Health 4 Quarter 1 Module 4: O Sakit, Layuan Mo Ako! (Foodborne Diseases)

Grade 4 Health Q1 Module 4 teaches common diseases from dirty food, such as typhoid, cholera, and Hepatitis A, their symptoms, and simple first steps.

This is the Grade 4 Health (Edukasyong Pangkalusugan) self-learning module for Quarter 1, Module 4, titled “O Sakit, Layuan Mo Ako!” (Oh sickness, stay away from me!). It is for Grade 4 learners studying at home, and for the parents and teachers who guide them. After the two lessons, learners can name common diseases from dirty or unsafe food and drink, and describe their general signs and symptoms.

The module was prepared by DepEd Region V under the Alternative Delivery Mode (First Edition, 2020). It was written by Glicybel N. Taduran.

On this page 7 sections

What learners will learn

The module lists two learning objectives:

  • Identify the common diseases caused by dirty food (H4N-Ij-26).
  • Describe the general signs or symptoms of diseases caused by dirty food (H4N-Ij-27).

Lessons in this module

  • Aralin 1: Mga Karaniwang Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain (common diseases caused by dirty food). Learners meet six foodborne diseases: what causes each one and how it affects the body.
  • Aralin 2: Mga Pangkalahatang Palatandaan o Sintomas ng mga Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain (general signs or symptoms of diseases caused by dirty food). Learners learn how food poisoning happens, which symptoms to watch for, and simple first steps to ease them.

Six diseases from dirty and unsafe food

The module explains that diseases from dirty food can cause lasting health problems or even death. They are most dangerous for babies, children, pregnant women and their unborn babies, older people, people who are already sick, and anyone with weak resistance.

DiseaseWhat the module says causes itSigns the module mentions
Typhoid feverSalmonella, a bacteria in contaminated food or drinkHigh fever, headache, feeling unwell, loss of appetite, frequent diarrhea or hard stools, red spots on the chest and belly
DysenteryA type of bacteria; the intestines become wounded or swollenDiarrhea with blood, high fever, severe stomach pain
CholeraContaminated food or water; it spreads from person to personSymptoms are often not seen; diarrhea can drain water from the body, and it can kill if not treated early
AmoebiasisAmoeba, a protozoa found in dirty waterLong-lasting diarrhea with stomach pain; it can pass from a sick person to others
Food poisoningFood mixed with harmful or poisonous things such as soap, coloring, acid, household cleaners, or plantsVomiting, stomach pain, diarrhea, weakness
Hepatitis AA virus from contaminated food or drink; it is a swelling of the liverJaundice (yellowing of the eyes and skin), dizziness, nausea and vomiting, pain in the upper right belly, fever, loss of appetite, dark yellow urine, gray stools, itchy skin, extreme tiredness, joint pain

The module also includes a news report on foodborne illness from meat. It recommends “defensive eating”: treat meat as unsafe, keep meat juices away from other food, wash cutting boards, plates, and hands, and cook meat to the right temperature.

If a learner feels any of these symptoms, the module says to tell an adult right away and see a doctor.

Symptoms of food poisoning and what to do

Lesson 2 explains that food poisoning happens when a person eats or drinks food that is spoiled or contaminated with germs or dangerous chemicals. Most cases come from bacteria, viruses, or parasites, not just from chemical poisons. Symptoms can start a few hours to a few days after eating. They may include dizziness, stomach pain, vomiting, diarrhea, gastroenteritis, fever, headache, or weakness. The main symptoms are severe diarrhea and vomiting. If the illness goes on, it can harm the brain, liver, intestines, lungs, and heart.

The module suggests these first steps. The pairings follow the answer key of Gawain 2:

  • Vomiting (pagsusuka): give warm water to drink.
  • Diarrhea (pagtatae): give oresol and see a doctor right away.
  • Stomach pain (masakit na tiyan): place a cloth soaked in warm water on the stomach.
  • Dizziness (pagkahilo): have the person sit down and rub liniment on the head.
  • High fever (mataas na lagnat): give plenty of water, wipe the body, and put a damp cloth on the forehead.

To help a person feel better, the module also lists these steps: give warm water, give nutritious food, avoid food sold on the street, take vitamins that build resistance, and see a doctor at once.

How to use this module

The module follows the usual parts of a DepEd self-learning module:

  1. Subukin (pretest): a word hunt and a matching quiz on the six diseases.
  2. Balikan, Tuklasin, Suriin: a short review of the previous module on keeping food safe, an opener, and the main discussion. In Lesson 1, the discussion is a number-code puzzle that reveals each disease name.
  3. Pagyamanin, Isaisip, Isagawa: practice activities, such as completing a disease table, a concept map, and listing five ways to avoid foodborne diseases.
  4. Tayahin and Karagdagang Gawain: a final disease table with causes and symptoms, and a poster on preventing diseases from unsafe food.

For learners: Do not write on the module. Write all your answers on a separate answer sheet. Check your work with the answer key (Susi sa Pagwawasto) at the end, and answer honestly. Ask your teacher if a lesson is hard to understand.

For parents: Help your child try each activity before checking the answer key. Talk about safe food habits at home, such as washing hands and covering leftover food.

For teachers: Check the answer key before using it. Some answers differ from the lesson text. The Suriin symptom table in Lesson 2 lists the steps for stomach pain and diarrhea the other way round from the Gawain 2 key. The Lesson 2 Balikan key for items 4 to 6 does not match the item descriptions.

Frequently asked questions

What grade and quarter is this Health module for?

It is for Grade 4 Health (Edukasyong Pangkalusugan), Quarter 1, Module 4.

What diseases does the module cover?

It covers six diseases from dirty or unsafe food and drink: typhoid fever, dysentery, cholera, amoebiasis, food poisoning, and Hepatitis A.

Does the module have an answer key?

Yes. The Susi sa Pagwawasto at the end gives answers for the pretest and most activities. Some parts of the scanned key are hard to read, and a few answers differ from the lesson text.

What does the module say to do for someone with diarrhea or vomiting?

For vomiting, give warm water to drink. According to the Gawain 2 answer key, a person with diarrhea should be given oresol and taken to a doctor right away.

Which competencies does the module address?

It addresses H4N-Ij-26, identifying common diseases from dirty food, and H4N-Ij-27, describing their general signs and symptoms.

Full text of the module

The text below is a transcription of the PDF above, as printed.

Edukasyong Pangkalusugan

Kwarter 1 – Modyul 4: O Sakit, Layuan Mo Ako!

4

[illustration: students reading and studying outdoors and at home, a teacher helping a child at a desk, a globe, and a child writing by lamp light]

CO_Q1_Health 4_Module 4

Edukasyong Pangkalusugan – Ikaapat na Baitang Alternative Delivery Mode Kwarter 1 – Modyul 4: O Sakit, Layuan Mo Ako! Unang Edisyon, 2020

Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.

Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.

Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.

Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio

Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul

Manunulat: Glicybel N. Taduran Editor: Renato B. Gallenito Tagasuri: Cynthia T. Montañez Tagaguhit: Emma N. Malapo Tagalapat: Anthony C. Vista Tagapamahala: Regional Director: Gilbert T. Sadsad CLMD Chief: Francisco B. Bulalacao, Jr. Regional EPS In Charge of LRMS: Grace U. Rabelas Regional ADM Coordinator: Ma. Leilani R. Lorico CID Chief: Jerson V. Toralde Division EPS In Charge of LRMS: Belen B. Pili Division ADM Coordinator: Cynthia T. Montañez

Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________

Department of Education – Region V

Office Address: Regional Center Site, Rawis, Legazpi City 4500 Telefax: 0917 178 1288 E-mail Address: region5@deped.gov.ph

4

Edukasyong Pangkalusugan

Kwarter 1 – Modyul 4: O Sakit, Layuan Mo Ako!

Paunang Salita

Ang Self-learning Module o SLM ito ay maingat na inihanda para sa ating mag-aaral so kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga kasanayang itinakda ng kurikulum.

Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-kanilang tahanan.

Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng mag-aaral mna may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung kailangan ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan. May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa paggamit nito.

Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahn ang anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay.

Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin at paggamit ng SLM na ito.

Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy, umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.

Alamin

[illustration: target with arrow, decorative section icon]

Isang masayang araw muli kaibigan!

Ang pagkain ng marumi at hindi ligtas na pagkain o inumin ay maaaring magdulot ng iba’t ibang karamdaman. Sa modyul na ito, aalamin natin ang mga karaniwang sakit na nakukuha sa maruming pagkain at ang mga sintomas nito.

Ang modyul na ito ay binubuo ng dalawang aralin:

Aralin 1- Mga Karaniwang Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain Aralin 2- Mga Pangkalahatang Palatandaan o Sintomas ng mga Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain

Layunin ng modyul na ito ang mga sumusunod;

  1. Natutukoy ang mga karaniwang sakit na nakukuha sa maruming pagkain (H4N-Ij-26); at
  2. Nakapaglalarawan ng mga pangkalahatang palantandaan o sintomas ng mga sakit na nakukuha sa maruming pagkain (H4N-Ij-27).

Subukin

[illustration: pencil, decorative section icon]

A. Word Hunt

Ano na ba ang alam mo tungkol sa ating aralin? Subukan mong hanapin sa kahon ang mga sakit na maaring maging bunga ng marumi at hindi ligtas na pagkain.

[transcriber’s note: word-search grid of 12 rows by 13 columns; the first printed row is used as the table header]

HEPATITISABAR
IYPOYETRAHGDE
FOODPOISONING
LPMIHCDFDRTVS
ABAMOEBIASISF
SABMILKTRDTHG
TRYYDYSENTERY
SDHJFTRERTYHM
CHOLERAFTGSXY
YNMOVLMBFCDRE
SDREEWQBPRTMT
DIARRHEASTYPR

CO_Q1_Health 4_Module 4

B. Anong Sakit Ako?

Tukuyin kung anong sakit na nakukuha sa maruming pagkain ang inilalarawan sa mga sumusunod na panngungusap. Piliin ang sagot sa kahon at isulat ang titik ng sagot sa inyong sagutang papel.

  • A. Hepatitis A
  • B. Dysentery
  • C. Typhoid Fever
  • D. Amoebiasis
  • E. Cholera
  • F. Diarrhea

_____ 1. Ito ay isang kondisyon na may kasamang diarrhea na may kasamang dugo dahil nagkakaroon ng sugat o pamamaga ang mga intestines ng isang tao.

_____ 2. Isa itong nakahahawang sakit na naipapasa sa pamamagitan ng kontaminadong pagkain o tubig, at dumi ng tao.

_____ 3. Ang sakit na ito ay dulot ng salmonella, isang bacteria na makukuha sa kontaminadong pagkain o inumin.

_____ 4. Ang sakit na ito ay ang pamamaga ng atay at nakukuha ito mula sa isang virus mula sa kontaminadong pagkain o tubig.

_____ 5. Ang sakit na ito ay dulot ng amoeba, isang protozoa na makukuha sa maruming tubig.

[illustration: boy with glasses smiling, speech-bubble helper]

Tingnan ang mga kasagutan sa pahina 19. Ilan ang nakuha mo? Magaling kung nakuha mo ang lahat ng tamang sagot. Kung hindi mo nakuha lahat, sisikapin nating linangin angiyong kaalaman sa iyong pagpapatuloy sa modyul na ito.

CO_Q1_Health 4_Module 4

Aralin 1

Mga Karaniwang Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain

Ang mga sakit mula sa maruming pagkain ay maaring magdulot ng permanenteng problema sa kalusugan o kaya’y kamatayan. Ito ay mapanganib sa mga sanggol, mga bata, mga buntis (at ang sanggol sa kanyang sinapupunan), mga matatanda, dati ng may malubhang sakit at ang iba pang mayroong mahinang resistensya.

Balikan

[illustration: puzzle-piece icon, decorative section icon]

Sa nakaraang modyul, pinag-aralan natin ang tungkol sa mga paraan upang mapanatiling malinis at ligtas ang mga pagkain. Subukin muli natin ang iyong kaalaman bago tayo magsimula ng bagong aralin.

Iguhit ang masayang mukha ☺ sa mga numero ng mga pangungusap na nagsasabi ng paraan upang mapanatiling malinis at ligtas ang mga pagkain at malungkot na mukha ☹ sa hindi.

  1. Hugasan ang gulay ang prutas gamit ang malinis na tubig bago hiwain.


  2. Pagsamahin ang sariwa at lutong pagkain.


  3. Maghanda ng pagkain kahit marumi ang kamay.


  4. Hugasan ang mga kagamitang pangkusina tulad ng kawali, sandok, at iba pa bago gamitin.


  5. I-halfcooked lamang ang karne.


  6. Lutuin hanggang sobrang lumambot ang mga gulay.


  7. Takpan ang mga tirang pagkain sa mesa.


  8. Palamigin ang mainit na pagkain bago ilagay sa loob ng refrigerator/cooler.


  9. Bumili ng mga prutas at gulay na lanta na para makamura.


  10. Gumamit ng dalawang uri ng sangkalan, para sa mga meat products at isa para sa mga gulay.


[illustration: smiling girl beside a speech bubble]

Tingnan ang tamang sagot sa pahina 19. Ilan ang nakuha mo? Magaling kung nakuha mo lahat ng tamang sagot. Maari ka nang magpatuloy. Kung hindi mo nakuha, maaari mong balikan ang mga konseptong hindi mo nakuha sa nakaraang modyul.

Tuklasin
Balitang Pangkalusugan

Basahin ang sumunod na balita. Sagutin ang mga sumusunod na tanong.

Manok, karneng giniling, pinakamapanganib

WASHINGTON (AP) – Isang analysis sa mahigit 33,000 kaso ng foodborne illness o sakit na nakukuha sa pagkain ang nagpapakita na ang ground beef at chicken ay nagdudulot ng mas maraming pagkakaospital kaysa iba pang karne.

Nakasaad sa ulat ng Center of Science in Public Interest, ang chicken nuggets, ham at sausage ang may pinakamababang panganib ng food borne illness.

Ang salmonella at E.coli, mga pathogen na nagkokontamina sa karne at poultry habang kinakatay at pinoproseso, ay bumubuo ng sangkatlong bahagi ng mga pinagaralang sakit. Ang clostridium perfringens, isang lesser-known pathogen na kadalasang nabubuhay matapos maiproseso kapag naiwanan ang pagkain sa hindi tamang temperatura nang matagal, ay bumubuo ng sangkatlong bahagi pa.

Binigyang diin ng grupo na hindi kumpleto ang data dahil napakaraming foodborne illnesses ang hindi naiuulat o nasusundan. Para mabawasan ang foodborne illnesses mula sa karne, inirerekomenda ng CSPI ang tinatawag nilang “defensive eating” – palaging isipin na hindi ligtas ang karne. Kabilang sa safe handling ay huwag hayaang tumulo ang katas ng karne sa iba pang pagkain o lalagyan, paghugas sa cutting boards at plato na pinaglalagyan ng karne, at palaging paghuhugas ng kamay. Kailangan ding tiyakin ng nagluluto na luto ang karne sa tamang temperatura bago ito kainin.

Source: http://www.balita.net.ph/2013/04/26/manokkarnengginiling-pinakamapanganib-kainin/

Sagutin:

  1. Ano ang nakasaad sa balitang pangkalusugan?
  2. Ano-ano ang mga paraang inirekomenda upang mapanatiling ligtas ang pagkain?
Suriin

Ang pagkain ng marumi at hindi ligtas na pagkain o inumin ay maaaring magdulot ng iba’t ibang karamdaman. Narito ang ilan pang sakit na makukuha sa marumi at hindi ligtas na pagkain. Hulaan ang mga sakit sa pamamagitan ng pagbuo ng puzzle. Gamitin ang Disease Code sa ibaba. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

Hanapin Mo Ako!
12345678910111213
ABCDEFGHIJKLM
14151617181920212223242526
NOPQRSTUVWXYZ

Magsimula ka rito.

  1. Ang sakit na ito ay dulot ng Salmonella, isang bacteria na makukuha sa kontaminadong pagkain o inumin. Nagdudulot ito ng sumusunod:

a. Mataas na lagnat

b. Pagsakit ng ulo

c. Hindi magandang pakiramdam

d. Pagkawala ng gana sa pagkain

e. Madalas na pagtatae o paghirap sa pagdumi

f. Mga pulang butlig sa dibdib at tiyan

202516815946522518

[transcriber’s note: the shaded cell in the table is a word break]

  1. Ito ay isang diarrhea na may kasamang dugo dahil nagkakaroon ng sugat o pamamaga ang mga bituka ng isang tao. Isang uri rin ng bacteria ang nagdudulot nito. Makararamdam ng mataas na lagnat at matinding sakit ng tiyan ang taong may ganitong sakit.
425195142051825
  1. Isa itong nakahahawang sakit na naipapasa sa pamamagitan ng kontaminadong pagkain, o tubig. Kung hindi maagapan, maaaring mamatay ang taong may ganitong sakit. Karaniwang hindi nakikita ang mga sintomas ng sakit na ito. Maaaring magkaroon ng diarrhea na magdudulot ng pagkaubos ng tubig sa katawan.
3815125181
  1. Ang sakit na ito ay dulot ng Amoeba, isang protozoa na makukuha sa maruming tubig. Maaari itong magdulot ng pangmatagalang pagtatae na may kasamang pananakit ng tiyan. Maaari rin itong maipasa ng isang tao na may sakit sa kapwa niya.
11315529119919
  1. Ang sakit na ito ay maaaring makuha sa pagkaing nahaluan ng mga mapanganib at nakalalasong bagay tulad ng

sabon, pangkulay, asido, panlinis ng bahay, o halaman. Maaari itong magdulot ng pagsusuka, pagsakit ng tiyan, pagtatae, at panghihina.

615154161591915149147

[transcriber’s note: the shaded cell in the table is a word break]

  1. Ang sakit na ito ay ang pamamaga ng atay. Nakukuha ito mula sa isang virus mula sa kontaminadong pagkain o inumin. Ang Jaundice ay ang paninilaw ng puting bahagi ng mata at balat na sintomas ng pagkakaroon nito. Maaari ding maranasan ang mga sumusunod:

a. Pagkahilo

b. Pagduduwal at Pagsusuka

c. Pagsakit ng tiyan sa kanang itaas na bahagi

d. Pagkakaroon ng lagnat

e. Pagkawala ng gana sa pagkain

f. Pagkakaroon ng madilaw at maitim-itim na ihi

g. Pagkakaroon ng kulay abo na dumi

h. Pangangati ng balat

i. Matinding pagkapagod

j. Pananakit ng mga kasu-kasuan

85161209209191

[transcriber’s note: the shaded cell in the table is a word break]

[illustration: boy in a speech bubble]

Kung nakararamdam ng sintomas ng mga sakit na nabanggit, agad sabihin sa isang nakatatanda at magpakonsulta sa doctor.

[illustration: a doctor and a child standing side by side]

Nakuha mo ba ang mga tamang sagot? Narito ang mga sakit na tinutukoy sa bawat bilang.

  1. TYPHOID FEVER
  2. DYSENTERY
  3. CHOLERA
  4. AMOEBIASIS
  5. FOOD POISONING
  6. HEPATITIS A
Pagyamanin

Ano-ano ang mga sakit na makukuha sa marumi at hindi ligtas na pagkain at inumin? Kompletuhin ang Talaan ng Sakit sa ibaba. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

Talaan ng Sakit

SakitDahilanNakahahawa ba?
Cholera
Typhoid Fever
Amoebiasis
Dysentery
Food Poisoning
Hepatitis A

Ano-ano ang dapat nating gawin upang makaiwas sa mga ito?

Isaisip

Buuin ang concept map sa ibaba upang mabuod ang mga konsepto ng aralin. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

[chart: concept map; six empty hexagons arranged around a central hexagon]

Central hexagon: Ano-ano ang maaaring mangyari sa iyong katawan kung hindi mag-iingat sa paghahanda ng pagkain?

Surrounding hexagons: blank (no labels printed).

[transcriber’s note: the six outer hexagons are empty answer boxes; no values or labels are printed in them]

[transcriber’s note: this section continues the module from printed page 7. Printed page numbers are omitted; markers follow the requested numbering 17 to 24.]

Isagawa

Paano Iiwasan?

Paano ka makakaiwas sa mga sakit na dulot ng marumi at di-ligtas na pagkain? Magbigay ng limang (5) gawaing makatutulong upang maiwasan ang mga sakit. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

Mga gawain para makaiwas sa mga sakit na dulot ng marumi at di-ligtas na pagkain
1.
2.
3.
4.
5.

Aralin 2 Mga Pangkalahatang Palatandaan o Sintomas ng mga Sakit na Nakukuha sa Maruming Pagkain

Ang mga pangunahing sintomas na maaaring maranasan ng isang tao na nakuha sa maruming pagkain at inumin ay matinding pagtatae at pagsusuka. Ngunit sa katagalan ay maaari itong kumalat sa katawan at magdulot ng mas nakapipinsalang epekto sa ilang bahagi ng katawan gaya ng utak, atay, bituka baga at puso.

Balikan

Sa unang aralin, pinag-aralan natin ang ibat- ibang uri ng sakit na maaaring makuha ng isang taong nakakain ng maruming pagkain. Subukin muli natin ang iyong kaalaman bago tayo mag simula ng bagong aralin.

Piliin sa loob ng kahon ang tamang sagot sa bawat tanong at isulat ito sa linya bago ang numero. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

CholeraAmoebiasisFood Poisoning
Typhoid FeverDysenteryHepatitis A

_____1. Ang sakit na ito ay ang pamamaga ng atay. Nakukuha ito sa isang virus mula sa kontaminadong pagkain o inumin.

_____2. Ang sakit na ito ay maaaring makuha sa pagkaing nahaluan ng mga mapanganib at nakalalasong bagay tulad ng sabon, pangkulay, asido, panlinis ng bahay, o halaman.

_____3. Ang sakit na ito ay dulot ng Amoeba, isang protozoa na makukuha sa maruming tubig.

_____4. Isa itong nakahahawang sakit na naipapasa sa pamamagitan ng kontaminadong pagkain, o tubig.

_____5. Ito ay isang diarrhea na may kasamang dugo dahil nagkakaroon ng sugat o pamamaga ang mga bituka ng isang tao.

_____6. Ang sakit na ito ay dulot ng Salmonella, isang bacteria na makukuha sa kontaminadong pagkain o inumin.

Tuklasin

Naranasan mo na bang magkasakit dahil sa maruming pagkain? Ano-ano ang naramdaman mo? Itala sa iyong sagutang papel ang uri ng sakit na iyong naramdaman ang ang mga naging sintomas nito. Paano mo ito nalunasan?

Tingnan ang tamang sagot sa pahina 20. Ilan ang nakuha mo? Magaling kung nakuha mo lahat ng tamang sagot. Maari ka nang magpatuloy. Kung hindi mo nakuha, maaari mong balikan ang mga konseptong hindi mo nakuha sa nakaraang modyul.

Suriin

Bukod sa pagkakaroon ng masamang pakiramdam, paano nga ba nasasabi na ang isang tao ay nalason ng isang pagkain?

Tara na at tuklasin pa natin!

Ang pagkalason sa pagkain ay nangyayari kung saan ang isang tao ay nakakain o naka inom ng panis na o ‘di kaya ay kontaminado kagaya ng mga mikrobyo o mga delikadong kemikal sa katawan.

Ang impeksyon mula sa pagkain ay nangyayari kung ang pagkain ay mayroong bakterya o ibang mga mikrobyo na hinahawaan ang katawan matapos itong makain. Ang pagkalason mula sa pagkain ay nangyayari kung kailan ang pagkain ay mayroong mga toksin, na ginagawa ng mga bakterya. Kahit na ito ay karaniwang tinatawag na “pagkalason sa pagkain,” ang totoong nagiging sanhi nito ay ang pagkakarooon nito ng iba’t ibang uri ng bacteria, virus, o mga parasitiko na nagiging rason ng kontaminadong pagkain, bukod sa kemikal na karaniwan nating tinatawag na lason.

Ang mga sintomas ay nagsisimula ng ilang oras hanggang ilang araw matapos ang pagkain. Depende sa kung ano ang naging sanhi ng pagkalason, binubuo sila ng maaaring isa o higit pa ng mga sumusunod: pagkahilo, pananakit ng tiyan, pagsusuka, pagtatae, gastroenteraytis, lagnat, pananakit ng ulo o panghihina.

Ano ang maaaring mong gawin sa bawat sintomas ng taong naka kain ng maruming pagkain upang maibsan ang karamdaman nito? Tingnan ang sumunod na talahanayan ng maaari mong gawin.

SintomasMaaari Mong Gawin
[illustration: girl bent over, vomiting] PagsusukaPainumin ng maligamgam na tubig
[illustration: child on toilet holding stomach] Masakit na tiyanPainumin ng oresol at agad komunsulta sa doktor
SintomasMaaari Mong Gawin
[transcriber’s note: table continued from the previous page]
[illustration: girl touching her head, dizzy] PagkahiloPaupuin at lagyan ng liniment ang ulo
[illustration: girl with hand at her mouth] PagtataeLagyan ng bimpo na ibinabad sa maligamgam na tubig at ilagay ito sa tiyan
[illustration: person lying in bed] Mataas na LagnatPainumin ng maraming tubig, punasan ang katawan at lagyan ng basang bimpo ang noo

Sa halos lahat pagkakataon, ang katawan ay may kakayahan na gumaling ng permanente matapos ang maikling panahon ng kahirapan at sakit.

Ang mga sakit mula sa pagkain ay maaring magdulot ng permanenteng problema sa kalusugan o kaya’y kamatayan, lalo na para sa mga tao kung saan ito ay higit na mapanganib, tulad ng sanggol, mga bata, mga buntis (at sanggol sa sinapupunan), mga matatanda, mga maysakit at ang iba pang mayroong mahihinang resistensiya.

Pagyamanin
Gawain 1. Ilarawan Mo!

Ang sumusunod na larawan ay nagpapakita ng mga pangkalahatang palatandaan o sintomas ng mga sakit na nakukuha sa maruming pagkain. Tukuyin kung anong sintomas o palatandaan ang ipinapakita ng larawan.

_____1. [illustration: child on toilet holding stomach] _____2. [illustration: girl bent over, vomiting]

_____3. [illustration: girl with hand at her mouth] _____4. [illustration: girl touching her head, dizzy]

_____5. [illustration: person lying in bed]

Gawain 2. Ano ang Gagawin Mo?

Ano ang mga maaaring gawin kapag naramdaman mo ang mga sintomas o palatandaan ng sakit mula sa maruming pagkain? Pagtambalin ang sintomas sa unang hanay at ang maaari mong gawin sa ikalawang hanay.

SintomasMaaari Mong Gawin
1. PagsusukaA. Painumin ng oresol at agad komunsulta sa doktor
2. Masakit na tiyanB. Paupuin at lagyan ng liniment ang ulo
3. PagkahiloC. Painumin ng maraming tubig, punasan ang katawan at lagyan ng basang bimpo ang noo
4. PagtataeD. Painumin ng maligamgam na tubig
5. Mataas na LagnatE. Lagyan ng bimpo na ibinabad sa maligamgam na tubig at ilagay ito sa tiyan
Gawain 3. Ano ang Mangyayari?

Mas linangin pa natin ang iyong natutunan. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

[chart: concept web; Gawain 3. Ano ang Mangyayari?]

Center circle: Ano ang maaring mangyari sa tao kapag hindi naagapan ang mga sintomas na nakita pagkatapos makakain ng maruming pagkain?

The four outer circles are empty.

Isaisip

Sagutin:

  1. Ano-ano ang mga karaniwang nararamdaman ng isang taong nakakain ng maruming pagkain?





  1. Ano ang nagiging rason o sanhi ng pagkakaroon ng maruming pagkain na maaring magdulot ng kapahamakan sa nakakain o nakainom nito?





Isagawa

Ano ang mga dapat gawin?

Ano ang mga paraan upang maibsan ang pagka lason ng isang tao sa maruming pagkain? Mag bigay ng limang (5) paraan upang hindi lumala ang karamdaman nito. Isulat ang sagot sa iyong sagtang papel

[chart: flowchart; LIMANG PARAAN UPANG GUMANDA PAKIRAMDAM NG TAONG NAKAKAIN NG MARUMING PAGKAIN]

Top box: LIMANG PARAAN UPANG GUMANDA PAKIRAMDAM NG TAONG NAKAKAIN NG MARUMING PAGKAIN

The five lower boxes are blank in the printed page. The five phrases below appear beside the flowchart:

  • Painumin ng maligamgam na tubig
  • Pakainin ng masustansiyang pagkain
  • Huwag kumain ng mga pagkaing binebenta sa kalsada
  • Uminom ng bitamina na pampalakas ng resistensiya
  • Komunsulta agad sa doktor
Tayahin

Ano-ano ang mga sakit na makukuha sa marumi at hindi ligtas na pagkain at inumin? Kompletuhin ang Talaan ng Sakit sa ibaba. Isulat ang sagot sa iyong sagutang papel.

Talaan ng Sakit

SakitDahilanNakahahawa ba?Sintomas
Karagdagang Gawain

Gumuhit ng isang poster na nagpapakita kung paano makakaiwas sa mga sakit na dulot ng marumi at hindi ligtas na pagkain.

[transcriber’s note: this page is printed rotated 180 degrees; it is transcribed here in the order of the answer key. Several cells and lines are hard to read and are marked with [?] or [illegible].]

Susi sa Pagwawasto

Subukin

A. [illustration: word search puzzle with circled answers]

B. 1. B 2. E 3. C 4. A 5. D

Aralin 1

Balikan
  1. ☺
  2. ☹
  3. ☹
  4. ☺
  5. ☹
  6. ☹
  7. ☺
  8. ☺
  9. ☹
  10. ☺
Pagyamanin
SakitDahilanNakahahawa ba?Sintomas
CholeraBacteriaOo[illegible]
Typhoid FeversalmonellaHindi[illegible]
Amoebiasisprotozoa na amoebaOo[illegible]
DysenteryBacteriaHindi[illegible]
Food Poisoningpagkain ng mga nasirang pagkain [?]Hindi[illegible]
Hepatitis AVirus mula sa kontaminadong tubig o pagkainHindi[illegible]
Isaisip

[illustration: hexagon concept diagram with printed words]

Isagawa

Mga gawain para makatulong sa mga sakit na dulot ng marumi at di-ligtas na pagkain

  • Tiyakin lagging malinis ang pagkain at pagkain [?]
  • Magluto ng pagkain nang maayos at mainit [?]
  • Tiyakin na nakahiwalay ang pagkain [?]
  • Huwag hayaang maiwan ang pagkain sa labas [?]
  • Iwasang kumain sa mga hindi malinis na lugar [?]

Aralin 2

Balikan
  1. Hepatitis A 2. Food Poisoning 3. Amoebiasis 4. Dysentery 5. Typhoid Fever 6. Cholera
Pagyamanin
Gawain 1
  1. Pagtatae 2. Pagsusuka 3. Pagsakit ng tiyan 4. Pagkahilo 5. Mataas na lagnat
Gawain 2
  1. D 2. E 3. B 4. A 5. C
Gawain 3

[chart: concept web; Gawain 3 answer]

The four outer circles and the center text are printed upside down and are [illegible].

Isagawa

[chart: flowchart; LIMANG PARAAN UPANG GUMANDA PAKIRAMDAM NG TAONG NAKAKAIN NG MARUMING PAGKAIN]

Top box: LIMANG PARAAN UPANG GUMANDA PAKIRAMDAM NG TAONG NAKAKAIN NG MARUMING PAGKAIN

  • Painumin ng maligamgam na tubig
  • Pakainin ng masustansiyang pagkain
  • Huwag kumain ng mga pagkaing binebenta sa kalsada
  • Uminom ng bitamina na pampalakas ng resistensiya
  • Komunsulta agad sa doktor
Tayahin
SakitDahilanNakahahawa ba?Mga Sintomas [?]
CholeraBacteriaOo[illegible]
Typhoid FeversalmonellaHindi[illegible]
Amoebiasisprotozoa na amoebaOo[illegible]
DysenteryBacteriaHindi[illegible]
Food Poisoningpagkain ng mga nasirang pagkain [?]Hindi[illegible]
Hepatitis AVirus mula sa kontaminadong tubig o pagkainHindi[illegible]

Sanggunian

http://www.balita.net.ph/2013/04/26/manokkarneng-giniling-pinakamapanganib-kainin/

Kagawaran ng Edukasyon, Edukasyong Pangkatawan at Pangkalusugan Patnubay ng Guro, Book Media Press Inc.,2015

Kagawaran ng Edukasyon, Edukasyong Pangkatawan at Pangkalusugan Kagamitan ng Mag-aaral, Book Media Press Inc., 2015

Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa:

Department of Education – Bureau of Learning Resources (DepEd-BLR)

Ground Floor, Bonifacio Bldg., DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600

Telefax: (632) 8634-1072; 8634-1054; 8631-4985

Email Address: blr.lrqad@deped.gov.ph * blr.lrpd@deped.gov.ph

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

For students and teachers

Looking for a school?

Look up the enrollment, teachers, classrooms and facilities of more than 60,000 schools across the Philippines, from DepEd’s public data. Free to use.

Philippine Schools Directory by TeacherPH · every region, province, division and district