano ito napamahalaan nang maayos | Nakapagpaliwa-nag ng 3 na tumpak na sagot kung paano ito napamahalaan nang maayos | Nakapagpaliwa-nag ng 2 na tumpak na sagot kung paano ito napamahalaan nang maayos | Nakapagpaliwa-nag ng 1 na tumpak na sagot kung paano ito napamahalaan nang maayos |
| Kabuoang Puntos |
Nasaksihan mo ang pangungupit ng iyong kapatid sa inyong ina.
Sagot:
Tuklasin
Gawain 2: Kilos Mo! Ilahad Mo!
Panuto: Mula sa situwasyong inilahad, itala ang mga angkop na kilos na kailangang pairalin upang mapamahalaan ng maayos ang iyong emosyon. Gawing gabay sa pagsagot ang halimbawa. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
[chart: flowchart; ANGKOP NA PAGKILOS]
- Top box: ANGKOP NA PAGKILOS
- Left box: Nakita mo ang isang batang kinakantiyawan ng grupo ng mga kabataan. Ano ang iyong gagawin? Sagot: Mahinahong kakausapin ang grupo ng mga kabataang nang-aapi at sasabihan na mali ang ginagawa nito.
- Right box: Nasaksihan mo ang pangungupit ng iyong kapatid sa inyong ina. Sagot:
- Bottom box: Ikaw ang nakapulot ng nawawalang pitaka na may lamang malaking halagang pera. Sagot:
Gabay na mga tanong:
- Ayon sa mga naitala mong kasagutan, paano mo napamahalaan ng maayos ang iyong emosyon?
- Bakit mahalaga na magtaglay ng mga angkop na kilos sa pamamahala ng emosyon?
Suriin
Nakatulong ba ang gawain sa bahaging Tuklasin sa iyong pagtugon sa angkop na pagkilos upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon? Nakabubuti ba ang angkop na pagkilos sa pamamahala ng emosyon sa ating pakikipagkapuwa tao?
Ang angkop na kilos ay isang gawain ng tao na nangangailangan ng masusing pagtimbang lalo sa kung paano isasagawa ang isang bagay. Nasasalamin nito ang iyong pagkatao at kung paano ang pakikitungo mo sa kapuwa.
Ang pagkilos nang naaayon sa wastong pamamahala ay ang pagpapasiya na may kabutihan na nakakaimpluwensiya sa paligid hindi lamang sa sarili pati na rin sa mga taong nakakasalamuha. May mga nakaaapekto sa pagdedesisyon ng tao sa kung papaano kikilos sa isang lipunan. Maaaring ang pamilya, kaibigan at ang konsensiya ay nag-iisip sa kung ano ang magiging resulta sa gagawin ng tao.
Ayon kay Seeburger, F. (1997, ph.30), ang literasiyang pandamdamin ay tumutukoy sa dalawang bagay. Una, kakayahang alamin at unawain ang mga sariling emosyon; at pangalawa, matukoy at maramdaman ang damdamin na angkop o akma lamang sa situwasyon kinakaharap.
Narito ang ilan sa mga angkop na kilos ng isang tao para mapamahalaan nang wasto ang emosyon:
1. Mag-ehersisyo
Kung ang tao ay nakararanas ng matinding emosyon gaya ng pagkagalit o matinding pagkalungkot ay maaring mag-ehersisyo para maibsan o mapagaan ang pakiramdam at maging malusog pa ang pangangatawan. Sa pamamaraang ito ay puwede ring mag-inhale o exhale at magbilang ng 1-10.
2. Maging mabait sa iba
Ang katangiang ito ay ipamalas sa kapuwa para mawala ang pag-aalala na nararamdaman sa sarili. Maipapamalas ito sa pamamagitan ng pagtulong sa kapuwa at pagsunod sa mga utos o payo ng mga magulang.
3. Marunong makinig at tumanggap ng pangyayari
Sa buhay ng tao hindi maiwasang makarinig ng negatibong komento o puna at lalong hindi maiiwasan na hindi magkamali ang isang tao. Marapat na marunong tayong makinig at tumanggap kung may pagkakamali. Kung nakagawa man ng kamalian ay humingi ng kapatawaran at aminin ang kasalanan.
4. Makipag-usap sa confidante
Maglaan ng panahon na makipag-usap at maging masaya kasama ang mga taong mapagkatiwalaan, malapit o kapamilya para mawala ang hindi kaaya-ayang emosyon gaya ng pagkamuhi o hinagpis na nararamdaman.
5. Gawing abala ang sarili
Gawing abala ang sarili gaya ng panonood ng paboritong palabas, magbasa ng dyaryo o komiks, makinig ng drama sa radyo, maglaro at gawin ang anumang gusto para mapakalma ang sarili.
6. Maging positibo
Kung nakaiisip ng mga negatibong bagay hanapan ng paraan na ito ay maging positibo. Mag-isip ng mga makabuluhang bagay na makatutulong upang maaliw at magdasal na mapabuti ang kalagayan.
7. Magpahangin sa labas
Lumabas at tingnan ang ganda ng kapaligiran na nakatutulong para mapakalma ang sarili. Ngunit sa panahon ngayon kung saan laganap ang pagkakaroon ng CoVID-19, mainam na manatili sa bahay at dumungaw na lamang sa bintana o balkonahe upang makakita ng magagandang tanawin at makalanghap ng sariwang hangin.
8. Magpasalamat at manalangin
Huwag kalimutang magpasalamat sa mga taong nakagagawa ng mabuti sa sarili at manalangin sa Panginoon na alisin na ang poot, lungkot at dismaya na nararamdaman.
9. Ipapakita ang kalakasan
Gawin ang mga bagay na nagpapasaya sa sarili at maipapakita ang kagalingan sa isang larangan gaya ng isports at iba pa.
10. Pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Pahalagahan ang mga bagay na ipinagkaloob at linangin. Halimbawa nito ay ang mga talento kung saan pwede itong malinang at mapahusay. Pahalagahan rin ang mga mumunting bagay na ipinagkaloob o ibinigay ng magulang o maging ng kaibigan.
11. Maging kalmado
Kahit na galit, mag-isip ng pamamaraan kung papaano mapakalma ang emosyong nararamdaman para hindi maimpluwensiyahan ang gagawing pagpapasiya. Maging mahinahon sa lahat ng pagkakataon. Pag-isipan ng makailang beses bago gumawa ng isang desisyon. Timbangin ng maayos kung ito ba ay may masama o mabuting epekto.
12. Hindi makipagtalo o makipagsagutan
Kung ang taong kaharap ay labis ang galit ay manahimik na lamang sa halip na makipagtalo. Hayaang mailabas lahat nang hinanakit ng taong kaharap hanggang sa gumaan ang kanyang pakiramdam. Pagkatapos ay tsaka pa makipagusap ng masinsinan upang hindi makapagbitaw ng masasakit na salita.
13. Pagiging matapat
Mas mainam ding maging matapat sa kung ano ang nararamdamang emosyon sa sarili at sa kapuwa para maipahayag ang totoong nasa puso at iniisip.
Ang mga nabanggit ay ilan lamang sa mga angkop na kilos na nagpapakita ng wastong pamamahala ng emosyon sa anumang pangyayaring nararanasan. Sa kabuuan, mahirap mang isagawa minsan ang angkop na pagkilos dahil sa maraming dapat isaalang-alang. Mas mainam pa rin na pagtimbangin kung anong nararapat na magiging desisyon o aksyon hinggil sa isang pangyayari.
Pagyamanin
Gawain 3: Pag-unawa sa Teksto
Panuto: Basahin at unawain ang nilalaman ng teksto. Ilahad ang iyong pagkilos hinggil sa situwasyon. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
Maliit lamang ang kinikita nina Gep at Gen sa kanilang araw-araw na paglalako ng gulay. Ngunit sa kabila nito ay napagkakasya nila ito para matugunan ang pangunahing pangangailagan. May mga pagkakataon na humihingi ng gadget ang kanilang mga anak subalit ipinapaliwanag namang maigi ni Gep sa anak kung bakit hindi nila kayang ibigay ang hinihiling nito. Minsan ay nasasaktan sila dahil hindi napagbibigyan ang gusto ng mga anak. Bagaman, hindi ito nakapagpapahina ng loob sapagkat mas prayoridad nilang mag-asawa ang may makakain at magagamit na pera kung sakaling may magkasakit.
Ito ay patunay lamang na ang mga magulang ay may magandang plano para sa kanilang pamilya sa kabila ng kahirapang dinadanas. Maging tapat sa bawat miyembro ng pamilya upang maintindihan ang kakayahang pampinansyal na kayang ibigay upang maiwasan ang di pagkakaunawaan.
Gabay na mga tanong:
Angkop ba ang kilos ni Gep sa pamamahala ng kanyang emosyon? Bakit?
Kung ikaw ang anak ni Gep, ano ang iyong mararamdaman kung hindi mapagbibigyan ang iyong kagustuhan? Paano mo mapamamahalaan ang iyong emosyon?
Gawain 4: Masubok Nga!
Panuto: Batay sa mga sumusunod na situwasyon, ilahad ang angkop na kilos na iyong gagawin hinggil sa wastong pagtugon at pamamahala ng emosyon. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
| Situwasyon | Angkop na Pagkilos |
|---|---|
| 1. Nakita mo ang isang matanda na dumaan at napansin mong nahihirapan itong tumawid sa kalye, ngunit wala ni isang nagtangkang tumulong dito. | |
| 2. Labis ang iyong pag-asam na magkaroon ng bagong damit dahil ito ang ipinangako ng iyong ina na ibibigay mismo sa iyong kaarawan. Sa hindi inaasahang pangyayari ay mas inunang pinaglaanan ng pera ng iyong ina ang proyekto ng iyong nakatatandang kapatid. | |
| 3. Nadismaya kang hindi matutuloy ang inyong High School Day. Subalit, naibigay na sa iyo ng iyong ina ang perang pambili ng mga kakailanganin sa sinalihan mong aktibiti. Eksakto namang nagyaya ang iyong kaibigan na magtungo nalang sa beach. | |
| 4. Sumama ka sa mga kaibigang mayayaman na mamasyal at magkaroon ng picnic ngunit natatakot ka sa pag-uwi dahil hindi ka nagpaalam sa iyong mga magulang. | |
| 5. Nagalit ang iyong kaklase dahil kinuha mo raw ang kuwaderno niya na hindi naman totoo. |
Rubrik sa Gawaing Masubok Nga!
| Pamantayan | 10 puntos | 8 puntos | 6 puntos | 4 puntos | 2 puntos |
|---|---|---|---|---|---|
| Nilalaman | Kompletong nasagutan ang limang situwasyon na may tamang ideya. | Mayroong apat na situwasyon ang nasagutan na may tamang ideya. | Mayroong tatlong situwasyon ang nasagutan na may tamang ideya. | May dalawang situwasyon ang nasagutan na may tamang ideya. | May isang situwasyong nasagutan na may tamang ideya. |
Gawain 5: Kilos Mo! Isalaysay Mo!
Panuto: Makinig o manood ng balita sa radyo at telebisyon. Magtala ng mga situwasyong nangyayari tungkol sa paglaganap ng pandemyang CoVID-19. Magbigay ng mga angkop na kilos at emosyong iyong nararamdaman. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel.
| Situwasyong nagpapakita ng angkop na pagkilos | Emosyong naramdaman |
|---|---|
| 1. | |
| 2. | |
| 3 |
Rubrik sa Gawaing Kilos Mo! Isalaysay Mo!
| Pamantayan | Napakahusay (10 puntos) | Mahusay (7 puntos) | Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) |
|---|---|---|---|
| Nilalaman | Nakapaglahad ng tatlong situwasyong nagpapakita ng angkop na pagkilos at naitala ang emosyong nararamdaman | Nakapaglahad ng dalawang situwasyong nagpapakita ng angkop na pagkilos at naitala ang emosyong nararamdaman | Nakapaglahad ng isang situwasyong nagpapakita ng angkop na pagkilos at naitala ang emosyong nararamdaman |
Isaisip
Gawain 6: Dyornal!
Panuto: Ibigay ang sariling repleksyon batay sa ipinahihiwatig ng pahayag. Gawing batayan ang pamantayan sa pagmamarka. Isulat ang sagot sa sagutang papel.
“Sa anumang pagkilos kinakailangan isaalang-alang ang magiging epekto nito sa paligid at sa kapuwa tao. Nasa tao nakasalalay kung paano niya pagpapasyahan ang gagawin o ipapakitang kilos.”
Rubrik sa Gawaing Pagsulat ng Dyornal!
| Pamantayan | Higit na inaasahan (10 puntos) | Nakamit ang inaasahan (8 puntos) | Bahagyang nakamit ang inaasahan (6 puntos) | Hindi nakamit ang inaasahan (4 puntos) |
|---|---|---|---|---|
| Nilalaman | Napakahusay ng nilalaman ng teksto na angkop sa pahayag. | Mahusay ang nilalaman ng teksto na angkop sa pahayag | May ilang kakulangan sa nilalaman ng teksto | Maraming kakulangan sa nilalaman ng teksto |
| Organisasyon ng mga kaisipan | Organisado at may malinaw na kaisahan ang daloy ng paglalahad ng kaisipan sa teksto | Malinaw at maayos ang paglalahad ng kaisipan sa teksto | Hindi masyadong maayos at malinaw ang paglalahad ng kaisipan sa teksto | Hindi maayos ang pagkalahad ng kaisipan sa teksto |
| Kabuoang Puntos |
Isagawa
Gawain 7: Paggawa ng Poster
Panuto: Gumawa ng isang poster na kakikitaan ng mga angkop na kilos upang mapamahalaan nang wasto ang emosyon ng tao.
Rubrik sa Paggawa ng Poster
| Pamantayan | Di-Pangkaraniwan (4 puntos) | Kahanga-hanga (3 puntos) | Katanggap-tanggap (2 puntos) | Pagtatangka (1 puntos) |
|---|---|---|---|---|
| Paksa | Angkop na angkop at eksakto ang kaugnayan sa paksa | May kaugnayan sa paksa | May mga detalye na walang kaugnayan | Walang kaugnayan sa paksa |
| Pagkamalikhain | Gumamit ng maraming kulay at kagamitan na may kaugnayan sa paksa | Gumamit ng kulay at ilang kagamitan na may kaugnayan sa paksa | Makulay subalit hindi tiyak ang kaugnayan | Hindi makulay |
| Takdang Oras | Nakapagsumite sa mas maagang oras | Nakapagsumite sa tamang oras | Nakapagsumite ngunit huli sa itinakdang oras | Higit sa isang linggo ang kahulihan |
| Kalidad ng Ginawa | Makapukaw interes at tumatatak sa isipan | Makatawag pansin | Mapapansin ngunit di makapukaw ng isipan | Di-napapansin at di nakakapukaw ng isipan |
| Kalinisan | Maganda, malinis at kahanga-hanga ang pagkagawa | Malinis | Ginawa nang madalian ngunit dimarumi | Madalian ang paggawa at marumi |
| Kabuoang Puntos |
Tayahin
Maraming Pagpipilian
Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong o situwasyon at piliin ang tamang sagot. Titik lamang ang isulat sa sagutang papel.
Pinagsabihan si Fatima ng kanyang guro dahil sa nabasag niya ang lalagyan ng bulaklak. Alam niyang hindi siya ang nakabasag dahil kagagawan iyon ng kanyang kaklase. Ipinagtapat niya ang tunay na nangyari pagkatapos niyang mapagalitan. Kung ikaw ang nasa kalagayan ni Fatima, ano ang angkop na kilos ang iyong gagawin?
a. maging kalmado
b. pagpapakita ng kalakasan
c. makikipagtalo at makikipagsagutan
d. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sariliAlin sa mga sumusunod na sitwasyon ang kakikitaan ng angkop na kilos na napamahalaan nang wasto ang emosyon?
a. Si Cris ay sumamang maging tropa sa pagpaplanong gumanti sa kaaway na kaklase.
b. Si Melds ay hiniraman ng kanyang kaklase ng aklat ngunit hindi naisauli at naiwala ito kaya umiyak at nagalit siya dito.
c. Si Shiela ay nakapila para bumili ng pagkain sa school canteen ngunit may biglang sumingit kaya pinagsabihan niya ito ng masasakit na salita.
d. Si Mariel ay naging isang positibong halimbawa sa kanyang mga kaklase sa pamamagitan ng pagkontrol ng kaniyang galit sa mga pasaway niyang kaklase.Likas na mapagkumbaba si Raza. Sa isang pagkakataon, sinubukan ito nang kutyain ni Jhon na luma na ang kanyang cellphone. Hindi ito pinansin ni Raza dahil lahat ng bagay ay mahalaga sa kanya lalo na ito ay bigay ng kanyang ina. Sa iyong palagay, tama ba ang ginawa ni Raza sa sitwasyong ito?
a. Oo, dahil hindi nagpadala si Raza sa bugso ng damdamin.
b. Hindi, dahil ipinamukha ni Raza na mali ang ginawa ni Jhon.
c. Hindi, dahil di niya naipakita ang kaniyang katapangan kay Jhon.
d. Oo, dahil pinapahalagahan ang kanyang mga gamit na bigay ng kanyang ina.Bakit kailangang angkop ang ikikilos ng isang tao sa tuwing nakakaharap ito ng suliranin?
a. para marami ang kaibigan
b. para maging idolo ng lahat
c. upang maging huwaran sa lahat
d. upang mapamahalaan nang wasto ang emosyonAng sabi niya “mas mainam pang tingnan ang magandang tanawin sa labas kaysa pakinggan ang paninisi ng kanyang matalik na kaibigan”. Anong angkop na kilos ang ipinahiwatig sa salaysay?
a. maging positibo
b. magpahangin sa labas
c. magpakita ng kalakasan
d. magpasalamat at manalanginAno ang gagawin mo upang mapanatili ang pagpapakita ng angkop na pagkilos? Maging:
a. mapanuri sa kapuwa-tao
b. matapang sa lahat ng pagkakataon
c. sikat sa lahat ng makakasalamuha
d. maingat at isiping mabuti ang idudulot ng pagkilosMay takot ka sa iyong mga pasaway na kaklase ngunit ikaw ang pinili na maging pangulo sa klase. Habang may pagpupulong ang iyong guro, ikaw ang inatasan na mangasiwa sa klase. Papaano mo madadaig ang takot sa iyong puso para magampanan ang iyong tungkulin?
a. Hayaan nalang ang mga pasaway na kaklase.
b. Pangunahan mo ang gulo sa loob ng klasrum.
c. Magyaya na maglaro kasama ang mga kaklase.
d. Maging kalmado at ipaliwanag ang habilin ng guro.Habang ikaw ay nagpapahinga, pinuna ka ng iyong kapatid dahil hindi ka na nakapag-ayos ng gamit sa iyong kuwarto. Kaya inintindi mo nalang ang puna dahil totoo naman at ginawa ang pagkukulang. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng angkop na kilos sa pamamahala ng emosyon?
a. gawing abala ang sarili
b. ipapakita ang kalakasan
c. marunong tumanggap ng pangyayari
d. pagiging mabait sa kapatid sa lahat ng panahonAno ang tawag sa isang gawain ng tao na nangangailangan ng masusing pagtimbang sa kung paano isasagawa ang isang bagay?
a. angkop na tao
b. angkop na kilos
c. aspeto ng buhay
d. angkop na emosyonIsang varsity player ng basketbol si Bem. Sa tuwing may laro sa kanilang barangay ay hindi na ito pinasasali ng punong barangay para mabigyan ng pagkakataon ang iba na makapaglaro. Bagama’t masidhi ang kagustuhan niyang makasali ay pinag-igihan nalang niya ang pag-eensayo ng kanyang kakayahan. Ano ang angkop na kilos na naisagawa ni Bem ukol sa pangyayari?
a. pagiging positibo
b. nagpahangin sa labas
c. ipakita ang kalakasan
d. nakipag-usap sa confidanteAno ang nasasalamin sa angkop na pagkilos?
a. pamilya
b. kaibigan
c. sarili at pakikipagkapuwa
d. pagkatao at pakikipagkapuwaNaghinagpis si Massimo sa tuwing naalala niya ang napagdadaanang pagsubok subalit dinadaan niya lamang ito sa pagpipinta. Anong angkop na kilos ang isinagawa ni Massimo sa situwasyong ito?
a. ginawang abala ang sarili
b. magpasalamat at manalangin
c. ipapakita ang kalakasan sa iba
d. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sariliKaibigan mo si Jane. Sa tuwing nag-aalala ka dahil sa mga pagsubok, siya ang iyong sandalan. Ano ang isinagawang kilos ni Jane sa situwasyong ito?
a. ginawang abala ang sarili
b. nakipag-usap sa confidante
c. magpasalamat at manalangin
d. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sariliPaano mo masisiguro na magiging angkop ang iyong pagkilos?
a. Sisikapin kong alamin ang gusto ng mga tao.
b. Sisiguraduhin kong masisiyahan sila sa aking gagawin.
c. Pagtitimbangin ko kung nararapat ang aking mga desisyon.
d. Titiyakin kong magiging sikat ako sa lahat ng aking mga gagawin.Nagkaroon ng diskusyon ang iyong pangkat. Isa sa iyong mga kasama ay ayaw magpatalo kaya nagmungkahi ka nalang na idaan sa botohan. Anong kilos ang iyong naisagawa sa situwasyong ito?
a. pagiging kalmado
b. pagpapakita ng kalakasan
c. hindi nakipagtalo o nakipagsagutan
d. pagpapahalaga sa mga bagay na nasa sarili
Karagdagang Gawain
Gawain 8: Kilos Mo! I-Share Mo!
Panuto: Sumulat ng sanaysay tungkol sa pahayag.
“Sa pagkilos, iniisip ng tao ang magiging sanhi at bunga ng kanyang pagpapasiya.”
Rubrik sa Pagsulat ng Sanaysay
| Pamantayan | Kahanga-hanga (5) | Mahusay (4) | Magaling (3) | Pagbutihin pa (2) |
|---|---|---|---|---|
| Nilalaman (Kalinisan at Kaangkupan ng mga salita) | Ang nilalaman ay may kalinisan at kaangkupan ng mga salita na makikita sa kabuuan ng sanaysay. | Ang nilalaman ay may kabuluhan ang mga salita. | May kaunting bura sa sanaysay at ang nilalaman ay hindi gaanong makabuluhan. | Walang kabuluhan at walang kalinisang makikita sa sanaysay. |
| Pagkamalikhain (Naipapakita ang kahalagahan ng pagpapasya) | Ang kabuuan ng sanaysay ay kakikitaan ng pagpapahalaga sa pagpapasiya. | Ang sanaysay ay kakikitaan ng kaunting pagpapahalaga sa pagpapasiya. | Hindi malinaw na naipapakita ang pagpapahalaga sa pagpapasiya. | Walang anumang pagpapahalaga sa pagpapasiya ang makikita sa sanaysay. |
| Istilo (Pagsulat) | Ang ginamit na istilo ay malinaw, masining at nababasa. | Ang istilo sa pagsulat ay malinaw. | Ilan sa mga salita ay hindi malinaw. | Walang kalinawan at hindi masyadong nababasa. |
| Tema (Kaisahan) | Ang kabuuan ng sanaysay ay may kaisahan at kaugnayan. | Karamihan sa nilalaman ay may kaugnayan sa tema. | Ilan sa nilalaman ay walang kaugnayan sa tema. | Walang kaisahan at kaugnayan sa tema. |
| Kabuoang Puntos |
Susi sa Pagwawasto
[transcriber’s note: the three answer-key panels are printed rotated 180 degrees on the page; they are transcribed upright below]
Subukin
- D
- D
- C
- B
- A
- C
- C
- B
- A
- D
- A
- D
- A
- D
- B
Pagyamanin
Gawain 3
- Oo, dahil kahit na malungkot siya na hindi niya maibigay ang lahat ng gusto ng kanyang mga anak ay hindi siya nawalan nang pag-asa sa halip ay nagsumikap siya para matugunan ang pangangailangan ng kanyang pamilya.
- Kung ako ang anak ni Gep ay unawain ko ang aking mga magulang na hindi sa lahat ng panahon ay maibigay nila ang aking mga kagustuhan dahil na rin sa aming kalagayan. Pagsikapan ko ang aking pag-aaral para balang araw maiahon ko sa kahirapan ang aking pamilya at maabot ko rin ang aking pinapangarap sa buhay.
Tayahin
- A
- D
- A
- D
- B
- D
- D
- C
- B
- A
- D
- A
- B
- C
- C
Gabay na mga tanong:
- Angkop ba ang kilos ni Gep sa pamamahala ng kanyang emosyon? Bakit?
- Kung ikaw ang anak ni Gep, ano ang iyong mararamdaman kung hindi mapagbibigyan ang iyong kagustuhan? Paano mo mapamamahalaan ang iyong emosyon?
Sanggunian
Aklat
Bognot, Regina et.Al. 2014. Edukasyon sa Pagpapakatao Modyul para sa mag-aaral. 5th Floor Mabini Building. Meralco Avenue, Pasig City.
For inquiries or feedback, please write or call:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply