This is the Self-Learning Module (SLM) for Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP, Values Education) Grade 10, Quarter 4, Module 3: “Paninindigan Para sa Katotohanan” (standing up for the truth). It was prepared by the Department of Education Cordillera Administrative Region as an Alternative Delivery Mode module, First Edition, 2021, for learners studying at home. It asks why it is hard to stand up for the truth and why we should. It also teaches learners to name and examine moral issues that show a lack of respect for truth, such as lying, plagiarism, piracy, and whistleblowing.
On this page 6 sections
What learners will learn
After the module, learners are expected to:
- Identify issues related to a lack of respect for truth: “Natutukoy ang mga isyung kaugnay sa kawalan ng paggalang sa katotohanan” (EsP10PI-IVc-14.1)
- Analyze issues related to a lack of respect for truth: “Nasusuri ang mga isyung may kinalaman sa kawalan ng paggalang sa katotohanan” (EsP10PI-IVc-14.2)
The module has one lesson, Aralin 1: Paninindigan Para sa Katotohanan. It builds on the previous module, which covered issues about respect for human dignity and sexuality.
Key ideas: truth and the ways it is hidden
The mission of truth
The module calls truth (katotohanan) the light that guides a person in seeking knowledge and purpose in life. Truth is the state of being true. People are expected to say what is true in a simple, honest way. Telling the truth is how a person stands up for it. It means keeping what you say in line with what you know. Saying something that is not in your mind is lying.
Lying (pagsisinungaling) and its three types
Lying means not choosing or siding with the truth. It blocks openness and clarity between people. The module names three types:
| Type | Meaning | Module’s example |
|---|---|---|
| Jocose lie | A lie told only for fun or amusement | A mother telling a child about Santa Claus giving gifts to obedient children |
| Officious lie | A lie told to defend oneself, or to create a scandal that draws attention elsewhere | A friend denying he ate all their packed fried chicken when he did |
| Pernicious lie | A lie that damages someone’s reputation to benefit others | Falsely accusing Acer of stealing a classmate’s wallet |
Secrets and the principle of confidentiality
A secret (lihim) is information that has not yet been revealed and may not be shared without permission. The module lists three kinds of secrets that cannot simply be disclosed:
- Natural secrets: truths that would cause deep pain if revealed
- Promised secrets: secrets a trusted person has promised to keep
- Committed or entrusted secrets: secrets kept by agreement. The agreement may be stated aloud or in writing (hayag, open). It may also be unstated, kept because of one’s position in a company or institution (di hayag, not open).
Under the principle of confidentiality, telling the truth means more than saying what is on your mind. It also calls for careful thought, speech, and action from someone who values truth.
Four ways of hiding the truth
Based on the book of Vitaliano Gorospe, the module lists four methods:
- Silence (pananahimik): refusing to answer a question that could lead you to say the truth
- Evasion (pag-iwas): misleading the person asking by not answering the question
- Equivocation: saying something true that can have two meanings or interpretations
- Mental reservation (pagtitimping pandiwa): using words that do not make clear to the listener whether something is true or not
Ethical issues in society
- Plagiarism: presenting data, ideas, sentences, summaries, outlines, programs, melodies, and other works without crediting the source. The module calls this a violation of intellectual honesty, and both stealing and lying. To avoid it, express ideas in your own way, form your own position on an argument, and weigh others’ work carefully before drawing your own conclusion.
- Intellectual piracy: copyright infringement. This means copying, distributing, sharing, or imitating original works protected by the Law on Copyright of the Intellectual Property Code of the Philippines without permission. The person who owns the original work is the copyright holder. The module gives five reasons piracy continues: price, lack of sources, product quality, the buying system, and anonymity.
- Whistleblowing: openly revealing wrongdoing, usually by an employee of a government or private organization. A whistleblower exposes misconduct, lies, or immoral or illegal acts inside an organization. Before speaking out, the module says to:
- Make sure the action follows the moral law.
- Bravely face the superior who asked you to do wrong.
- Think hard about whether to go public or to the media.
- Act with courage so the good of the many wins over self-interest.
How to use this module
The module follows the usual SLM parts. Work through them in this order:
- Alamin: read the goals.
- Subukin: take the 15-item pretest. Items 1 to 10 are matching and items 11 to 15 are fill-in-the-blanks.
- Balikan: answer two review questions on the previous module.
- Tuklasin: do Gawain 1, two short situations about bringing out the truth, with follow-up questions.
- Suriin: read the main discussion.
- Pagyamanin: do three practice activities.
- Gawain 2: questions about truth
- Gawain 3: two case studies, one about a changed failing grade and one about buying pirated CDs
- Gawain 4: identify the type of lie or issue in ten situations
- Isaisip: reflect in Gawain 5.
- Isagawa: in Gawain 6, write a five-point plan for standing up for the truth.
- Tayahin: take the 15-item final test.
- Karagdagang Gawain: make a poem, song, slogan, or poster on one whole sheet of bond paper. It is scored with a rubric for unity, originality, relevance, and neatness.
For learners: Write all answers on separate paper. Do not write on or mark the module so others can use it. Check your answers honestly with the answer key (Susi sa Pagwawasto), which covers Subukin, Gawain 4, and Tayahin.
For parents: The module comes with a Gabay sa Guro/Tagapagdaloy (guide for the teacher or facilitator) with tips for helping at home. The pretest shows whether your child needs extra help.
For teachers: The answer key includes a rubric for the Gawain 3 case analysis, scored on quality of explanation and neatness. Learners are encouraged to contact you if they have trouble with the lesson.
Frequently asked questions
What grade and quarter is this EsP module for?
It is for Grade 10 Edukasyon sa Pagpapakatao, Quarter 4, Module 3. It covers competencies EsP10PI-IVc-14.1 and EsP10PI-IVc-14.2.
What are the three types of lies in the module?
A jocose lie is told only for fun. An officious lie is told to defend oneself or shift attention to a scandal. A pernicious lie damages someone’s reputation to benefit others.
What are the four ways of hiding the truth?
Silence (pananahimik), evasion (pag-iwas), equivocation, and mental reservation (pagtitimping pandiwa). The module bases them on the book of Vitaliano Gorospe.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi sa Pagwawasto gives answers for the pretest (Subukin), Gawain 4, and the final test (Tayahin). It also has a scoring rubric for Gawain 3.
What ethical issues in society does the module discuss?
It discusses plagiarism, intellectual piracy or copyright infringement, and whistleblowing. It also explains how to avoid plagiarism and what to consider before blowing the whistle.
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikaapat na Markahan – Modyul 3: Paninindigan Para sa Katotohanan
[illustration: students reading and studying outdoors and in a classroom, with a teacher, a student with a globe, and a student by a lamp]
CO_Q4_EsP 10_ Module 3
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikasampung Baitang Alternative Delivery Mode Ikaapat na Markahan – Modyul 3: Paninindigan Para sa Katotohanan Unang Edisyon, 2021
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Kagawaran ng Edukasyon – Rehiyong Pangpangasiwaan ng Cordillera Office Address: Wangal, La Trinidad, Benguet Telefax: (074) – 422- 4074 E-mail Address: car@deped.gov.ph
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Alcero C. Compalas
Editors: Annie Rose B. Cayasen
Tagasuri: Erlinda C. Quinuan
Tagaguhit: (Note: template was given by CO)
Tagalapat: Blessy T. Soroysoroy
Tagapamahala: May B. Eclar
Benilda M. Daytaca
Carmel F. Meris
Ethielyn Taqued
Edgar Madlaing
Rizalyn A. Guznian
Sonia D. Dupagan
Vicenta C. Danigos – Principal I
Edukasyon sa Pagpapakatao
Unang Markahan – Modyul 3: Paninindigan Para sa Katotohanan
Paunang Salita
Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.
Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.
Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.
Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.
Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.
Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.
Alamin
[illustration: hand with index finger pointing, inside a circle]
Inaasahang magiging matapat at gagawing makabuluhan ng tao ang kaniyang buhay sa abot ng kaniyang pagsisikap na makamit ito. Isa itong hakbang sa maayos at mabuting pamumuhay na may pagmamahal sa katotohanan. Ngunit, mayroong mga pagkakataon na kinakailangan ng tao na itago ang katotohanan. Ang pagtatago ng katotohanan ay taliwas sa esensiya ng pagiging mapanindigan sa pagsasabi ng katotohanan. Mahirap nga ba o madali ang manindigan para sa katotohanan? Bakit kailangang manindigan para sa katotohanan? Ito ay ilan lamang sa mga katanungan na bibigyang-pansin sa kagamitang pagkatuto na ito.
Pagkatapos mong pag-aralan ang modyul na ito, inaasahang natutuhan mo ang sumusunod na kasanayan at pagpapahalaga:
- Natutukoy ang mga isyung kaugnay sa kawalan ng paggalang sa katotohanan. (EsP10PI-IVc-14.1).
- Nasusuri ang mga isyung may kinalaman sa kawalan ng paggalang sa katotohanan. (EsP10PI -IVc-14.2).
1 CO_Q4_EsP 10_ Module 3
Subukin
[illustration: hand holding a pencil, inside a circle]
Panuto. Basahin at unawain ang mga sumusunod na pahayag. Piliin ang titik ng tamang sagot at isulat sa iyong sagutang papel.
a. A. Jocose lie B. Mental Reservation C. Officious lie D. Pag-iwas E. Pagsisinungaling F. Equivocation G. Pananahimik H. Pernicious lie I. Plagiarism J. Whistleblowing
_____1. Ito ay isyu na may kaugnayan sa pananagutan sa pagpahayag ng katotohanan at katapatan sa mga datos, mga ideya, mga pangungusap, buod at balangkas ng isang akda, programa, himig, at iba pa ngunit hindi kinilala ang pinagmulan bagkus nabuo lamang dahil sa illegal na pangongopya.
_____2. Ito ay isyung moral tungkol sa kawalan ng paggalang sa katotohanan na tumutukoy sa hayagang kilos ng pagsisiwalat mula sa tao na karaniwan ay empleyado ng gobyerno o pribadong organisasyon o korporasiyon.
_____3. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na nagaganap kapag ito ay sumisira ng reputasyon ng isang tao na pumapabor sa interes o kapakanan ng iba.
_____4. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na kung saan sinasabi o sinasambit para maghatid ng kasiyahan lamang.
_____5. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na tawag sa isang nagpapahayag upang maipagtanggol ang kaniyang sarili o di kaya ay paglikha ng isang usaping kahiya-hiya upang dito mabaling.
_____6. Ito ay isyung moral tungkol sa kawalan ng paggalang sa katotohanan na maituturing na isang lason na humahadlang sa bukas at kaliwanagan ng isang bagay o sitwasyon na nararapat na mangibabaw sa pagitan ng mga tao sa isang grupo o lipunan.
_____7. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng paglalagay ng limitasyon sa tunay na esensiya ng impormasyon.
2 CO_Q4_EsP 10_ Module 3
_____8. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagtanggi sa pagsagot sa anumang tanong na maaaring magtulak sa kaniya upang ilabas ang katotohanan.
_____9. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagliligaw sa sinomang humihingi ng impormasyon sa pamamagitan ng hindi pagsagot sa mga tanong ng sinomang taong ito.
_____10. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagsasabi ng totoo ngunit ang katotohanan ay maaaring mayroong dalawang kahulugan o interpretasyon.
Panuto: Punan ng wastong salita ang bawat patlang upang mabuo ang bawat pahayag. Ilagay ang sagot sa iyong sagutang papel.
kamalayan katotohanan katuwiran pag-iisip paninindigan
Ang _____________ ang nagsisilbing ilaw ng tao sa paghahanap ng kaalaman at layunin niya sa buhay.
Ang pagsasabi ng totoo ay mahalaga sa _____________ ng katotohanan.
13-14. Ginagamit ng tao ang kaniyang mapanuring _____________ at tamang _____________ sa pagpapahayag ng paninindigan sa katotohanan.
- Ang pagkakaroon ng _____________ sa sarili na alamin ang totoo ay makatutulong sa tao upang magampanan nang tama ang kaniyang tungkulin.
3 CO_Q4_EsP 10_ Module 3
Aralin 1: Paninindigan Para sa Katotohanan
[illustration: hands holding puzzle pieces, inside a circle]
Balikan
Napag-aralan mo sa nakaraang modyul na ang kaalaman sa mga isyung may kinalaman sa kawalan ng paggalang sa dignidad at sekswalidad ng tao ay makatutulong sa pagkakaroon ng posisyon tungkol sa kahalagahan ng paggalang sa pagkatao ng tao at sa tunay na layunin nito.
Bago natin pag-aralan ang nilalaman ng modyul na ito, sagutin mo muna ang katanungan sa ibaba bilang balik-aral:
- Ano ang mga isyung kaugnay sa kawalan ng paggalang sa seksuwalidad na iyong kinakaharap ngayon?
- Ano ang mabuting pasiya na maaari mong gawin bilang paggalang sa iyong sekswalidad?
4 CO_Q4_EsP 10_ Module 3
Tuklasin
Gawain 1: Pagsuri sa Sitwasyon
Panuto: Basahin ang sumusunod na sitwasyon. Isulat ang maaari mong gawin upang lumitaw ang katotohanan. Ilagay ang iyong sagot sa bawat sitwasyon at sa mga sumunod na katanungan sa iyong sagutang papel.
Nagbibiruan ang iyong apat na kaklase sa loob ng iyong silid-aklatan. Narinig ito ng isang guro kaya lumapit siya. Itinuro ka ng isa sa kanila kaya ikaw ay pinayuhan na lumabas ng silid na iyon. Ano ang gagawin mo?
Ipinagtapat ni Acer na pinalitan niya ang marka na nasa kanyang card na ipinakita niya sa kanyang ama. Kaya kailangan niyang sabihin sa guro nilang nawawala ang kanyang card upang hindi mapansin ang mga marka niyang pinalitan. Bilang kaibigan ni Acer, ano ang gagawin mo?
Sagutin mo
Paano ipinakita ng mga tauhan sa bawat sitwasyon ang paglabag sa katotohanan?
Ano ang karaniwang dahilan ng mga taong madalas na lumabag sa katotohanan?
Paano nakaaapekto sa pagkatao ang pagsisinungaling?
Suriin
ANG MISYON NG KATOTOHANAN
Ang katotohanan ang nagsisilbing ilaw ng tao sa paghahanap ng kaalaman at layunin niya sa buhay. Ang pagsukat ng kaniyang katapatan ay nangangailangan ng pagsisikap na alamin ang katotohanan. Sa bawat tao na naghahanap nito, masusumpungan lamang niya ang katotohanan kung siya ay naninindigan at walang pag-aalinlangan na sundin, ingatan, at pagyamanin. Ang sinumang sumusunod dito ay nagkakamit ng kaluwagan ng buhay (comfort of life) na may kalakip na kaligtasan, katiwasayan, at pananampalataya.
Ang katotohanan din ay ang kalagayan o kondisyon ng pagiging totoo. Upang matamo ito, inaasahan na maging mapagpahayag ang bawat isa sa kung ano ang totoo sa simple at tapat na paraan. Dahil dito, malaya ang isang tao na gamitin ang wika sa maraming paraan lalo na sa pakikipagtalastasan. Higit pa rito, nagagamit ang wika bilang instrumento sa pag-alam ng katotohanan.
Ang pagsasabi ng totoo ay mahalaga sa paninindigan ng katotohanan. Ang tunay nitong halaga ay ang pagiging isa at matatag na ugnayan sa pagitan ng wika at kaalaman. Maipapakita ito sa paglilipat ng kaalaman patungo sa pagsasawika nito. Ito ay malayang pagpapahayag sa kung ano ang nasa isip. Ipinahihiwatig na kung ano ang wala sa isip ay hindi dapat isawika. Sa ganitong paraan, ang pagsisinungaling o hindi pagkiling sa katotohanan ay magaganap.
MGA ISYUNG MORAL TUNGKOL SA KAWALAN NG PAGGALANG SA KATOTOHANAN
I. PAGSISINUNGALING
Pagsisinungaling ang tawag sa hindi pagpili o pagkiling o pagsang-ayon sa katotohanan. Ito ay paghadlang sa bukas at kaliwanagan ng bagay o sitwasyon na nararapat na mangibabaw sa pagitan ng mga tao.
TATLONG URI NG KASINUNGALINGAN:
- Jocose lie – pagsisinungaling na ang nais ihatid ay kasiyahan lamang
Halimbawa: Pagkukuwento ng isang nanay tungkol sa Santa Klaus na nagbigay ng regalo sa batang marunong sumunod sa bilin ng mga nakatatanda.
- Officious lie – pagsisinungaling na ang nais ay ipagtanggol ang sarili o di kaya ay lumikha ng eskandalo upang doon maibaling ang usapin
Halimbawa: Pagtanggi ng isang kaibigan na inubos niya ang kanilang baon na fried chicken na ang totoo ay kinain naman niya.
- Pernicious lie – pagsisinungaling na sumisira sa reputasyon ng isang tao na pumapabor sa interes o kapakanan ng iba.
Halimbawa: Pagkakalat ng maling bintang kay Acer na siya ang nagnakaw ng wallet ng kaniyang kaklase na hindi naman siya ang kumuha nito.
ANG KAHULUGAN NG LIHIM AT PRINSIPYO NG CONFIDENTIALITY
Ang lihim ay pagtatago ng mga impormasyon na hindi pa naibubunyag o naisisiwalat. Ito ay pag-angkin ng tao sa tunay na pangyayari o kwentong kaniyang nalalaman at hindi kailanman maaaring ihayag sa maraming pagkakataon nang walang pahintulot ng taong may-alam dito.
Ang sumusunod ay mga lihim na hindi basta-basta maaaring ihayag:
Natural secrets – ang mga katotohanan na nakasulat dito ay magdudulot sa tao ng matinding hinagpis at sakit sa isa’t isa.
Promised secrets – ito ay mga lihim na ipinangako ng taong pinagkatiwalaan nito.
Committed or entrusted secrets – naging lihim bago ang mga impormasyon at kaalaman sa isang bagay ay nabunyag. Ang mga kasunduan upang ito ay mailihim ay maaaring:
a. Hayag: Kung ang lihim ay ipinangako o kaya ay sinabi ng pasalita o kahit pasulat.
b. Di hayag: Ito ay nangyayari kapag walang tiyak na pangakong sinabi ngunit inililihim ng taong may alam dahil sa kaniyang posisyon sa isang kompanya o institusyon.
APAT NA PAMAMARAAN AYON SA AKLAT NI VITALIANO GOROSPE (1974) NG PAGTATAGO NG KATOTOHANAN
SILENCE (Pananahimik)- pagtanggi sa pagsagot sa katanungan na maaaring magtulak sa isang tao na sambitin ang katotohanan
EVASION (Pag-iwas)- pagliligaw sa isang taong nangangailangan ng impormasyon sa pamamagitan ng hindi pagsagot sa kaniyang katanungan
EQUIVOCATION (Pagbibigay ng salitang may dalawang ibig sabihin o kahulugan)- Ito ay pagsasabi ng totoo ngunit ang katotohanan ay maaaring mayroong dalawang kahulugan o interpretasyon.
MENTAL RESERVATION (Pagtitimping Pandiwa)- paggamit ng mga salita na hindi nagbibigay ng tiyak na impormasyon sa nakikinig kung ito ba ay may katotohanan o wala.
Sa Prinsipyo ng Confidentiality, ang pagsasabi ng totoo ay hindi lamang pagpapahayag nang ayon sa nasa isip, ito rin ay maipahayag sa mas malalim na pag-iisip, pananalita, at pagkilos bilang isang taong nagpapahalaga sa katotohanan.
II. MGA ETIKAL NA ISYU SA LIPUNAN
A. PLAGIARISM
Ito ay isang paglabag sa Intellectual Honesty (Artikulo, A. et al, 2003). Ito ay isyu na may kaugnayan sa pananagutan sa pagpahayag ng katotohanan at katapatan sa mga datos, mga ideya, mga pangungusap, buod at balangkas ng isang akda, programa, himig, at iba pa ngunit hindi kinilala ang pinagmulan bagkus, nabuo lamang dahil sa ilegal na pangongopya. Ito ay maituturing na pagnanakaw at pagsisinungaling dahil inaangkin ang hindi iyo (Atienza, et al, 1996).
Sakop ng plagiarism ang lahat ng mga naisulat na babasahin o hindi man naitala, maging manuscript (mga sulat-kamay na hindi nalimbag), mga nailimbag o kaya sa paraang elektroniko at ang pagbubunyag sa lihim na kasunduan sa pagitan ng dalawa o grupo ng mga tao upang magtagumpay ang proyekto.
Sumasailalim sa Prinsipyo ng Intellectual Honesty ang lahat ng mga orihinal na ideya, mga salita, at mga datos na nakuha at nahiram na dapat bigyan ng kredito o pagkilala sa may-akda o pinagmulan.
Paano ito maiiwasan ang plagiarism?
- Magpahayag sa sariling paraan. Magagawa ito sa pamamagitan ng malayang pagpapahayag ng kaisipan sa pagpapaliwanag o pagbuo ng ideya at konsepto.
- Mahalaga rin na magkaroon ng kakayahan na makapagbigay ng sariling posisyon sa anumang argumento o pagtatalo.
- Ang tamang pagsusuri sa gawa ng iba, pagtimbang sa bawat argumento at pagbuo ng sariling konklusyon o pagbubuod ay makatutulong sa sarili na magpahayag.
B. INTELLECTUAL PIRACY
Ang paglabag sa karapatang-ari (copyright infringement) ay naipakikita sa paggamit nang walang pahintulot sa mga orihinal na gawa ng isang taong pinoprotektahan ng Law on Copyright mula sa Intellectual Property Code of the Philippines.
Ang paglabag ay sa paraan ng pagpaparami, pagpapakalat, pagbabahagi, at panggagaya sa pagbuo ng bagong likha.
Copyright holder ang tawag sa taong may orihinal na gawa o ang may ambag sa anumang bahagi at iba pang mga komersiyo.
Mga dahilan kung bakit patuloy na umiiral ang Intellectual Piracy kahit na ito ay taliwas sa Intellectual Property Code of the Philippines.
- Presyo
- Kawalan ng mapagkukunan
- Kahusayan ng produkto
- Sistema/paraan ng pamimili
- Anonymity
C. WHISTLEBLOWING
Ang whistleblowing ay isang akto o hayagang kilos ng pagsisiwalat mula sa tao na karaniwan ay empleyado ng gobyerno o pribadong organisasyon/ korporasyon.
Whistleblower ang tawag sa taong naging daan ng pagbubunyag o pagsisiwalat ng mga maling asal, hayagang pagsisinungaling, mga immoral o ilegal na gawain na naganap sa loob ng isang samahan o organisasyon.
Mga hakbang bago isiwalat ang katotohanan mula sa kompanyang pinagtatrabahuan:
- Siguraduhin na ang kilos o piniling pasiya ay ayon sa batas moral.
- Harapin nang buong tapang ang taong nakatataas sa iyo na gawin ang isang bagay na hindi mo ginawa.
- Isiping maigi kung dapat nga ba itong ihayag sa publiko o midya.
- Gawin at isakatuparan nang buong tapang upang mangibabaw ang interes at kabutihan ng nakararami kaysa sa pansariling interes lamang.
Pagyamanin
Gawain 2: Sagutin Mo
Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.
Para sa iyo, ano ang katotohanan?
Bakit kailangan manindigan ng tao para sa katotohanan?
Ano-anong mga balakid o hadlang ang maaaring mangyari sa paninindigan sa katotohanan?
Paano maisasabuhay ng isang tao ang kaniyang pagmamahal at pagpapahalaga sa katotohanan?
Gawain 3- Pagsusuri ng Kaso
Panuto: Basahin at unawain ang sumusunod na sitwasyon. Pagkatapos, sagutin ang mga sumusunod na katanungan. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.
Unang Kaso
Isang mag-aaral sa ika-10 baitang na nakakuha ng lagpak na marka sa isa niyang asignatura ay gumawa ng isang pandaraya. Kaniyang binago/binura ang lagpak na marka at ginawang pasado. Natatakot siyang maparusahan ng kaniyang ama kaya niya ito nagawa.
Tanong:
a. Paano naipakita ng mag-aaral ang kaniyang kawalan ng paggalang sa kototohanan?
b. Nabigyan ba ng sapat na katuwiran ng mag-aaral ang kaniyang ginawang pandaraya? Bakit?
c. Bilang isang mag-aaral na naninindigan sa katotohanan, ipaliwanag ang nararapat gawin ng kapwa mo mag-aaral sa ganitong sitwasyon.
Ikalawang Kaso
May mga tumatangkilik na bumili ng pirated cd dahil sa mababang presyo nito kaysa sa bumili ng orihinal. Hindi na kailangang pumila pa at manood sa cinema theater. Ang iba naman ay bumibili upang mapanood ang mga pelikulang banyaga na hindi pinalabas sa lokal na cinema.
Tanong:
a. Makatuwiran ba ang pahayag sa itaas? Paano ito nakakaapekto sa taong lumikha nito?
b. May posibilidad bang gawin mo rin ito? Bakit?
c. Bilang isang taong naninindigan sa katotohanan, ipaliwanag ang nararapat gawin ng bawat isa sa ganitong sitwasyon.
Gawain 4- Tukuyin Mo
Panuto: Basahin at unawain ang sumusunod na sitwasyon. Piliin ang titik ng tamang sagot at isulat sa iyong sagutang papel.
| Mga Pagpipilian | |
|---|---|
| A. Equivocation | F. Pagtitimping Pandiwa |
| B. Jocose lie | G. Pananahimik |
| C. Lihim | H. Pernicious lie |
| D. Officious lie | I. Plagiarism |
| E. Pag-iwas | J. Whistleblowing |
_____1. Pagkukuwento ng isang dalaga sa kaniyang nakababatang kapatid tungkol kay Santa Klaus na nagbibigay ng regalo tuwing Disyembre.
_____2. Isang mag-aaral ang lumiban sa klase nang nakaraang araw. Ayon sa kaniya, pumunta siya sa kanilang family reunion. Ang totoo ay sumama siya sa kanyang mga kaibigan para mamasyal.
_____3. Pagkakalat ng maling bintang na ninakaw ang kanyang wallet. Ang totoo ay nais lamang niyang makakuha ng atensiyon mula sa kaniyang kaklase.
_____4. Pagkopya ng bahagi ng isang nailathalang artikulo na hindi binigyan ng sapat na pagkilala ang pinagkunang sanggunian.
_____5. Hindi pa rin nagsalita si Acer kahit anong pilit ng hindi kilalang tao na sabihin niya ang lugar kung nasaan ang kaniyang ama.
_____6. Sinabi ni Randy sa kaniyang magulang na may seminar siyang pupuntahan ngunit ang totoo ay mamasyal sila sa isang hindi pa gaanong sikat na pasyalan.
_____7. Hindi tuwirang sinagot ni Zeigler si Aire nang tanungin siya nito kung may gusto siya kay Lzle. Sinagot niya ito nang hindi buo na magdadala kay Aire na mag-isip nang malalim.
_____8. Iniiba ni Axle ang usapan sa tuwing tatanungin siya sa tunay niyang damdamin para sa kaniyang ama na matagal na nawala at hindi niya nakasama.
_____9. Pagtatago ng isang ina ng mga impormasyon na hindi pa naibubunyag at naisisiwalat.
_____10. Paglantad ng isang empleyado laban sa kanyang pinaglilingkurang amo dahil sa hindi patas o pantay na pamamalakad at korapsiyon.
Isaisip
Gawain 5: Pagnilayan Mo
Panuto: Pagnilayan ang mga tanong. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.
Sa paanong paraan ako makatutulong sa pagpapanatili ng paninindigan para sa katotohanan bilang bahagi ko sa aking lipunan?
Ano-ano ang mga patunay na niyayakap ko ang katotohanan bilang tugon ko sa tawag ng aking konsensiya?
Isagawa
Gawain 6: Pagsulat ng Plano
Panuto: Sumulat ng plano na iyong gagawin upang maipamalas mo ang iyong paninindigan para sa katotohanan. Gawing tiyak at makabuluhan ang iyong pagpaplano. Isulat sa iyong sagutang papel.
Pagpapamalas ng Paninindigan Para sa Katotohanan
Tayahin
Panuto. Basahin at unawain ang mga sumusunod na pahayag. Piliin ang titik ng tamang sagot at isulat sa iyong sagutang papel.
A. Jocose lie
B. Mental Reservation
C. Officious lie
D. Pag-iwas
E. Pagsisinungaling
F. Equivocation
G. Pananahimik
H. Pernicious lie
I. Plagiarism
J. Whistleblowing
_____1. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagsasabi ng totoo ngunit ang katotohanan ay maaaring mayroong dalawang kahulugan o interpretasyon.
_____2. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagliligaw sa sinomang humihingi ng impormasyon sa pamamagitan ng hindi pagsagot sa mga tanong ng sinomang taong ito.
_____3. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng pagtanggi sa pagsagot sa anumang tanong na maaaring magtulak sa kaniya upang ilabas ang katotohanan.
_____4. Ito ay isang pamamaraan ng pagtatago ng totoo sa pamamagitan ng paglalagay ng limitasyon sa tunay na esensiya ng impormasyon.
_____5. Ito ay isyung moral tungkol sa kawalan ng paggalang sa katotohanan na maituturing na isang lason na humahadlang sa bukas at kaliwanagan ng isang bagay o sitwasyon na nararapat na mangibabaw sa pagitan ng mga tao sa isang grupo o lipunan.
_____6. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na tawag sa isang nagpapahayag upang maipagtanggol ang kaniyang sarili o di kaya ay paglikha ng isang usaping kahiya-hiya upang dito mabaling.
_____7. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na kung saan sinasabi o sinasambit para maghatid ng kasiyahan lamang.
_____8. Ito ay isang uri ng kasinungalingan na nagaganap kapag ito ay sumisira ng reputasyon ng isang tao na pumapabor sa interes o kapakanan ng iba.
_____9. Ito ay isyung moral tungkol sa kawalan ng paggalang sa katotohanan na tumutukoy sa hayagang kilos ng pagsisiwalat mula sa tao na karaniwan ay empleyado ng gobyerno o pribadong organisasyon o korporasiyon.
_____10. Ito ay isyu na may kaugnayan sa pananagutan sa pagpahayag ng katotohanan at katapatan sa mga datos, mga ideya, mga pangungusap, buod at balangkas ng isang akda, programa, himig, at iba pa ngunit hindi kinilala ang pinagmulan bagkus nabuo lamang dahil sa illegal na pangongopya.
Panuto: Punan ng wastong salita ang bawat patlang upang mabuo ang bawat pahayag. Ilagay ang sagot sa iyong sagutang papel.
kamalayan katotohanan katuwiran
pag-iisip paninindigan
- Ang pagkakaroon ng _____________ sa sarili na alamin ang totoo ay makatutulong sa tao upang magampanan nang tama ang kaniyang tungkulin.
12-13. Ginagamit ng tao ang kaniyang mapanuring _____________ at tamang _____________ sa pagpapahayag ng paninindigan sa katotohanan.
Ang pagsasabi ng totoo ay mahalaga sa _____________ ng katotohanan.
Ang _____________ ang nagsisilbing ilaw ng tao sa paghahanap ng kaalaman at layunin niya sa buhay.
Karagdagang Gawain
Panuto: Balikan ang konsepto ng aralin at mag-isip ng isang pagninilay na gawaing pasulat. Maaaring tula, awit, slogan o poster. Ang tema na gagawin sanapiling gawain ay kung paano mo maipapakita ang pagiging mapanindigan sa katotohanan sa iyong kinabibilangang lipunan. Gawin ito sa isang buong bondpaper.
Pamantayan sa pagbibigay ng iskor:
| Batayan | Napakahusay (10) | Mahusay (8) | Katamtaman (6) | Kailangan pang magsanay (4) |
|---|---|---|---|---|
| May kaisahan at malinaw ang mga kaisipang nailahad. Ito ay orihinal na likha. | ||||
| Angkop na angkop ang mga kaisipan at disenyo sa konsepto at nakakapukaw ng interes para makita ang pagiging mapanindigan sa katotohanan. | ||||
| Lubhang malinis at maayos ang pagkasulat ng mga konsepto. |
Susi sa Pagwawasto
Subukin
- I
- J
- H
- A
- C
- E
- B
- G
- D
- F
- katotohanan
- paninindigan
- pag-iisip
- katuwiran
- kamalayan
Pagyamanin – Gawain 4
[transcriber’s note: this panel is printed upside down on the page; the heading reads “Pagyamanin – Gawain” with “4” beside it]
- B
- D
- H
- I
- G
- F
- A
- E
- C
- J
Tayahin
- F
- D
- G
- B
- E
- C
- A
- H
- J
- I
- kamalayan
- katuwiran
- pag-iisip
- paninindigan
- katotohanan
Pamantayan sa Pagwawasto ng Gawain 3
| PAMANTAYAN | NAPAKAHUSAY (10) | MAHUSAY (8) | NALILINANG (6) | NAGSISIMULA (4) |
|---|---|---|---|---|
| Kalidad ng Pagpapaliwanag | Napakahusay ang pagpapaliwanag (buo at maliwanag) | Mabuting pagpapaliwanag (katamtamang pagpapaliwanag) | Matatanggap ang pagpapaliwanag (may kaunting kamalian ang pagpapaliwanag) | Kailangang isaayos (malaki ang kakulagan, nagpapakita ng kaunting kaalaman) |
| Kalinisan ng gawain | Nakikita ang kalinisan sa kabuuan ng gawain. | May isa-dalawang bahagi ng gawain na hindi nakita nag kalinisan. | May tatlo-apat na bahagi ng output ang hindi nakita ang kalinisan | Hindi nakita ang kalinisan sa kabuuang ng gawain |
Sanggunian
Mula sa Aklat
GOROSPE, VITALIANO R. “Sources of Filipino Moral Consciousness.” Philippine Studies 25, no. 3 (1977): 278-301. Accessed August 5, 2021. http://www.jstor.org/stable/42634560.
Project EASE: Edukasyon sa Pagpapahalaga IV, Modyul Blg. 11 ph. 6-8/14
Mula sa Internet
Republic Act No. 8293. Retrieved from https://www.officialgazette.gov.ph/1997/06/06/republic-act-no-8293/ on April 16, 2021
Definition of ‘Whistleblower’. Retrieved from https://m.economictimes.com/definition/whistleblower/amp on April 15, 2021
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex
Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply