This is the Edukasyon sa Pagpapakatao (EsP) 10 self-learning module for Unang Markahan (Quarter 1), Modyul 5: “Pagtatama ng Maling Pasya” (correcting wrong decisions). It is an Alternative Delivery Mode (ADM) module, First Edition 2020, prepared by DepEd Cordillera Administrative Region for Grade 10 learners studying at home or in class. It has one lesson, “Pagtatama sa Nagawang Maling Pasya” (correcting a wrong decision you have made). After it, learners should be able to take the right actions to fix decisions that went wrong and to weigh the factors of decision-making so they avoid wrong choices.
On this page 7 sections
What learners will learn
The module states one learning competency:
- Nakagagawa ng angkop na kilos upang itama ang mga maling pasyang ginawa (takes fitting actions to correct wrong decisions that were made). (EsP10MP 2.4)
The module also asks a guiding question: Have you ever done something you regret because of a wrong decision? How did you correct it or make it right?
What is pagpapasya?
The module defines pagpapasya (decision-making) as choosing an action, a behavior, or a response based on the situation you face. A decision can be right or wrong. Everyone makes decisions every day, from simple ones to complicated ones, so decision-making calls for deep and wide thinking. Some decisions turn out right; others need correcting.
The module’s key reminder in Isaisip: every decision affects our actions, and our life is the sum of what we do and what we decide.
The four factors of decision-making
The heart of the module is four salik ng pagpapasya (factors of decision-making). Weighing them carefully, the module says, is an effective way to avoid wrong decisions, whether the decision is for yourself, your family, or your community.
| Factor | Meaning in the module | Example from the module |
|---|---|---|
| Impormasyon (information) | Important knowledge that is written or seen | Pedro learns that the Senior High STEM track requires a grade of 85% and up, so he decides to study hard all year. |
| Sitwasyon (situation) | The condition or event that affects a decision | Pedro picks a school near home so he can walk, because his parents’ daily income barely covers three children in school. |
| Payo o gabay (advice or guidance) | Counsel from parents or elders, and the values, rules, and laws we follow | Consulting a teacher when you do not understand a lesson is a wise and careful step. |
| Pagkakataon (opportunity) | The time when an action can be done | Pilar considers joining an essay contest because the prize is a trip to ASEAN countries. |
The module also shows what happens when a factor is missed. Maria decides a passing grade is enough, but her teacher once said high grades matter for anyone who wants to take nursing in college. She overlooked sufficient information.
Steps in making a decision
Using Pedro’s mountain climb, the module walks learners through the actions behind a careful decision. Learners are asked to arrange these steps in the order they used them:
- Researching what is needed or wanted for the trip
- Choosing what is needed for the journey
- Preparing alternative choices
- Reflecting (pagninilay-nilay)
- Weighing the results or effects of the choice
- Carrying out the chosen action or decision
Activities in the module
The lesson follows the usual ADM parts, with 13 numbered activities (Gawain):
- Subukin (pretest): 15 multiple-choice situations about Pedro, Pilar, and Maria.
- Balikan (review): mark eco-friendly and wise actions with a check or an X and fill in the blanks.
- Tuklasin, Gawain 1: rank the Senior High tracks (Academic, TVL, Sports, Arts and Design) and give your reasons.
- Suriin, Gawain 2: complete a reflection on why decisions matter.
- Pagyamanin, Gawain 3 to 7: choose four “candles” before a long journey, a word search, a crossword, true or false, and matching type.
- Isaisip, Gawain 8 and 9: plan what to bring at each level of a mountain climb, then order the decision steps.
- Isagawa, Gawain 10 and 11: a Venn diagram of the factors used for decisions about self, family, and country, and a fill-in-the-blank summary.
- Tayahin (post-test): 15 multiple-choice items.
- Karagdagang Gawain, Gawain 12 and 13: name the four factors on a “wheel” and sort decisions into right decisions and decisions that need advice.
How to use this module
- Learners: Start with Subukin to check what you already know, then go through each part in order. Write your answers on a separate answer sheet. Many activities, like choosing a Senior High track, have no single right answer, so explain your reasons honestly.
- Parents: The module says the activities need face-to-face checking by a teacher or parent after the learner answers, so you can explain why decisions matter and how to correct wrong ones. The answer key (Susi ng Kasagutan) at the end can help.
- Teachers: As facilitator, orient learners on how to use the module, monitor and record their progress, and encourage them as they work. The lessons may also be taken in the order of your reference textbook.
The module’s answer key notes that in Gawain 13, two decisions need advice: doing only what you are told (which can be improved by taking initiative when it benefits more people) and acting according to what friends want (which needs careful weighing).
Frequently asked questions
What grade and quarter is this module for?
It is for Grade 10 Edukasyon sa Pagpapakatao, Unang Markahan (Quarter 1), Modyul 5. Its competency code is EsP10MP 2.4.
What are the four factors of decision-making in this module?
The module names impormasyon (information), sitwasyon (situation), payo o gabay (advice or guidance), and pagkakataon (opportunity). Weighing them is presented as an effective way to avoid wrong decisions.
What does pagpapasya mean?
Pagpapasya means decision-making. The module defines it as choosing an action, behavior, or response based on the situation you face, and a decision can be right or wrong.
Does the module have an answer key?
Yes. The Susi ng Kasagutan at the end gives answers for the pretest, post-test, and most activities, and notes that some activities have varied answers.
How many lessons does Module 5 have?
It has one lesson, Aralin 1: Pagtatama sa Nagawang Maling Pasya (correcting a wrong decision you have made).
Full text of the module
The text below is a transcription of the PDF above, as printed.
Edukasyon sa Pagpapakatao
10
Unang Markahan – Modyul 5: Pagtatama ng Maling Pasya
PAG-AARI NG PAMAHALAAN HINDI IPINAGBIBILI
Edukasyon sa Pagpapakatao 10 Alternative Delivery Mode Unang Markahan-Modyul 5: Pagtatama ng Maling Pasya First Edition, 2020
Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.
Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.
Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.
Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio
Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________
Kagawaran ng Edukasyon – Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera Office Address: Wangal, La Trinidad, Benguet Telefax: (074) – 422 – 4074 E-mail Address: car@deped.gov.ph
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul
Manunulat: Winnie Freda D. Domerez Editor: Annie Rose B. Cayasen – Regional EPS – EsP Tagasuri: Erlinda C. Quino-an, Ed.D. – Division EPS – EsP Tagaguhit: Tagalapat: Tagapamahala: May B. Eclar, Ph.D. CESO V – Regional Director Carmel F. Meris – Chief Education Supervisor CLMD Ethielyn Taqued – Regional EPS – LRMDS Edgar Madlaing – Regional EPS – AP/ADM Focal Person Rizalyn A. Guznian, Ed.D. – Chief Education Supervisor CID Sonia D. Dupagan, Ed.D. – Division EPS LRMDS Vicenta C. Danigos – Principal I
10
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO
Unang Markahan – Modyul 5 Pagtatama ng Maling Pasya
Paunang Salita
Para sa tagapagdaloy:
Malugod na pagtanggap sa asignaturang Edukasyon sa Pagpapakatao 10 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Pagtatama ng maling pasya!
Ang modyul na ito ay pinagtulungang dinisenyo, nilinang at sinuri ng mga edukador mula sa pambuliko at pampribadong institusyon upang gabayan ka, ang gurong tagapagdaloy upang matulungang makamit ng mag-aaral ang pamantayang itinakda ng Kurikulum ng K to12 habang kanilang pinanagumpayan ang pansarili, panlipunan at pang-ekonomikong hamon sa pag-aaral.
Ang tulong-aral na ito ay umaasang makauugnay ang mag-aaral sa mapatnubay at malayang pagkatuto na mga gawain ayon sa kanilang kakayahan, bilis at oras. Naglalayon din itong matulungan ang mag-aaral upang makamit ang mga kasanayang pan-21 siglo habang isinasaalang-alang ang kanilang mga pangangailangan at kalagayan.
Bilang karagdagan sa materyal ng pangunahing teksto, makikita ninyo ang kahong ito sa pinakakatawan ng modyul:
Mga Tala para sa Guro
Ito’y naglalaman ng mga paalala, panulong o estratehiyang magagamit sa paggabay sa mag-aaral.
Bilang tagapagdaloy, inaasahang bibigyan mo ng paunang kaalaman ang mag-aaral kung paano gamitin ang modyul na ito. Kinakailangan ding subaybayan at itala ang pag-unlad nila habang hinahayaan silang pamahalaan ang kanilang sariling pagkatuto. Bukod dito, inaasahan mula sa iyo na higit pang hikayatin at gabayan ang mag-aaral habang isinasagawa ang mga gawaing nakapaloob sa modyul.
Para sa mag-aaral:
Malugod na pagtanggap sa Edukasyon sa Pagpapakatao 10 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul ukol sa Pagtatama ng Maling Pasya!
Ang kamay ay madalas gamiting simbolo ng kakayahan, aksyon at layunin. Sa pamamagitan ng ating mga kamay tayo ay maaaring matuto, lumikha, at magsakatuparan ng gawain. Ang kamay sa tulong-aral na ito ay sumisimbolo na ikaw, bilang isang mag-aaral, ay may angking kakayahang matutuhan ang mga kaugnay na kompetensi at kasanayan. Ang iyong pang-akademikong tagumpay ay nakasalalay sa iyong sarili o sa iyong mga kamay.
Ang modyul na ito ay isinulat para matugunan ang iba’t ibang paraan ng pagkatuto ng bawat mag-aaral. Hangad ng modyul na ito na maunawaan mong lubos ang kahalagahan ng pagtukoy sa mga angkop ng kilos para maitama ang maling pasya na inyong nagawa. Ang saklaw ng araling napapaloob sa modyul na ito ay maaring makatulong sa mga sitwasyong maaaring harapin ng mag-aaral kinabukasan. Kinikilala sa bawat sitwasyong ginamit ang iba’t-ibang kultura ng bawat mag-aaral na gagamit nito. Ang bawat aralin ay isinaayos ayon sa katangitanging paraan sa pagkatuto ng bata. Subalit ang mga aralin ay maaring sagutin ayon sa ayos nito sa gamit na sangguniang aklat.
Pagkatapos mong isagawa ang mga gawain sa modyul na ito, inaasahang maipamamalas mo ang sumusunod:
- Nakagagawa ng angkop na kilos upang itama ang mga maling pasyang ginawa. (EsP10MP 2.4)
Aralin 1: Pagtatama sa Nagawang Maling Pasya
Alamin
Ang modyul na ito ay isinulat para matugunan ang iba’t ibang paraan ng pagkatuto ng bawat mag-aaral. Hangad ng modyul na ito na maunawaan mong lubos ang kahalagahan ng pagtukoy sa mga angkop ng kilos para maitama ang maling pasya na inyong nagawa. Ang saklaw ng araling napapaloob sa modyul na ito ay maaring makatulong sa mga sitwasyong maaaring harapin ng mag-aaral kinabukasan. Kinikilala sa bawat sitwasyong ginamit ang iba’t-ibang kultura ng bawat mag-aaral na gagamit nito. Ang bawat aralin ay isinaayos ayon sa katangitanging paraan sa pagkatuto ng bata. Subalit ang mga aralin ay maaring sagutin ayon sa ayos nito sa gamit na sangguniang aklat.
Pagkatapos mong isagawa ang mga gawain sa modyul na ito, inaasahang maipamamalas mo ang sumusunod:
- Nakagagawa ng angkop na kilos upang itama ang mga maling pasyang ginawa. (EsP10MP 2.4)
Subukin
Panuto: Piliin ang tamang pasya sa bawat sitwasyon. Isulat ang titik ng tamang sagot sa iyong sagutang papel.
Sa paghahanap ni Pedro ng mapapasukan na paaralan, naghanap siya ng masmalapit sa kanilang tinitirhan para makatipid ng pamasahe. Gusto niyang maglakad na lamang dahil tatlo na silang magkakapatid na mag-aaral at halos hindi magkasya ang araw-araw na kita ng kanyang mga magulang. Aling salik ng pagpapasya ang isinaalang-alang niya sa paghahanap ng paaralan?
- a. Mga payo o Gabay
- b. Impormasyon
- c. Pagkakataon
- d. Sitwasyon
Nalaman ni Pedro na ang hinihiling na marka para matanggap sa Senior High STEM track ay 85% pataas kaya bumuo siya ng pasya na pagbubutihin niya ang pag-aaral sa buong taon niya sa grade 10. Aling salik ng pagpapasya ang nakatulong sa kanyang pagpapasyang mag-aral ng maigi?
- a. Pagkakataon
- b. Sitwasyon
- c. Mga payo o Gabay
- d. Impormasyon
Ang pag-aaral ay maituturing na mahabang paglalakbay sa buhay. Aling salik ng pagpapasya ang makakatulong sa atin para maiwasan ang lubhang pagsisisi sa bandang huli?
- a. Impormasyon sa mga pagsubok na maaring kakaharapin
- b. Sitwasyon ng paaralan
- c. Mga payo o gabay ng ating mga magulang
- d. Pagkakataong makapag-aral sa lungsod
Ang pakikinig sa mga isinasagawang “Information Education Campaign” ay isang paraan para makabuo ng pasya kung aling Senior High Track ang paghahandaan.
- a. Tama dahil sa mga impormasyon naksalalay ang ating pasya.
- b. Tama dahil makakatulong ito para maliwanagan ang bawat mag-aaral kung ano ang kanilang dapat ihanda.
- c. Walang kinalaman ang EIC sa pagpapasya ng kursong nais kunin.
- d. Hindi ito kailangan dahil hindi naman makakatulong para mabawasan ang gastusin.
May nabasang patimpalak sa pagsulat ng sanaysay hinggil sa pangangalaga ng kalikasan si Pilar. Pinag-isipan niyang mabuti kung sasali siya dahil ang mananalo ay magkakaroon ng gantimpalang maglakbay sa mga bansang kasapi sa ASEAN. Kung sakaling siya ay sasali, aling salik ng pagpapasya ang nagbigay ng lakas-loob para sumali sa patimpalak?
- a. Ang taglay na talino ni Pilar
- b. Ang impormasyon na nabasa
- c. Ang sitwasyon sa mga bansang kasapi sa ASEAN
- d. Ang pagkakataong malibot ang mga bansang kasapi sa ASEAN
Bago sumali sa paligsahan sa pag-akyat ng bundok, inalam muna ni Pedro ang katangian ng kanyang aakyating bundok. Nalaman niya na ito ay isang “rain forest” kung saan may mga linta sa daraanan niya. Nagpasya siyang magbaon ng “anti leech sock” para hindi siya makagat ng mga linta. Alin ang nakatulong sa kanyang pagpapasya?
- a. Ang sitwasyon ng bundok na kanyang aakyatin.
- b. Ang impormasyong nabasa niya tungkol sa mga linta.
- c. Ang mga payo ng mga bihasang umaakyat sa mga rainforest.
- d. Ang una at pangalawang salik
Naitala ni Pedro ang mga nasaliksik niyang dapat dalhin sa pag-akyat ng bundok. Alin kaya ang sumunod na hakbang na isinagawa niya?
- a. Pagpili ng pasya
- b. Paghahanda ng mga alternatibong dadalhin
- c. Pagninilay-nilay kung siya ba ay aakyat.
- d. Pagpili ng mahahalang kailangan sa pag-akyat
Ang pagtatala ni Pedro ng kanyang mga nasaliksik ay ginamit niyang ________ sa pagsusuri para makabuo ng malinaw na tunguhin at matagumpay na paglalakbay.
- a. Payo
- b. gabay
- c. ilaw
- d. wala sa nabanggit
Bago pumasok si Pilar sa paaralan bilang grade 10, matiyaga niyang sinusuri ang pagkakasunud-sunod ng kanyang mga asignatura. Ito rin ang ginamit niyang batayan sa paggawa ng kanyang takdang aralin para wala siyang makaligtaan. Aling salik ang lalong nakatulong sa kanyang pagpapasya?
- a. Impormasyon mula sa talaan ng kanyang araw-araw na asignatura.
- b. Mga payo ng kanyang mga magulang at guro.
- c. Ang sitwasyon na kanyang hinaharap.
- d. Ang pagkakataon o oras na maari niyang gamitin sa bawat asignatura.
Pagkapili ni Pedro ng mga kinakailangan sa paglalakbay, napahinto at sinusuri ang bawat bagay na dadalhin niya sa paglalakbay. Tinimbang at nagtanong kung sapat ang kanyang dadalhin. Aling kilos ang isinasagawa ni Pedro?
- a. Pagsusuri ng bigat ng dadalhin
- b. Pagtimbang gamit ang timbangan
- c. Pagninilay-nilay
- d. Lahat ng nabanggit
- Nagpasya si Maria na sapat na ang makakuha ng pasadong marka. Subalit nabanggit ng kanilang guro minsan na mahalagang makakuha ng mataas na marka kung nais ng isang mag-aaral na kumuha ng kursong pagiging nars sa kolehiyo. Aling salik ang nakaligtaan ni Maria sa pagbuo ng kanyang pasya na sapat na ang pasadong marka?
- a. Gabay ng magulang
- b. Kaalaman sa sitwasyon
- c. Sapat na impormasyon
- d. Lahat ng nabanggit
- Matiyagang nakikinig at binabalangkas ni Pedro sa kanyang kuwaderno ang mga paliwanag ng kanyang mga guro sa bawat aralin araw-araw. Batid niya na hindi kaya ng kanyang mga magulang na bumili ng smartphone. Aling salik ng pagpapasya ang lalong nakatulong sa pagbuo ng ganoong pasya?
- a. Mga Gabay o pangaral ng mga magulang.
- b. Impormasyon tungkol sa kalagayan ng kanyang pamilya.
- c. Sitwasyong kinakaharap ng kanyang pamilya.
- d. Lahat ng nabanggit
- Araw-araw na nadaraanan ni Maria at Pedro ang mga kalat sa daan papunta sa kanilang paaralan. Nagpasya silang bumubo ng Youth for Environment organization sa kanilang paaralan para magsagawa ng paglilinis bawat linggo. Aling salik ang nag-udyok sa kanila para makabuo ng ganoong pasya?
- a. Gabay ng mga guro
- b. Impormasyon nakakalap
- c. Sitwasyong nakikita
- d. Pagkakataong tumulong
- Ang apat na salik ng pagpapasya ay mahalaga sa pagbuo ng pansarili, pampamilya o panlipunang pagpapasya.
- a. siguro
- b. depende
- c. tama
- d. hindi
- Ang pagsaalang-alang ng mga salik ng pagpapasya ay mabisang paraan ng pag-iwas sa mga maling pasya.
- a. Hindi
- b. Depende
- c. Siguro
- d. Tama
Ang Modyul na ito ay nabuo para matutong bumuo ng pasya ang mag-aaral ayon sa kanyang kakayahan.
Ang mga Gawain ay sadyang nangangailangan ng harapang pagwawasto ng guro o kaya ay magulang pagkatapos na nasagot ng mag-aaral para maipaliwanag sa kanya ang kahalagahan ng pagpapasya at pagwawasto ng anumang maling pasya.
Mahalagang Katanungan: May ikinilos ka na bang pinagsisisihan mo dulot ng maling pasya? Paano mo ito naitama o nabigyang linaw?
Balikan
Panuto: Lagyan ito ng tsek (√) sa kahon kung ang kilos na nakasaad ay nagpapakita ng wastong pasya. Lagyan ng ekis (X) kung hindi. Punan ng angkop na salita ang bawat patlang para mabuo ang pasyang bunga ng masusing pag-aaral.
| No. | Larawan | Paksa | Pahayag |
|---|---|---|---|
| 1 | [illustration: two children walking on a road beside scattered litter] | Pagkakalat sa daan | ☐ Ang pagbuo ng proyektong makakatulong para mapanatili ang kalinisan sa paligid ay isang halimbawa ng _____________ para makatulong sa _____________. |
| 2 | [illustration: a girl standing with reusable bags beside shopping bags] | Paggamit ng reusable na bayong tuwing namimili | ☐ Ang paggamit ng reusable na bayong ay isa sa mga ___________ ng pasyang nabuo mula sa mga _____________ nakalap na ang mga plastics ay naiipon sa karagatan na siyang pumapatay ng mga yamang tubig at siya ring dahilan ng acid rain. |
| 3 | [illustration: a boy with glasses repairing items on a table] | Pagkukumpuni ng mga sirang gamit para muling gamitin | ☐ Ang pagkukumpuni ng mga sirang gamit ay isang ____________na tumutugon sa pasyang may pagsaalang-alang sa mga _____________ pangkalikasan, mga mabuti, malalim, kritikal at pagkamalikhaing pag-iisip. |
Table continued from the previous page; header row repeated.
| No. | Larawan | Paksa | Pahayag |
|---|---|---|---|
| 4 | [illustration: four children talking together outdoors] | Pakikipagpalitan ng kaisipan sa kapwa | ☐ Ang pakikipagpalitan ng kaisipan sa kapwa ay isang paraan ng pangangalap ng mahahalagang ___________ o ___________ para lalong luminaw ang isasagawang pagpapasya |
| 5 | [illustration: a boy talking with a teacher at a desk with books] | Pagsangguni sa titser kung may hindi naunawaan sa aralin. | ☐ Ang _________________sa guro o nakatatanda ay isang matalino at maingat na hakbang sa pagbuo ng pasya dahil sa mga payo o gabay na kanilang ibibigay. Ito’y isang _________________sa buhay ng mga kabataan na kailanma’y hindi dapat isinasantabi. |
Lahat na larawan sa pahinang ito ay orihinal na guhit ni Charito N. Binwag, DepEd Cordillera Administrative Region.Multimedia Learning Resource Illustrator 2019.
Tuklasin
GAWAIN 1: Subukan mong Magpasya!
Panuto: Lagyan ng bilang 1,2,3, at 4 ang unang hanay ayon sa pagkasunod-sunod na napili mong track na kukunin pagtuntong mo sa Senior High School sa sa ikatlong hanay ay isulat mo ang iyong mga dahilan.
Ilang buwan na lang at magtatapos ka na sa huling antas ng Junior High School. Handa ka na bang magpasya? Mula sa mga Senior High Tracks, Alin ang iyong pipiliin?
| Bilang | Track sa Senior High | Dahilan |
|---|---|---|
| Academic Track | ||
| Technical-Vocational-Livelihood | ||
| Sports Track | ||
| Arts and Design Track |
Suriin
GAWAIN 2: Pagmumuni-muni:
Panuto: Punan ang mga patlang ng tamang salita ayon sa tamang pagdedesisyon.
Bakit mahalagang bumuo ka ng pasya. Ang pasyang nabuo ko ang magiging 1) _______________ ko upang magkaroon ng 2) _____________ na 3) _______________ sa buhay.
Ang pagpapasya ay ang pagpipili ng aksyon, kilos na gagawin o tugon ayon sa kinakaharap na sitwasyon. Maaring tama o mali ang pasya ng isang tao.
Ayon kay Wikipedia ang mga pagpapasya o pag-pili na isinasagawa sa mental na paraan ay nagbubunga ng isang galaw o aksiyon o kaya isang napiling opinyon.
Karaniwang hinahangad ng bawat nilalang ang tamang pasya. Kaya’t ang pagpapasya ay ginagamitan ng malalim at malawak na pag-iisip upang makabuo ng angkop at tamang pasya ang isang tao.
Bawat isa sa atin ay araw-araw na bumubuo ng pasya. Mula sa mga karaniwan hanggang sa masalimuot na pagpapasya. Ang pagbuo ng pasya ay maaring tama o kaya naman ay nangangailangan ng pagtatama.
Pagyamanin
GAWAIN 3: Mahabang Paglalakbay!
Panuto: Kung ikaw ay papayagang mamili ng apat na kandila bago maglakbay, alin sa mga kandila ang una mong pupulutin bago mamili ng babaybaying daan?
[illustration: road junction with a signpost and a figure at a crossroads; candles labeled Impormasyon, Sitwasyon, Payo/Gabay, Pagkakataon; four candles below labeled Pamasahe, Pagkain, Magulang, Kalusugan]
Napiling kandila Napili ko ito dahil. . . . . . . . . . . . . . ….
GAWAIN 4: Salik sa pagbuo ng makabuluhang pasya
Panuto: Hanap-salita. Guhitan ang mga salitang lubos na kailangan sa pagbuo ng pasya.
| A | S | L | P | H | G | E | L | Y | R | A | E | B | U | K |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| R | K | I | Q | Z | X | H | A | H | K | U | G | Y | Z | L |
| U | P | O | U | L | T | Q | V | S | D | O | D | H | N | S |
| T | S | B | Y | N | S | I | T | W | A | S | Y | O | N | P |
| L | A | O | K | V | A | R | K | C | A | L | Y | X | F | T |
| U | T | Q | L | C | I | W | Z | G | X | S | H | Z | A | I |
| K | P | A | G | K | A | K | A | T | A | O | N | L | X | V |
| J | X | D | C | Y | W | Y | Q | M | W | S | I | P | S | F |
| W | L | M | X | N | I | L | R | G | E | N | E | R | J | Y |
| O | R | I | O | T | S | O | C | S | O | Z | K | L | C | L |
| X | J | L | G | I | P | F | E | V | W | N | V | W | P | Y |
| L | B | M | P | M | W | L | X | P | G | L | O | X | A | K |
| C | R | A | I | J | I | A | J | F | J | D | Z | B | Y | I |
| P | G | V | U | A | B | M | E | D | E | C | A | X | O | R |
| Y | H | F | L | T | V | W | Y | M | R | G | M | N | D | Z |
GAWAIN 5: Crossword Puzzle.
Panuto: Sagutan sa kahon na may bilang ang tinutukoy ng bawat paglalarawan.
[chart: crossword puzzle; GAWAIN 5: Crossword Puzzle, with numbered answer boxes 1 to 8]
Across: 2. mga pagpapahalaga, panuntunan o patakaran 3. mahalagang kaalaman na nakasulat o napapanood 5. Pagpili ng gabay o tunguhin sa buhay 8. mga pangaral ng mga magulang o nakatatanda
Down:
- Kalagayan o pangyayari nakakaapekto ng pasya
- mga kaganapan
- kilos na ginagamitan ng malawak na pag-iisip
- panahon kung kailan maaring isagawa ang kilos
Gawain 6: Tama O Mali
Panuto: Basahin at unawain ang mga sumusunod na pahayag. Pag-isipan kung ito ay tama o mali. Isulat ang sagot sa patlang bago ang bilang.
_____________ 1) Ang pagbuo ng proyektong makakatulong para mapanatili ang kalinisan sa paligid ay isang halimbawa ng pagkakataon para makatulong sa lipunan.
_____________ 2) Ang paggamit ng reusable na bayong ay isa sa mga bunga ng pasyang nabuo mula sa mga impormasyong nakalap na ang mga plastics ay naiipon sa karagatan na siyang pumapatay ng mga yamang tubig at siya ring dahilan ng acid rain tuwing ito’y sinusunog.
_____________ 3) Ang pagkukumpuni ng mga sirang gamit ay isang sitwasyon na tumutugon sa pasyang may pagsaalang-alang sa mga batas na nangangalaga sa kalikasan.
____________ 4) Ang pakikipagpalitan ng kaisipan sa kapwa ay isang paraan ng isang masusing paghahanap ng mahahalagang payo o gabay para lalong luminaw ang isasagawang plano.
____________ 5) Ang pangsangguni sa guro o nakatatanda ay isang matalino at maingat na hakbang sa pagbuo ng pasya dahil sa mga payo o gabay na kanilang ibibigay.
GAWAIN 7: Pagtapat-tapatin.
Panuto: Gumamit ng letra para itugma ang salitang nasa hanay B sa mga paliwanag na nasa hanay A.
| HANAY A | HANAY B |
|---|---|
| _____ 1. Tinutukoy nito ang pagpili ng mga kilos o bagay para sa matagumpay na pakikibaka sa buhay | A. Pagpapasya |
| _____ 2. Aling kilos ang ginagamitan ng malalim at malawak na pag-iisip. | B. Pasya |
| _____3. Aling salik ng pagpapasya ang pagbibigay ng ating mga magulang o nakatatanda ng mga pangaral. | C. Payo |
| _____ 4. Kabilang dito ang mga pagpapahalaga, panuntunan o patakaran na makakatulong sa pagpapasya. | D. Gabay |
| _____ 5. Alin ang maingat na sinusuri bago magpasya? | E. Impormasyon at Sitwasyon |
| F. Pangyayari |
Isaisip
Madalas tayong nahaharap sa pagbuo ng mga pasya. Tandaan natin na bawat pasya ay nakakaapekto ng ating mga ikinikilos
“Ang ating buhay ay ang kabuuan ng ating mga ginagawa at pinagpapasyahan.
GAWAIN 8
Panuto: Si Pedro ay binigyan ng dalawamput apat na oras para akyatin ang bundok na may hugis na ganito. Kung ikaw ang tatanungin, anu-ano ang mga pipiliin mong gawin o dadalhin sa paglakbay? Magtala ng dalawang bagay/kilos na inyong napili sa bawat palapag.
[illustration: pyramid-shaped mountain divided into horizontal levels, with a hiker with a walking stick at its base]
GAWAIN 9: Pagninilay-nilay:
Panuto: Alin sa mga sumusunod ang nagamit mo sa pagpili ng inyong kakailanganin sa pag akyat. Ayusin ito sa pamamagitan ng paglagay ng bilang sa bilog ayon sa pagkakasunud-sunod ng iyong paggamit.
○ Paghanda ng mga alternatibong pasya
○ Pagsagawa ng mga napiling kilos o pasya
○ Pagninilay-nilay
○ Pagsaliksik ng mga kailangan o nais dalhin
○ Pagpili nga mga kakailanganin sa paglalakbay
○ Pagtimbang ng resulta o bunga ng pagpili
Isagawa!
GAWAIN 10: Pagtukoy ng pagpapasya
Panuto: Gamitin ang Venn Diagaram para matukoy karaniwang gamit sa lahat ng pagpapasya. Isulat sa bawat bilog ang letrang tumutukoy sa salik na nagagamit sa pagbuo ng pasya. Hanapin ang karaniwang salik na maaring isaalang-alang sa pagbuo ng pasya para sa sarili, pamilya o bayan.
A) May nagawa ka na bang pasya na labis mong pinagsisihan? Kung wala pa. Alin sa mga sumusunod na salik ng pagpapasya ang maayos mong pag-aaralan bago bumuo ng pasya para makamit ang iyong minimithi para sa iyong sarili, pamilya at bayan?
Mga Salik ng pagpapasya: A- Impormasyon B- Sitwasyon C- Gabay/payo o panuntunan D- Pagkakataon
[chart: Venn diagram; GAWAIN 10: Pagtukoy ng pagpapasya; three overlapping circles labeled “Pasya para sa sarili” (top), “Pasya para sa Pamilya” (bottom left), and “Para sa bayan” (bottom right). Values are not labeled on the chart.]
GAWAIN 11
PANUTO: Lagyan ng angkop na salita ang mga patlang para mabuo ang mahahalagang kaisipan hinggil sa pagpapasya.
Ang bawat pangyayari sa buhay ng tao ay bunga ng kanyang 1)_____________________________ mula sa maingat na pagsusuri ng mga 2-3) _____________________________ at _____________________________ habang isinaalang-alang ang mga 4) _____________________________ ng ating mga magulang o lipunang ginagalawan hanggang sa pagpapatupad ng pasya sa tamang 5) _____________________________.
[illustration: hand holding a pencil]
Tayahin!
Panuto: Piliin ang tamang pasya sa bawat sitwasyon. Isulat ang titik ng tamang sagot sa iyong sagutang papel.
Nalaman ni Pedro na ang hinihiling na marka para matanggap sa Senior High STEM track ay 85% pataas kaya bumuo siya ng pasya na pagbubutihin niya ang pag-aaral sa buong taon. Aling salik ng pagpapasya ang nakatulong sa kanyang pagpapasyang mag-aral ng maigi?
a. Mga payo o Gabay c. Sitwasyon
b. Impormasyon d. PagkakataonSa paghahanap ni Pedro ng mapapasukan na paaralan, naghanap siya ng masmalapit sa kanilang tinitirhan para makatipid siya sa pamasahe. Gusto niyang maglakad na lamang dahil tatlo na silang magkakapatid na mag-aaral at halos hindi magkasya ang araw-araw na kita ng kanyang mga magulang. Aling salik ng pagpapasya ang isinaalang-alang niya sa paghahanap ng paaralan?
a. Mga payo o Gabay c. Sitwasyon
b. Impormasyon d. PagkakataonAng pakikinig sa mga isinasagawang “Information Education Campaign” ay isang paraan para makabuo ng pasya kung aling Senior High Track ang paghahandaan.
a. Tama dahil sa mga impormasyon naksalalay ang ating pasya.
b. Tama dahil makakatulong ito para maliwanagan ang bawat mag-aaral kung ano ang kanilang dapat paghandaan.
c. Walang kinalaman ang EIC sa pagpapasya ng kursong nais kunin.
d. Hindi ito kailangan dahil hindi naman makakatulong para mabawasan ang gastusin.Ang pag-aaral ay maituturing na mahabang paglalakbay sa buhay. Alin ang mahalagang salik ang makakatulong sa atin para maiwasan ang lubhang pagsisisi sa bandang huli?
a. Impormasyon sa mga pagsubok na maaring kakaharapin
b. Sitwasyon ng paaralan
c. Mga payo o gabay ng ating mga magulang
b. Pagkakataong makapag-aral sa lungsodBago pumasok si Pilar sa paaralan bilang grade 10, matiyaga niyang sinusuri ang pagkakasunud-sunod ng kanyang mga asignatura. Ito rin ang ginamit niyang batayan sa paggawa ng kanyang takdang aralin para wala siyang makaligtaan. Aling salik ang lalong nakatulong sa kanyang pagpapasya?
a. Impormasyon mula sa talaan ng kanyang araw-araw na asignatura.
b. Mga payo ng kanyang mga magulang at guro.
c. Ang sitwasyon na kanyang hinaharap.
d. Ang pagkakataon o oras na maari niyang gamitin sa bawat asignatura.May nabasang paligsahan sa pagsulat ng sanaysay hinggil sa pangangalaga ng kalikasan si Pilar. Pinag-isipan niyang mabuti kung sasali siya dahil ang mananalo ay magkakaroon ng gantimpalang maglakbay sa mga bansang kasapi sa ASEAN. Kung sakaling siya ay sasali, aling salik ng pagpapasya ang nagbigay ng lakas-loob para sumali sa patimpalak?
a. Ang taglay na talino ni Pilar
b. Ang impormasyon na nabasa
c. Ang sitwasyon sa mga bansang kasapi sa ASEAN
d. Ang pagkakataong malibot ang mga bansang kasapi sa ASEAN.Bago sumali sa paligsahan sa pag-akyat ng bundok, inalam muna ni Pedro ang katangian ng kanyang aakyating bundok. Nalaman niya na ito ay isang “rain forest” kung saan may mga linta sa daraanan niya. Nagpasya siyang magbaon ng “anti leech sock” para hindi siya makagat ng mga linta. Alin ang nakatulong sa kanyang pagpapasya?
a. Ang sitwasyon ng bundok na kanyang aakyatin.
b. Ang impormasyong nabasa niya tungkol sa mga linta.
c. Ang mga payo ng mga bihasang umaakyat sa mga rainforest.
d. Ang una at pangalawang salikNaitala ni Pedro ang mga nasaliksik niyang dapat dalhin sa pag-akyat ng bundok. Alin kaya ang sumunod na hakbang na isinagawa niya?
a. Pagpili ng pasya
b. Paghahanda ng mga alternatibong dadalhin
c. Pagninilay-nilay kung siya ba ay aakyat.
d. Pagpili ng mahahalang kailangan sa pag-akyatAng pagtatala ni Pedro ng kanyang mga nasaliksik ay ginamit niyang _____________________ sa pagsusuri para makabuo ng malinaw na tunguhin at matagumpay na paglalakbay.
a. Payo b. gabay c. ilaw d. wala sa nabanggitPagkapili ni Pedro ng mga kinakailangan sa paglalakbay, napahinto siya ng saglit. Maingat niyang sinusuri ang bawat bagay na dadalhin niya sa paglalakbay. Tinimbang niya kung mabubuhat niya lahat ang kanyang napiling dadalhin. Natanong din niya kung sapat ang kanyang dalang gamit hanggang sa kanyang pagbaba mula sa bundok. Aling kilos ang isinasagawa ni Pedro?
a. Pagninilay-nilay c. Pagsusuri ng bigat ng dadalhin
b. Pagtimbang gamit ang timbangan d. Lahat ng nabanggitNagpasya si Maria na sapat na ang makakuha ng pasadong marka. Ayon sa kanyang pagtatantiya hindi naman kailangang laging mataas ang marka. Subalit nabanggit ng kanilang guro minsan na mahalagang makakuha ng mataas na marka kung nais ng isang mag-aaral na kumuha ng kursong pagiging nars sa kolehiyo. Aling salik ang nakaligtaan ni Maria sa pagbuo ng kanyang pasya na sapat na ang pasadong marka?
a. Kaalaman sa sitwasyon c. Gabay ng magulang
b. Sapat na impormasyon d. Lahat ng nabanggitMatiyagang nakikinig at binabalangkas ni Pedro sa kanyang kuwaderno ang mga paliwanag ng kanyang mga guro sa bawat aralin araw-araw. Batid niya na hindi kaya ng kanyang mga magulang na bumili ng smartphone kaya siya’y nagpasyang gumawa ng sariling outline. Aling salik ng pagpapasya ang lalong nakatulong sa pagbuo ng ganoong pasya?
a. Impormasyon tungkol sa kalagayan ng kanyang pamilya.
b. Sitwasyong kinakaharap ng kanyang pamilya.
c. Mga Gabay o pangaral ng mga magulang.
d. Lahat ng nabanggitAraw-araw na nadaraanan ni Maria at Pedro ang mga kalat sa daan papunta sa kanilang paaralan. Nagpasya silang bumubo ng Youth for Environment organization sa paaralan para magsagawa ng paglilinis. Aling salik ang nag-udyok sa kanila para makabuo ng ganoong pasya?
a. Gabay ng mga guro c. Sitwasyong nakikita
b. Impormasyon nakakalap d. Pagkakataong tumulongAng apat na salik ng pagpapasya ay mahalaga sa pagbuo ng pansarili, pampamilya o panlipunang pagpapasya.
a. Depende b. Tama c. Hindi naman d. siguroAng pagsaalang-alang ng mga salik ng pagpapasya ay mabisang paraan ng pag-iwas sa mga maling pasya.
a. Depende b. Hindi naman c. Tama d. siguro
Karagdagang Gawain!
GAWAIN 12. Matalinong Pagpapasya
Panuto: Ang matalinong pagpapasya ay nahahalintulad sa gulong para sa maayos na pagsulong. Isulat sa mga patlang na napapaloob sa bilog ang mga salik na mahalagang isaalang-alang sa pagpapasya para maiwasan ang pagsisisi sa bandang huli.
[diagram: four linked circles around a central illustration of a child with a lightbulb at a desk; each circle has one blank line]
GAWAIN 13: Paghahanay ng Pasya
Panuto: Aling pasya ang bunga ng masusing paggamit ng mga salik ng pagpapasya? Ihanay ang mga pasya sa sa kasunod na kahon.
Box 1:
- Paggawa ng pagkasunud-sunod ng pang-araw araw na gawain.
- Pagkakaroon ng prinsipyo o panuntunan sa buhay
Box 2:
- Paggawa ayon sa iniuutos lamang
- Pagkilos ayon sa kagustuhan ng mga kaibigan
- Pangangalaga sa kalusugan
Box 3:
- Kusang pagsali sa mga organisasyong may layuning mangalaga sa kalikasan.
- Pagsunod sa mga batas kung may nakakakita
| Tamang pasya | Pasyang nangangailangan ng Payo/Gabay |
|---|---|
[transcriber’s note: this answer key page is printed upside down; it is transcribed in reading order. Some labels inside the rotated diagrams could not be read reliably and are marked.]
Susi ng kasagutan
Tuklasin
Subukan mong magpasya (Maaring iba-iba ang sagot ng mga mag-aaral ayon sa kanilang pasya)
Pagninilay-nilay
- Gabay
- Malinaw (tiyak)
- Tunguhin
(hakbang o pasya)
Suriin
Mga kandila ✓ Impormasyon ✓ Sitwasyon ✓ Payo/gabay ✓ Pagkakataon (Maaaring may iba’t-ibang dahilan sa pagpili ang mga mag-aaral)
Balikan
- Pagkakataon, lipunan ✓
- Bunga, impormasyon ✓
- Sitwasyon, batas ✓
- Payo o gabay ✓
- Pagsangguni, pagkakataon
Pagyamanin
Pagtapat-tapat:
- C
- F
- A
- B
- D
Isaisip
Pagninilay-nilay
Isagawa
Venn Diagram [chart: Venn diagram; Isagawa] Circle labels: Pagpapasya para sa sarili; Pagpapasya para sa pamilya; Pagpapasya para sa lipunan [?]. Centre area marked A, B, C, D. [transcriber’s note: the circle labels are partly unclear in the rotated image.]
- Pagpapasya
2-3. Impormasyon, sitwasyon - gabay/payo/batas
- pagkakataon
Tayahin
- b 6. d 11. b
- c 7. d 12. b
- b 8. d 13. c
- c 9. b 14. b
- a 10. a 15. c
Karagdagang gawain
Lahat ay tama maliban sa dalawang ito na nangangailangan ng payo.
- Ang paggawa ayon sa iniutos ay maaring dagdagan ng pagkukusa kung ang magiging gawain ay para sa ikabubuti ng mas nakararami.
- Ang pagkilos ayon sa kagustuhan ng iba ay nangangailangan ng masusing pagtimbang.
Subukin
- d 6. d 11. d
- d 7. d 12. c
- c 8. b 13. c
- b 9. a 14. c
- b 10. c 15. d
Gawain 1.2
A.
- Tama
- Tama
- Tama
- Mali
- Tama
B.
- B
- A
- D
- C
- E
Salaysay
[chart: inverted triangle with labeled layers; text partly illegible]
- Alamin ang mga impormasyon tungkol sa pagkakataon, at mga gamitin, ano ang kailangan? [?]
- Piliin ang mahahalagang kailangan sa paglalakbay, ano ang kailangan? [?]
- Timbangin kung kaya ang bigat ng dala, kaya ba ang kailangan? [?]
- Pagpapasya ng mga kasamahan? [?]
- Kung may kasamahan sa paglalakbay, mga kailangan ng grupo? [?]
Pagsisiyasat [?]
[transcriber’s note: the rotated flowchart and triangle labels are only partly legible; those lines are best readings.]
Sanggunian
James Reason (1990). Pagpapasya. © Lisensyang Creative Commons Attribution/Share-Alik https://tl.wikipedia.org/wiki/Pagpapasya#cite_ref-reason_1-0
Edukasyon sa Pagpapakatao 10, Modyul para sa mga mag-aaral; Modyul 3: Paghubog ng Konsensiya batay sa Likas na Batas Moral.
Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:
Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)
Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600
Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985
Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph
Leave a Reply