This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) 7 self-learning module for the third quarter, Module 1: “Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud” (the relationship between values and virtue). It was prepared by DepEd MIMAROPA Region (first edition, 2020) for Grade 7 learners studying at home. After working through it, learners should be able to explain how values and virtues differ, how they connect, and how to live them out in daily life.
On this page 6 sections
What learners will learn
The module states that learners are expected to:
- Recognize the difference and the connection between virtue (birtud) and values (pagpapahalaga), and how they are lived out in everyday life.
- Identify the virtues and values they will live by, and the specific actions they will take to practice them as members of society.
Lessons in this module
The module has one lesson, Aralin 1: Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud. It explains what virtue and values mean, describes the kinds of each, and uses short stories and charts to help learners connect what they value with how they act.
Key ideas: virtue and values
What virtue (birtud) means
The module explains that virtue comes from the Latin word virtus, meaning being human, being steadfast, and being strong. Virtue is always tied to how a person thinks and acts.
Virtue is not present at birth; it is developed. The module compares it to a baby who at first can only cry to get attention but slowly learns and forms habits while growing up. Virtue grows when a person repeatedly acts on his or her values. For example, if you value respect for elders, you keep using “po” and “opo” when you talk to them and think about how they feel. Over time, this repeated good action shapes your virtue.
What values (pagpapahalaga) mean
Values comes from the Latin valere, meaning being strong or steadfast and being meaningful. A person must be strong and steadfast in giving importance to things that truly have meaning. The module’s example is studying: you can only truly hold this value if you give it effort, patience, and sacrifice.
Two kinds of virtue
| Intelektuwal na Birtud (intellectual virtues) | Moral na Birtud (moral virtues) |
|---|---|
| Related to the mind; called a “habit of knowledge” | Related to behavior; habits that make a person good and tied to the will (kilos-loob) |
| Pag-unawa (understanding) | Katarungan (justice) |
| Agham (science) | Pagtitimpi (temperance or moderation) |
| Karunungan (wisdom) | Katatagan (fortitude) |
| Maingat na Paghuhusga (prudence) | Maingat na Paghuhusga (prudence) |
| Sining (art) |
Prudence appears in both columns. The module calls it the “mother of virtues” because practicing every other virtue passes through careful judgment.
Two kinds of values
- Ganap na Pagpapahalagang Moral (absolute moral values) come from outside the person. They are universal truths and ethical principles accepted as good. They are:
- Obhetibo (objective): they exist outside and above the human mind, even when some do not respect them.
- Pangkalahatan (universal): they apply to all people, cultures, and situations, based on the Natural Moral Law.
- Eternal: they do not change over time.
- Pagpapahalagang Kultural na Panggawi (cultural behavioral values) come from within the person or a cultural group and aim at immediate goals. They are:
- Subhetibo (subjective): personal views, habits, and preferences.
- Panlipunan (societal): shaped by what society accepts and can change over time.
- Sitwasyonal (situational): based on the situation, time, and events.
Stories used in the lesson
- “Ang Pinahahalagahan Ko Bilang Tao!” tells of Apeng, one of twelve children in a poor family, who walks one and a half kilometers to school, collects scrap on days off, and still tops his class because he values education.
- Remy and the dog Browny discuss which path to take in life, showing that you must know what truly matters to you and act on it.
- “Perang Pulot Ko: Hindi Akin Ito!” tells of Maria, a poor girl who finds a large sum of money and reports it to the barangay, saying dignity can never be bought with money.
How to use this module
The module follows these parts in order:
- Subukin: a 10-item multiple-choice pretest to check what you already know.
- Balikan: read Apeng’s story and answer the processing questions.
- Tuklasin: read the Remy and Browny dialogue and answer the three questions.
- Suriin: read Maria’s story and answer five questions.
- Pagyamanin: “Subaybay Birtud Ko!” Make a chart of what you value for yourself (Sarili), your family (Pamilya), and others (Kapuwa), pick your top three, and check whether your current actions match them.
- Isaisip: write specific actions for honesty, dignity, respect, and wise decision-making.
- Isagawa: make an action plan listing a value, the bad effect of not living it, your plan, and the virtue it can develop.
- Pagtataya: final assessment, including a Venn diagram comparing virtue and values (five points per item).
- Karagdagang Gawain: write a paragraph titled “Natutuhan Ko sa Araw na Ito” (what I learned today).
For learners: Do not write on the module. Use a separate answer sheet or notebook, answer honestly, and contact your teacher if anything is unclear.
For parents: Help your child relate the lesson to real life, such as the values your family practices at home.
For teachers: The answer key covers the pretest; answers to Pagyamanin and the assessment are left to the adviser’s judgment. The module’s teacher note suggests using real-life examples from your own life or your learners’ lives. In the printed pretest, choices c and d of item 10 run together, so you may want to point this out to learners.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this EsP module for?
It is for Grade 7 Edukasyon sa Pagpapakatao, Third Quarter (Ikatlong Markahan), Module 1.
What is the difference between virtue and values in this module?
Values (pagpapahalaga) are the things a person firmly holds as meaningful, while virtue (birtud) is the good habit that develops when a person repeatedly acts on those values.
What are the two kinds of virtue?
Intellectual virtues, related to the mind (understanding, science, wisdom, prudence, art), and moral virtues, related to behavior (justice, temperance, fortitude, prudence).
Does the module have an answer key?
Yes. It has answers for the 10-item pretest, while answers to the other activities and the assessment are left to the adviser’s judgment.
Can I write on the module?
No. The module asks learners to keep it clean for others and use a separate answer sheet or notebook.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
CO_Q3_ESP 7_Modyul 1
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikatlong Markahan – Modyul 1: Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud
[photo: illustration of students studying outdoors under a tree, a teacher at a desk with a student, a child reading by a lamp, and students with a globe]
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
CO_Q3_ESP 7_Modyul 1
Edukasyon sa Pagpapakatao- 7
Alternative Delivery Mode Ikatlong Markahan- Modyul 1: Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud Unang Edisyon, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Mga Manunulat: Dingson R. Lego Language Editor: Florenil M. Malabayabas Tagasuri: Annabelle M. Marmol, Mariam B. Rivamonte, Nestor T. Rualo Tagaguhit: Ulysis J. Galloniga Tagalapat: Dingson R. Lego, Jefferson R. Repizo Tagapamahala: Benjamin D. Paragas, Mariflor B. Musa, Freddie Rey R. Ramirez, Danilo C. Padilla, Annabelle M. Marmol, Lany M. Semilla, Mariam B. Rivamonte, Nestor T. Rualo
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Department of Education – MIMAROPA Region Office Address: Meralco Ave., cor. St. Paul Road, Pasig, City Telefax: 02-8631-4070 E-mail Address: mimaropa.region@deped.gov.ph
Edukasyon sa Pagpapakatao
Ikatlong Markahan – Modyul 1: Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anomang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Ang bawat tao ay may kani-kaniyang katangiang taglay. Sa paglipas ng panahon, natutukoy natin ang ating kalikasan bilang tao at ang mga kaakibat na tungkulin na dapat nating gampanan sa ating sarili, pamilya at lipunan. Ang ating mga natatanging katangian bilang isang indibidwal ay patuloy nating pinagyayaman at sa kalaunan ay natututuhan natin mamuhay ng may dignidad at pagmamalasakit sa ating kapwa. Upang maging isang mabuting indibidwal kinakailangan nating matukoy kung ano ang itinuturing nating mahalaga sa ating buhay nang sa gayon ay magsilbi itong batayan ng ating mabuting pamumuhay. Mula sa isang batang walang alam ay nahuhubog tayo sa isang konkretong indibidwal na siyang nagtatakda ng nararapat nating gawin. Kinakailangang isabuhay ang tamang gawi upang maging isang mabuting nilalang at kabahagi ng ating lipunan. Ikaw bilang isang tao ay nararapat maging kaakibat ng lipunan at maging ng ating pamahalaan para sa kapayapaan at kaunlaran ng bayan. Upang mapagtibay ang pundasyon ng pagiging isang indibidwal, kinakailangang magkaugnay ang birtud mo bilang tao at ang lahat ng pinapahalagahan mo.
Sa modyul na ito, inaasahang maipamamalas mo ang sumusunod na kaalaman, kakayahan, at pag-unawa:
- Nakikilala ang pagkakaiba at pagkakaugnay ng birtud at pagpapahalaga at kung paano naisasabuhay sa pang araw-araw na pamumuhay
- Natutukoy ang mga birtud at pagpapahalaga na isasabuhay at ang mga tiyak na kilos na ilalapat sa pagsasabuhay ng mga ito upang maging isang tiyak na kabahagi ng lipunan
Alamin
[illustration: hand pressing a button icon beside the heading]
Subukin
[illustration: hand holding a pencil beside the heading]
Panuto. Basahin at unawain ang sumusunod na pangungusap. Piliin ang letra ng tamang sagot at isulat sa iyong sagutang-papel.
Ito ay tumutukoy sa mga gawi ng pagiging tao, pagiging matatag at pagiging malakas ng isang indibiduwal sa anomang kaganapan sa buhay.
a. Birtud
b. Moral
c. Pagpapahalaga
d. KarununganIto ay moral na birtud na gumagamit ng kilos-loob upang ibigay sa tao ang nararapat para sa kaniya: sinoman o anoman ang kaniyang katayuan sa lipunan at upang maging isang mabuting kabahagi nito.
a. Karunungan
b. Katanungan
c. Kalayaan
d. KatataganAng ‘halaga’ ay salitang-ugat ng katagang pagpapahalaga. Tukuyin kung alin sa sumusunod na pahayag ang HINDI totoo patungkol sa salitang halaga (value).
a. Ito ay nagmumula sa sarili
b. Ito ay obheto ng ating intensyonal na damdamin
c. Ito ay nagbabago depende sa tao, sa lugar, at sa panahon.
d. Ito ay nangangahulugang pagiging matatag o malakas at pagiging makabuluhanAlin sa sumusunod ang pinakanatural at pinakamahalagang tagapagganap ng pagpapahalaga sa buhay?
a. Pamana ng kultura
b. Mga kapuwa kabataan
c. Pamilya at pag-aaruga sa anak
d. Guro at tagapagturo ng relihiyonAlin sa sumusunod ang HINDI tumutukoy patungkol sa birtud?
a. Ang salitang birtud ay galing sa salitang Latin na virtus
b. Ang birtud ay laging nakaugnay sa pag-iisip at kilos ng tao.
c. Ang birtud ay natural lamang na taglay ng lahat ng nilikha ng Diyos
d. Ang birtud ay bunga ng paulit-ulit na pagsasakilos ng mga pagpapahalaga ng isang tao.Ang mga sumusunod ay angkop na katangian na dapat taglayin ng ganap na halagang moral. Alin sa mga pahayag ang HINDI WASTO tungkol dito:
a. Ito ay nagmumula sa pagnanais na gumawa ng tama
b. Ito ay pangkalahatang katotohanan na tinatangap ng tao bilang mabuti at mahalaga
c. Ito ay maaaring pansariling pananaw ng tao o kolektibong paniniwala ng isang pangkat ng tao.
d. Ito ay mga prinsipyong etikal na pinagsisikapang makamit ng tao at mailapat sa kaniyang pang-araw-araw na buhay.Kasabay ng pagiging isang mabuting indibiduwal ang pagkakaroon ng tamang gawi at aksiyon. Alin sa mga sumusunod ang nagpapakita ng tamang gawi ang higit na magpapalalim ng pagpapahalaga na mayroon ang isang indibiduwal.
a. Pagsunod sa nakatatanda
b. Pagdalo sa gawaing pampaaralan
c. Pagiging matatag sa anumang problemang dumaan sa buhay
d. Pagsangguni sa mga nakatatanda at kinauukulan sa bawat desisyon na gagawinSa paanong paraan mahuhubog ng isang tao ang kaniyang Birtud upang maging isang mabuting kabahagi ng lipunan?
a. Makikisama ng naaayon sa ipinapakita ng iyong kapwa
b. Maging isang mabuting mag-aaral na huwaran ng mga kapwa mag-aaral
c. Gumawa nang naaayon sa kinakailangang kilos na inaasahan ng lipunan
d. Isabuhay ang mga pagpapahalagang natutuhan mula sa pamilya, sa paaralan, at maging sa mga karanasan sa buhay.Si Ruben ay isa nang ganap na binata at may nililigawan na kung kayat laging pinapaalalahanan siya ng kaniyang mga magulang ng tamang gawi patungkol dito. Sa papanong paraan maipapapamalas ni Ruben ang kanyang birtud bilang isang binata patungkol sa usapin ng panliligaw?
a. Hindi na muna siya manliligaw sapagkat higit na mahalaga ang pag-aaral.
b. Pahahalagahan niya ang dalagang kanyang nililigawan higit kaninoman at anoman.
c. Susundin niya ang pamantayan ng panliligaw at ang paalaala ng kanyang mga magulang ukol dito.
d. Bibigyan niya ng panahon ang panliligaw upang maging masaya ang nilinigawan.Ang edukasyon ng isang indibidwal ay sinasabing nagsisimula sa tahanan. Kailan masasabing tunay itong naging epektibo?
a. Kung may mabuting ugnayan ang magulang at anak
b. Kung pinahahalagahan ng mga anak ang kanilang pag-aaral sa araw-araw
c. Kung may malalim na pagmamahalan sa loob ng tahanan Kung ang kasapi ng pamilya ay may kakayahang isabuhay ang mga natutuhan sa loob ng tahanan
Aralin 1 Kaugnayan ng Pagpapahalaga at Birtud
Ang virtue o ang birtud ay sinasabing galing sa salitang latin na “Virtus” na nangagahulugang pagiging tao, pagiging matatag at pagiging malakas, ito ay nararapat lamang sa isang tao. Ang bawat nilalang ay nilikhang maykakayahang makapag-isip kung alin ang tama at mali at mayroong iba’t ibang kaalaman at kagalingang taglay. Pinagkalooban din ang tao ng kilos-loob ngunit magkakaiba ng taglay na birtud o virtue. Laging pakatandaan na ang birtud o virtue ay laging nakaugnay sa pag-iisip at pagkilos ng tao. (Halaw sa Edukasyon sa Pagpapakatao 7, Kagamitan ng Mag-aaral Ikalawang Bahagi, Unang Edisyon, 2012).
Ang virtue o ang birtud ay maihahalintulad sa isang sanggol kung atin itong iintindihin. Kung iyong pagmamasdan ang isang sangol ito ay walang kaalam-alam sa nangyayari sa kaniyang paligid at tanging pag-iyak lamang ang kaniyang nagagawa upang siya ay mabilis na mapansin. Subalit sa paglipas ng panahon, ang sanggol ay nagkakaroon ng iba’t ibang kaalaman kaalinsabay ng paghubog ng iba’t ibang gawi na nararapat na maipakita.
Ang kilos o ang gawi ng tao ang unang hakbang sa paglinang ng birtud. Ito ay iyong malilinang kung paulit-ulit ang pagsasakilos o pagsasabuhay ng iyong mga pagpapahalaga. Kung mahalaga para sa iyo ang paggalang sa mga nakakatatanda, palagiang kang gagamit ng po at opo sa tuwing nakikipag usap sa nakatatanda sa iyo. Lagi mong isasaalang-alang ang kanilang iisipin o mararamdaman sa tuwing sila ay iyong nakakasalamuha. Dahil sa pagpapahalagang taglay mo, gumagawa ka ng makatarungang kilos upang maisabuhay ito nang tama at wasto. Kasabay ng pagtatalaga ng sarili sa paggawa ng mabuting gawi nasasanay ka na maging isang mabuting tao. Sa palagiang pagsasabuhay ng iyong mga pagpapahalaga nahuhubog ang iyong birtud bilang tao.
Ang BIRTUD ay bunga ng malalimang karanasang pinagdaanan sa buhay na nagbigay – katuwiran sa pagkakakilanlang mayroon siya.
Ang birtud ay bunga ng palagian at mahabang pagsasabuhay ng pagpapahalaga ng isang indibidwal na makatutulong upang maging isang mapanagutang mamayan sa lipunan. Ang isang indibidwal na may birtud ay makatutulong upang maging isang mabuting kabahagi ng lipunan.
Balikan
Gawain: Basa-Suri
Ninanais mo bang malaman ang isang karanasan ng kabataang katulad mo? Basahin ang isang maikling kuwentong magpapakita ng nalinang na birtud at pinahahalagahan. Alamin mo kung anong nalinang sa kaniyang pagkatao makamit lamang ang kaniyang pinahahalagahan.
ANG PINAHAHALAGAHAN KO BILANG TAO!
Labindalawang magkakapatid sina Apeng. Gumagawa ng basahan ang kaniyang ina samantalang magsasaka naman ang kaniyang ama. Dahil sa kahirapan, walang maayos na tirahan sina Apeng. Pinagtagpi-tagpi ng dingding at butas-butas na yero lamang ang kanilang bahay. Masikip para sa malaking pamilyang tulad nila. Sa kabila ng kahirapan hindi kailanman nagreklamo si Apeng sa pamumuhay sila sapagkat alam niya kung gaano naghihirap ang kaniyang mga magulang mabigyan lamang sila ng maayos na buhay. Batid niyang edukasyon lamang ang magpapaunlad sa kanilang pamumuhay kung kaya’t kahit walang katiyakan ay pinipilit niyang makapagtapos ng pag-aaral
Tuwing umaga, isa’t kalahating kilometro ang nilalakad ni Apeng mula sa kanilang bahay hanggang sa paaralan. Hindi siya nakakarating ng maaga subalit hindi rin naman nahuhuli sa klase. Kadalasan ay wala siyang baon at upang makaraos tinatanggap niya ang mga tirang pagkain ng kaniyang mga kaklase na ibinabahagi sa kaniya. Kahit ganito ang antas ng kaniyang pamumuhay, masiyahin, masigla, at puno ng pag-asa ang batang si Apeng. Matalino at nangunguna sa kanilang klase at matataas ang nakukuhang marka.
Sa mga araw na walang pasok ay nangangalakal si Apeng upang may maipandagdag sa kanilang pagkain at pambaon sa eskwela. Wala siyang sinasayang na oras kung kaya’t nalilimutan na niyang makipaglaro sa mga tulad niyang bata upang makatulong lamang sa kaniyang mga magulang.
Pagsapit ng gabi, tanging ang munting ilaw mula sa kanilang gasera ang tumatanglaw sa kanilang abang tahanan. Wala mang maayos na higaan at kainan ang pamilya ni Apeng sapat na ang pangaral at pagmamahal ng kaniyang pamilyang saksi sa kaniyang pagpupursiging makaahon sa kahirapan.
Mga Pamprosesong Tanong:
- Ano-ano ang pinahahalagahan ni Apeng sa buhay na nais niyang abutin?
- Ano-ano ang mga pinagdadaanan ni Apeng sa buhay na makahahadlang sa kaniya sa pag-abot nito?
- Isa-isahin ang mga ginawa niya upang malampasan ang mga hadlang na ito?
- Ano ang nalinang sa kaniyang pagkatao dahil dito?
- Paano nagkakaugnay ang pinahahalagahan ng tao sa kilos o gawain niya?
Katulad ni Apeng, ikaw din ay may pinahahalagahan sa buhay na nais makamit. Ang iyong pagsisikap sa pagkamit nito ay makatutulong sa paglinang ng iyong mabuting gawi. Walang duda, kaya mong magpatuloy na maging mabuting tao!!
Tala para sa Guro
Upang maisagawa nang maayos ang gagawing aralin o tatalakaying paksa, magbigay ng mga halimbawang halaw sa totoong pangyayari sa iyong buhay o sa iyong mga mag-aaral, linangin at hubugin nang maayos ang kaisipan ng mga mag-aaral.
Tuklasin
Panuto. Basahing mabuti ang dalawang sitwasyon na nagpapakita ng isang pangyayari upang matukoy kung ano kahulugan ng pagpapahalaga at ang kaugnayan nito sa iyong birtud.
ANG TAMANG GAWI NA KAILANGANG TAHAKIN: PAGLINANG NG BIRTUD
“Maaari mo bang ituro sa akin ang daan na nararapat kong tahakin mula rito?”
Tanong ni Remy sa Asong si Browny
“Depende iyan sa nais mong puntahan at nais mong marating”, tugon ng aso.
“Wala naman akong partikular na lugar na nais puntahan”, ani Remy.
“Kung gayon, hindi mahalaga kung aling daan ang iyong pipiliin. Ang mahalaga ay kung paano ka lumaban at dumiretso sa buhay”, wika ni Browny.
Kinakailangan ko bang maging matatag, maging malakas, at maging kaakibat ng lipunan” tugon ni Remy
“Ikaw ang makagagawa ng iyong kapalaran sapagkat ikaw ang tigamaneho ng sarili mong sasakyan”, at ang paulit-ulit na paninindigan sa mga bagay na pinapahalagahan ang magbibigay daan sa paghubog ng birtud ng isang indibidwal) wika ng asong si Browny.
ANG TUNAY NA MAHALAGA
“Bakit kinakailangang ako ay iyo pang tanungin gayong alam mo na pala ang iyong kasagutan” muling tugon ng asong si Browny
“Sapagkat ako ay naguguluhan pa kung alin ang tunay na mahalaga” ani ni Remy sa Aso
“Timbangin ang tunay na mahalaga sa iyo, pakatandaan mo magkaugnay ang kilos at loob ng tao. “Kinakailangang alam mo kung ano at sino ang tunay na mahalaga sa iyo”, muling tugon ng aso kay Remy
Kinakailangan bang magkaugnay ang birtud at pinahahalagahan ko bilang tao? Naguguluhang tugon ni Remy.
Mahalagang matukoy mo kung ano ang iyong pinahahalagahan nang sa gayon ay kikilos ka ng naayon dito. Ang iyong hangarin, inaasahan, at mithiin sa buhay sa nararapat na sang-ayon sa kung ano ang itinuturing mong mahalaga.
Tayahin ang Iyong Pag-unawa
- Paano naipakita sa dalawang sitwasyon ang pagkakaiba at pagkakaugnay ng birtud at pagpapahalaga?
- Bakit mahalagang maging batayan sa pagpili ng landas na tatahakin ang pagpapahalaga at birtud ng tao?
- Ano ang nararapat mong gawin upang malinang nang wasto at tama ang iyong Birtud at pinahahalagahan sa buhay?
Simulan Nating Basahin:
DALAWANG URI NG BIRTUD
1. Intelektuwal na Birtud – Ang mga intelektuwal na birtud ay may kinalaman sa isip ng tao. Ito ay tinatawag na gawi ng kaalaman (habit of knowledge).
2. Moral na Birtud. Ang mga moral na birtud ay may kinalaman sa pag-uugali ng tao. Ito ay ang mga gawi na nagpapabuti sa tao. Ito rin ay ang mga gawi na nagtuturo sa atin na iayon ang ating ugali sa tamang katuwiran. Ang lahat ng mga moral na birtud ay may kaugnayan sa kilos-loob.
Mga Uri ng Intektuwal at Moral na Birtud
| Intelektuwal na Birtud | Moral na Birtud |
|---|---|
| 1. Pag-unawa (Understanding). Ang pag-unawa ang pinakapangunahin sa lahat ng birtud na nakapagpapaunlad ng isip. Ito ay nasa buod (essence) ng lahat ng ating pag-iisip. Kung hindi ginagabayan ng pag-unawa ang ating pagsisikap na matuto, walang saysay ang ating isip. | 1. Katarungan (Justice). Upang magkaroon ng tunay na kabuluhan ang isang kilos, ito ay nararapat na nagmula sa kilos-loob o may pahintulot nito. Ang isang kilos ay maaari lamang purihin o sisihin kung ito ay naisagawa nang malaya. |
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
| Intelektuwal na Birtud | Moral na Birtud |
|---|---|
| 2. Agham (Science). Ito ay sistematikong kalipunan ng mga tiyak at tunay na kaalaman na bunga ng pagsasaliksik at pagpapatunay 3. Karunungan (Wisdom). Masasabi lamang na naaabot na ng kaisipan ng tao ang kaniyang kaganapan kung ito ay nagamit sa paggabay ng birtud ng karunungan. Ito ang pinakawagas na uri ng kaalaman. Ito ang pinakahuling layunin ng lahat ng kaalaman ng tao. 4. Maingat na Paghuhusga (Prudence). Ang maingat na paghuhusga ay isang uri ng kaalaman na ang layunin ay labas sa isip lamang ng tao. Taglay natin ito hindi lamang upang tayo ay makaalam, kundi upang mailapat ang anomang nakalap na karunungan sa kilos. 5. Sining (Art). Kung ang maingat na paghuhusga ay wastong paghusga tungkol sa mga bagay na dapat isagawa, ang sining ay tamang kaalaman tungkol sa mga bagay na dapat gawin. Kung ang maingat na paghuhusga ay nagtuturo sa atin ng tamang asal, ang sining ang nagtuturo sa atin upang lumikha sa tamang pamamaraan. Ang sining ay paglikha, ito ay bunga ng katuwiran | 2. Pagtitimpi (Temperance or Moderation). Nabubuhay ang tao sa isang mapanuksong mundo. Maraming inihahain ang mundo sa ating harapan na maaaring maging dahilan upang magtalo ang ating pagnanasa at katuwiran. 3. Katatagan (Fortitude). Ang buhay sa mundo ay puno ng mga suliranin at pagsubok. Kung minsan, sa tindi ng ating mga pinagdaraanan, nanghihina na ang ating loob at nawawalan tayo ng pag-asa. 4. Maingat na Paghuhusga (Prudence). Ito ang tinuturing na ina ng mga birtud sapagkat ang pagsasabuhay ng ibang mga birtud ay dumadaan sa maingat na paghuhusga. Ang birtud na ito ay parehong intelektuwal at moral na birtud. |
| Kahulugan ng Pagpapahalaga | Kahulugan ng Britud |
|---|---|
| Ang pagpapahalaga o values ay nagmula sa salitang Latin na valere na nangangahulugang pagiging malakas o matatag at pagiging makabuluhan o pagkakaroon ng saysay o kabuluhan. Mahihinuha natin na ang isang tao ay kailangang maging malakas o matatag sa pagbibigay-halaga sa anomang bagay na tunay na may saysay o kabuluhan. Ang pagpapahalaga kung ating susuriin, ito ay ang paulit na pagsasabuhay ng nakasanayang kilos na siyang nagiging daan upang maging malakas at matatag sa pagbibibgay halaga sa anomang bagay na tunay na may saysay at kabuluhan. Isang halimbawa nito ay ang pag-aaral kung paglalaanan mo ito ng ibayong pagsisikap at pagtatyaga na may kalakip na sakripisyo, hindi kailanman o ninoman maaangkin ang pagpapahalagang ito kung hindi sapat ang lakas sa aspetong mental at pisikal. | Ang virtue o ang birtud ay sinasabing galing sa salitang latin na “Virtus” na nangangahulugang pagiging tao, pagiging matatag at pagiging malakas, ito ay nararapat lamang sa isang tao. Ang bawat nilalang ay magkakatulad na may isip subalit mayroong iba’t ibang kaalaman at kagalingang taglay. Ang birtud ay hindi taglay ng isang tao sa kaniyang kapanganakan subalit ito ay nalilinang. Kung ating pagmamasdan ang isang sanggol tanging pag-iyak lamang ang kaya niyang gawin upang mapansin ang kaniyang pangangailangan. Subalit sa paglipas ng panahon unti-unting nakikita na kasabay ng kanyang paglaki ay ang pag-unlad at paglinang ng kanyang birtud. Ang kanyang birtud ang nagsisilbing batayan ng kanyang moral na pamumuhay na siyang nagbubunsod upang palagian niyang pipilin na gumawa ng mabuti sa lahat ng pagkakataon. |
Mga Uri ng Pagpapahalaga
Maraming mga bagay ang maaaring pahalagahan ng tao, lalo na ng isang tinedyer. Ang pag-aaral, kaibigan, pamilya, barkada at pagmamahal ay ilan lamang sa mga bagay na maaaring maituring na mahalaga. Ngunit sa dami ng pagbabago dulot ng modernisasyon at teknolohiya, minsan ay nahihirapan na ang tinedyer na kilalanin ang tama sa mali at ang mabuti sa masama. Kaya mahalagang maunawaan niya ang uri ng pagpapahalaga na gagabay sa pagpili ng tama at ang mataas na antas ng pagpapahalaga na aangkinin at isasabuhay.
- Ganap na Papapahalagang Moral (Absolute Moral Values). Ito ay nagmumula sa labas ng tao, ibig sabihin ito ang pangkalahatang katotohanan (universal truth) na tinatanggap ng tao bilang mabuti at mahalaga. Ito ay ang mga prinsipyong etikal (ethical principles) na kaniyang pinagsisikapang makamit at mailapat sa pang-araw-araw na buhay.
Mga Katangian ng Ganap na Pagpapahalagang Moral
a. Obhetibo. Ito ay naaayon kung ano ito (what is), ano ito noon, (has been) at kung ano ito dapat (must be). Ito ay nananahan sa labas ng isip ng tao, mas mataas sa isip ng tao at ito ay nananatili kahit pa hindi ito nakikita o iginagalang ng ilan.
b. Pangkalahatan. Ito ay sumasaklaw sa lahat ng tao, kilos at kondisyon o kalagayan. Hinango mula sa Likas na Batas Moral, ito ay katanggap-tanggap sa lahat ng tao, sa lahat ng pagkakataon, at sa lahat ng kultura dahil ito ay nakabatay sa pagkatao ng tao na pangkalahatan.
c. Eternal. Ito ay umiiral at mananatiling umiiral. Hindi ito magbabago kahit lumipas man ang mahabang panahon. Nagbabago ang panahon, ang paniniwala, mithiin, pangangailangan at layon ng tao ngunit hindi pa rin mababago nito ang ganap na halagang moral.
- Pagpapahalagang Kultural na Panggawi (Cultural Behavioral Values). Ito ay mga pagpapahalagang nagmula sa loob ng tao. Ito ay maaaring pansariling pananaw ng tao o kolektibong paniniwala ng isang pangkat kultural. Ang layunin nito ay makamit ang mga dagliang pansarili o pampangkat na tunguhin (immediate goals). Kasama rito ang pansariling pananaw, opinyon, ugali at damdamin.
Mga Katangian ng Pagpapahalagang Kultural na Panggawi
a. Subhetibo. Ito ay pansarili o personal sa indibiduwal. Ito ay ang personal na pananaw, ugali o hilig na bunga ng pag-udyok ng pandamdam, damdamin, iniisip, motibo, karanasan at nakasanayan.
b. Panlipunan (Societal). Ito ay naiimpluwensiyahan ng pagpapahalaga ng lipunan – ang nakagawiang kilos o asal na katanggap-tanggap sa lipunan. Ito ay maaaring magdaan sa unti-unting pagbabago upang makaayon sa panahon at mga pangyayari.
c. Sitwasyonal (Situational). Ito ay nakabatay sa sitwasyon, sa panahon at pangyayari. Ito ay madalas na nag-uugat sa subhetibong pananaw sa kung ano ang mapakikinabangan o hindi.
Sa paglinang ng Birtud at pagpapahalaga sa buhay kinakailangang maging isang matalinong indibiduwal upang maging isang kaakibat ng lipunan sa tunay na kaunlaran. Likas sa ating mga tao ang pagiging mabuti, kung kaya’t mahalagang malinang nang naayon sa wasto at tama ang ating tamang gawi. (Halaw sa Edukasyon sa Pagpapakatao 7, Kagamitan ng Mag-aaral Ikalawang Bahagi, Unang Edisyon 2012)
Suriin
Gawain: Basa-Suri
Panuto: Bilang pagpapalalim sa aralin, Basahin ang isang sitwasyon na nagpapakita ng tamang paglinang sa Birtud at Pinahahalagahan sa buhay. Matapos basahin ang sitwasyon sagutin ang mga pamprosesong tanong. Isulat ito sa iyong sagutang-papel.
PERANG PULOT KO: HINDI AKIN ITO!
Mahirap na bata lamang si Maria kung kaya’t alam niya ang kahalagahan ng edukasyon sa murang edad pa lamang.
Hinubog siya ng kaniyang magulang sa tamang gawi at asal kung kaya’t lagi niya itong ipinakikita simula nang ito ay kanyang matutuhan.
Hindi niya kailanman hinangad ang mga bagay na hindi kaniya pagkat alam niyang ito ay hindi magugustuhan ng kaniyang ina kung kaya’t nang minsang siya ay nakapulot ng malaking halaga ay kaagad niyang ipinagbigay-alam sa kanilang barangay.
Labis ang tuwa ng kaniyang mga kabarangay sa kabutihang ipinamalas ni Maria kahit na ito ay isang munting bata pa lamang. Ayon pa kay Maria, mas mainam nang magutom ako kesa sa kunin ko ang hindi akin sapagkat ang dignidad kailanman ay hindi mabibili ng pera.
Ang tunay na mahalaga ay ang mabuting gawi, ang mabuting kalooban at ang mabuting mithiin kaya’t ito ay aking isinasabuhay.
Panuto: Tayahin ang Pag-unawa (Pamprosesong Tanong). Isulat ang iyong sagot sa sagutang-papel.
- Tukuyin ang mga pagpapahalaga na ipinamalas ni Maria sa kuwento.
- Bakit mahalaga ang dignidad para kay Maria?
- Ano ang tiyak na kilos na ipinamalas ni Maria na nagpapakita ng malalim na pagkakaugnay ng kanyang pagpapahalaga at ng kanyang birtud?
- Bakit mahalagang matukoy mo ang iyong mga pinapahalagahan sa buhay? Ano ang kaugnayan nito sa iyong birtud?
- Malinaw ba sa iyo ang iyong mga pinahahalagahan mo sa buhay? Magbigay ng patunay o halimbawa.
Pagyamanin
Gawain: SUBAYBAY BIRTUD KO!
- Kopyahin ang tsart sa ibaba sa iyong kwderno o sagutang papel. Gumawa ka ng listahan ng mga itinuturing mong mahalaga sa iyo, sundan ang sumusunod na hakbang:
| Sarili | Pamilya | Kapuwa |
|---|---|---|
- Mula sa mga naitala, pumili ka ng tatlong pinakamahalaga para sa iyo
- Tukuyin ang aspekto na nais mong bigyan ng pokus sa iyong itinala na mahalaga
- Tukuyin din sa gawain na ginagawa mo sa kasalukuyan na tumutugma sa iyong pinahahalagahan
- Itala ang natuklasan sa resulta ng gawain, sa loob ng panibagong kahon bilang pagkakakilala.
| Pagpapahalaga | Aspekto ng Pagpapahalaga | Gawaing kasalukuyang ginagawa na nagpapakita ng pagpapahalaga | Natuklasan |
|---|---|---|---|
| Halimbawa: Pamilya | Maayos na pagsasama | Pagtulong sa gawaing bahay | Tugma ang kilos ko sa aspektong pinahahalagahan ko sa aking pamilya. |
Isaisip
AKO, AT ANG BIRTUD KO, BILANG TAO
Panuto: Punan ang hanay sa kanan ng mga tiyak na aksiyon o tugon na iyong isasagawa upang maisabuhay ang mga pagpapahalaga na nasa kabilang hanay. Pangatwiranan kung bakit ito ang iyong aksyon o tugon. Gamitin ang iyong kuwaderno o sagutang papel sa paggawa.
| Pamantayan Mo! | AKSIYON KO! TUGON KO! |
|---|---|
| Katapatan | |
| Dignidad | |
| Respeto | |
| Matalinong Pagpapasiya |
Isagawa
Panuto: Bumuo ng isang plano ng pagkilos ukol na pagpapaunlad ng iyong birtud. Gawing batayan sa pagsagot ang mga pahayag sa itaas na bahagi ng talahanayan. Gawin ito sa iyong kuwaderno o sagutag-papel.
| Pagpapahalaga | Masamang Epekto kung hindi isasabuhay ang pagpapahalaga | Plano ng Pagkilos upang maisabuhay ang pagpapahalaga | Birtud na maaring mapaunlad |
|---|---|---|---|
| Halimbawa: Pagpapahalaga sa kalagayan ng aking lolo at lola | Hindi ako kagigiliwan ng mga nakatatanda sa aming tahanan | Palagian kong kakamustahin ang aking lolo at lola kung sila ay nasa mabuting kalagayan | Respeto |
Pagtataya
Panuto: Sagutan ang hinihingi sa bawat pahayag. Limang puntos bawat bilang. Isulat ito sa iyong sagutang-papel.
- Gamit ang Venn Diagram, ano ang pagkakaiba ng Birtud at Pagpapahalaga.
[chart: Venn diagram; labels: Birtud; Pagkakatulad; Pagpapahalaga]
- Isa-isahin ang mga uri ng birtud at pagpapahalaga.
| BIRTUD | PAGPAPAHALAGA |
|---|---|
| 1. | 1. |
| 2. | 2. |
| 3 | 3. |
| 4 | 4. |
| 5 | 5 |
- Paano mo maisasabuhay ang birtud at pagpapahalaga batay sa iyong tiyak na kilos o gawi sa pang-araw-araw mong pamumuhay?
_____________________________________________________________.
- Ano ang maaring maging resulta ng pagkakaroon ng birtud ng kabataang tulad mo?
_____________________________________________________________.
- Bilang kabahagi ng lipunan, sa paanong paraan makatutulong ang pagkakaroon mo ng mga pagpapahalaga at birtud?
Karagdagang Gawain
Panuto: Gumawa ng talata na nagpapahayag ng iyong natutuhan sa aralin. Gawing gabay ang nasa loob ng kahon sa ibaba. Isulat ito sa iyong sagutang-papel.
NATUTUHAN KO SA ARAW NA ITO
Ang_____________________________________________________________
Susi sa Pagwawasto
Subukin
- A
- D
- D
- C
- C
- C
- C
- D
- C
- D
Pagyamanin
Ito ay ayon sa pagpapasya ng Gurong Tagapayo kung paano iwawasto ang mga kasagutan ang mga mag-aaral [?] sang ayon sa kanilang kasagutan
Tayahin
Ito ay ayon sa pagpapasya ng Gurong Tagapayo
Sanggunian
- Kagawaran ng Edukasyon, Edukasyon sa Pagpapakatao Gabay Kagamitan ng Mag-aaral (Ikalawang Bahagi) Lungsod ng Pasig, Pilipinas, 2012, pp. 5 – 17
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply